Бичих зөвлөгөө

From Mongolian script
Revision as of 12:44, 22 February 2019 by Serchmaa (talk | contribs) (Опен оффис)

Бичих зөвлөмж

Бэлтгэл

Монгол бичихээр компьютерт бичихийн тулд дараах үндсэн алхмуудыг дагаарай.

  1. Фонт
    Монгол бичгийн фонт суулгах заавар
  2. Гарын драйвер
    Өөрийн үйлдлийн системд тохирсон гарын драйвер суулгах заавар
  3. Бичвэрийн программ
    Монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихийн тулд босоо чиглэл дэмждэг бичвэрийн программ байх шаардлагатай.
    • Виндоус үйлдлийн системд Майкрософт оффис 2007 ба түүнээс шинэ хувилбар
    • Мак үйлдлийн системд Либре оффис
    • Линүкс үйлдлийн системд Либре оффис юм уу Опеноффис дээр бичихийг зөвлөж байна.
    Хэрвээ танд оффис байхгүй бол үйлдлийн системдээ тохирсон төлбөргүй, нээлттэй эх бүхий Либре оффис, Опен оффисыг татаж аваарай.
  4. Гарын байрлал
    Доорх зурагт монгол бичгийн гарын байрлалыг харуулав.
    Анхаарах : Монгол бичгийн гарын байрлал нь латин цагаан толгойн qwerty байрлалтай бараг адил бөгөөд Гэ-f, Га-g, Ха-h, Хэ-k үсгүүд дээр тус тус байршиж байгааг анхаарна уу.
Гарын байрлал

Оффисын программууд дээр бичих

Майкрософт оффис

Майкрософт оффис нь 2007 ба түүнээс шинэ хувилбартаа босоо чиглэл дэмждэг болсон. Та майкрософт оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу.


БАРИМТЫН ТОХИРГОО

1. Хэлээ сонгох:

Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгох (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно)
Бэлтгэл хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно.

Хэл сонгох

2. Майкрософт оффист босоо чиглэл идэвхжүүлэх:

Оффисын Page Layout цэсний Text Direction-аас Vertical for Mongolian-ыг сонгон босоо чиглэл идэвхжүүлнэ.

Босоо чиглэл

3. Бичих:

Тунгаамал загварыг дэмжсэн фонт сонгоно. (MongolianScript, Classical Mongolian Dashtseden гэх мэт)
Ингээд л шууд бичиж эхэлнэ.

Фонт сонгох

Либре оффис

Та Либре оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу.

ҮНДСЭН ТОХИРГОО

CTL идэвхжүүлэх алхам 1:

CTL буюу "Төвөгтэй бичвэрийг зураглах" сонголтыг идэвхжүүлэхдээ Tools->Language->For All Text->More-г сонгоно.

CTL идэвхжүүлэх
CTL идэвхжүүлэх алхам 2:

Гарч ирсэн цонхноос Asian болон Complex text layout-г идэвхжүүлэн Apply дарна.

CTL идэвхжүүлэх
CTL-ийн үндсэн фонт сонгох:

CTL-ийн үндсэн фонтоор монгол бичгийн фонт сонгосноор таныг монгол бичгээр бичиж эхлэхэд автоматаар танин тухайн фонт руу шилжинэ.
Basic Fonts(CTL) рүү орон фонтыг монгол бичгийн фонт болгон тохируулна

Фонт тохируулах

Санамж: Эдгээр алхмуудыг нэг удаа тохируулахад таны тохиргоо хадгалагдах тул оффис нээх бүрдээ тохируулах шаардлагагүй.


БАРИМТЫН ТОХИРГОО

Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 1:

Format цэсний Page-ийг сонгоно.

Босоо чиглэл тохируулах
Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 2:

Text direction-ээс Left-to-right(vertical) сонгоно. Ингэснээр та тухайн баримтад босоо чиглэлд бичих боломжтой болно.

Босоо чиглэл тохируулах
Монгол бичгээр бичих:

1. Хэлний сонголтоос "Mongolian (Mongolian script, Bolorsoft)"-г сонгоно.
2. Бичнэ.

Бичих

Опен оффис

Опен оффис монгол бичгийн босоо чиглэл дэмждэг боловч тохиргоо нь нээгдээгүй тул загвар файлын тусламжтай бичнэ. Ийнхүү бичихдээ дараах алхмуудыг дагна уу.

Опен оффист бичих заавар

Загвар файл татаж авах:

Энэ холбоосоор орж загвар файл татаж авна. Татсан загвар файл дээр хулганын баруун товчийг дарж "Open with"-ыг сонгоно.

Загвар файл нээх
Загвар файл нээх:

Гарч ирсэн цонхноос Опен оффис программыг сонгоно. Цаашид энэ файлыг дандаа Опен оффисоор нээхийг хүсвэл "Always use this app to open .ott files" цонхыг идэвхжүүлэн OK дарна.

Загвар файл нээх
Загвар файл нээх:

Нээгдсэн загвар файл дараах байдалтай харагдана. Үсгийн фонт өөр харагдаж байвал танд тухайн фонт суугаагүй байна гэсэн үг. (Фонтуудыг https://www.mngl.net/download/ хаягаас татаж авна.)
Та монгол бичгээр бичих бүрдээ энэхүү файлыг засварлан бичиж болно.

Загвар файл нээх
Хэл сонгох:

Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгоно. (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно)
Бэлтгэл хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно.

Ингээд Опен оффис программ дээр босоо чиглэлд бичих боломжтой боллоо.

Хэл сонгох

Санамж: Хэрвээ та Мак үйлдлийн системийн хэрэглэгч бол Опен оффисын Мак дээрх хувилбар чиглэлийн алдаатай тул ижил төстэй Либре оффис программыг хэрэглэхийг зөвлөж байна.

Гарын байрлал

Монгол бичгээр хурдан, зөв бичихийн тулд гарын байрлал болон тусгай тэмдэгтүүдийн талаар мэдэх шаардлагатай.

Тусгай тэмдэгтийн тайлбар

Латин товч Нэр Жишээ Тайлбар
Монгол бичгээр1 Дарах товч Кириллээр
Нөхцөл залгавар холбогч
(NNBSP)
ᠰᠡᠳᢈᠢᠯ ᠢ
ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠤ
ᠮᠠᠯ ᠤᠨ
ᠡᠵᠢ ᠶᠢᠨ
eji‘yin
mal‘un
amitan‘u
sedkil‘i
ээжийн
малын
амьтны
сэтгэлийг
Тусад нь бичих залгаврын өмнө дарна.
Shift+1 Хувилбар сонгуур
(FVS -
Free variation selector)
ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠪᠦ᠋ᠦ
ᠯᠧᠨ᠋ᠲ
ᠡᠳ᠋
ᠠᠲ᠋ᠣᠮ
at(shift+1)om
ed(shift+1)
l;n(shift+1)t
(shift+k)ino(shift+1)
bv(shift+1)v
атом
эд
лент
кино
бүү
Үсгийн онцлог хэлбэрийг гаргахын тулд тухайн үсгийнхээ ард дарна.
Shift+2
(shift+a
shift+e)
Эгшиг тусгаарлагч
(MVS –
Mongolian vowel separator)
ᠪᠢᠴᠢᠯ᠎ᠡ
ᢈᠡᠯᠡᠨ᠎ᠡ
ᠠᠬ᠎ᠠ
ᠪᠠᠶᠢᠨ᠎ᠠ
bayin(shift+a)
ah(shift+a)
kelen(shift+e)
bicil(shift+e)
байна
ах
хэлнэ
бичлээ
Үгээс тусад нь бичих эгшгийн өмнө дарна.
Хялбарчлахын үүднээсshift+a, shift+e дээр мөн байрлуулсан.
Shift+6 Зураас
(soft hyphen)
ᠠᠨᠤ᠆ᠦᠵᠢᠨ
ᠮᠡᠨᠳᠦ᠆ᠠᠮᠤᠷ
ᠨᠠᠰᠤᠨ᠆ᠤᠷᠲᠤ
ᠠᠯᠲᠠᠨ᠆ᠣᠳᠤ
altan(shift+6)odu
nasun(shift+6)urtu
mendv(shift+6)amur
anu(shift+6)vjin
Алтан-Од
Насан-Урт
Мэнд-Амар
Ану-Үжин
Монголд хоёроос дээш үгээс бүтсэн нэрийн хоёр дахь үг эгшгээр эхэлж байвал зураас тавьдаг.
Shift+[ Тэг урттай холбогч
(ZWJ-
Zero width joiner)
ᠠᠨᠤ‍ᠦᠵᠢᠨ
ᠮᠡᠨᠳᠦ‍ᠠᠮᠤᠷ
ᠨᠠᠰᠤᠨ‍ᠤᠷᠲᠤ
ᠠᠯᠲᠠᠨ‍ᠣᠳᠤ
altan(shift+[)odu
nasun(shift+[)urtu
mendv(shift+[)amur
anu(shift+[)vjin
Алтан-Од
Насан-Урт
Мэнд-Амар
А. Ану-Үжин
Өвөр Монголд дээрх тохиолдолд залгаж бичих ба эгшгийг үгийн эхний хэлбэрээр нь, гэхдээ титмийг шүд болгон бичдэг.
ᠦ‍ ᠂
ᠣ‍᠂
ᠡ‍
ᠠ‍
a(shift+[)
e(shift+[)
o(shift+[),
v(shift+[),
А
Э
О.
Ү.
Овгийн эхний үсэг, цагаан толгой гэх мэтэд үсгийг дангаар бичих үед дарна.
Shift+’ Нуруу
(nirugu)
ᠨᠠ᠊ᠷᠣ᠋ na(shift+’)ro(shift+1) Наро Зориудаар нуруу нэмж бичих шаардлагатай үед дарна.

Үсгийн тайлбар

Латин Монгол тэмдэгт Жишээ Дарах товч Кириллээр Тайлбар
Q ᠥᠰ
ᠥᠳᠦ
qdv
qs
өд
өс


W ᠸᠠᠭᠠᠷ
ᠬᠣᠷᠸᠠ
horwa
wagar
хорвоо
ваар
E ᠡᠨᠡ
ᠡᠵᠢ
eji
ene
ээж
энэ
R ᠠᠷᠪᠠᠨ
ᠷᠠᠰᠢᠶᠠᠨ
rasiyan
arban
рашаан
арван
T ᠲᠡᠮᠡᢉᠡ
ᠲᠡᠷᠡ
tere
temefe
тэр
тэмээ
Y ᠰᠠᠶ᠋ᠢᠬᠠᠨ
ᠰᠠᠶᠢᠬᠠᠨ
ᠭᠤᠷᠪᠠ ᠶᠢᠨ᠂ ᠣᠷᠤᠨ ᠢᠶᠠᠨ
ᠶᠠᠮᠤᠨ
yamun
gurba‘yin
orun‘iyan
sayiqan
say(shift+1)ihan
яам
гурвын
орноо
сайхан
саяхан
1. Я гийгүүлэгч бүхий үгэнд шууд бичихэд этгэртэй гарна.
2. -йин, ийан/ийэн нөхцөлийг бичихэд шилбэ хэлбэртэй гарна.
3. Хос эгшгийн бүтцэд бичихэд шууд шилбэ хэлбэртэй гарна.
4. Хос эгшигтэй адил бүтцэд “я” бичих үед ард нь FVS (хувилбар сонгуур) дарахад этгэр хэлбэртэй гарна.
U ᠤᠬᠠᠭᠠᠨ
ᠤᠯᠤᠰ
ulus
uhagan
улс
ухаан
I ᠢᠵᠢᠯᠢ
ᠢᠨᠢᠶᠡ
iniye
ijili
инээ
ижил
O ᠣᠯᠠᠨ
ᠣᠳᠤ
odu
olan
одоо
олон
P ᠫᠤᠤᠵᠢᠩ
ᠫᠠᠷᠢᠰ
paris
puujishift+n
Парис
пуужин
[ Чагтан “Га” үсэг.
A ᠠᠮᠤᠷ
ᠠᠪᠤ
abu
amur
аав
амар
S ᠰᠤᠪᠤᠳ
ᠰᠠᠷᠠᠨ
saran
subud
саран
сувд
Зарим өвөрмөц бичлэгтэй үгэнд “д” үсгийг хэвтээ бичих хэрэгтэй бол ард нь хувилбар сонгох тэмдэгт (FVS) буюу shift+1 дарна.
D ᠡᠳ᠋
ᠡᠳᠡ
ende
ed(shift+1)
энд
эд
F ᢉᢈᠢᠷ
ᢉᠡᠷ
fer
fkir
гэр
хир
Эм үгийн “Гэ”
G ᠭᠣᠯᠤᠮᠲᠠ
ᠭᠠᠯ
gal
golumta
гал
голомт
Эр үгийн “Га”
H ᠬᠠᠴᠢᠨ
ᠬᠠᠤᠯᠢ
hauli
hacin
хууль
хачин
Эр үгийн “Ха”
J ᠵᠠᠷᠢᠮ
ᠵᠢᠯ
jil
jarim
жил
зарим
K ᢈᠡᠯᠡ
ᢈᠡᠷᠪᠡ
kerbe
kele
хэрвээ
хэл
Эм үгийн “Хэ”
L ᠯᠤᠤᠪᠠᠩ
ᠯᠠ
la
luuba(shift+n)
лаа
лууван
Z ᠽᠠᠨᠳᠠᠨ
ᠠᠽᠢ
azi
zandan
ази
зандан
X ᠵᠢᠱᠢᠶᠡᠯᠡᠪᠡᠯ
ᠱᠠᠭᠠᠷᠳᠠ
xagarda
jixiyelebel
шаард
жишээлбэл
C ᠴᠢᠮᠡᢉᠡ
ᠴᠠᠭᠠᠨ
cagan
cimeke
цагаан
чимээ
V ᢈᠦᠮᠦᠨ
ᠦᠨᠦᠷ
vnvr
kvmvn
үнэр
хүмүүн
B ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ
ᠪᠢ
bi
bagatur
би
баатар
N ᠨᠠᠷᠠ
ᠠᠯᠲᠠᠨ
altan
nara
алтан
нар
M ᠮᠥᠩᢈᠡ
ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ
mo(shift+n)gol
mq(shift+n)ke
Монгол
мөнх

Шифттэй дарагдах болон гадаад үсгүүд

Латин Монгол тэмдэгт Жишээ Дарах товч Кириллээр Тайлбар
Shift+A ᠎ᠠ ᠠᠬ᠎ᠠ
ᠪᠠᠶᠢᠨ᠎ᠠ
bayinshift+a
ahshift+a
байна
ах
Үгийн адагт орсон орхиц А (эгшиг тусгаарлагч MVS тэмдэгтийн хамт)
Shift+E ᠎ᠡ ᠨᠡᠷ᠎ᠡ
ᢈᠡᠨ᠎ᠡ
ᠡᠩᢈᠡ
gen(shift+e)
ner(shift+e)
гэнэ
нэр
Үгийн адагт орсон орхиц Э (эгшиг тусгаарлагч MVS тэмдэгтийн хамт)
Shift+N ᠠᠩᠬ᠎ᠠ
ᡀᠠᠰᠠ
a(shift+n)h(shift+a)
e(shift+n)ke
анх
энх
Их инхлэг
Shift+L ᡀᠠᠭᠪᠠ
ᠯᠧᠨᠢᠨ
(shift+l)agba
(shift+l)asa
лхагва
Лхас
“Лх”
; ᠸᠧᠪ
ᠻᠢᠷᠢᠯᠯ
w;b
l;nin
веб
ленин
Гадаад үгийн “Е”
Shift+K ᠻᠢᠨᠣ᠋
ᠹᠧᠷᠮ
(shift+k)ino(shift+1)
(shift+k)irill
кино
кирилл
Гадаад үгийн “К”
Shift+F ᠹᠠᠻᠰ
ᠸᠠᠻᠼᠢᠨ
(shift+f)a(shift+k)s
(shif+f);rm
факс
ферм
Гадаад үгийн “Ф”
Shift+C ᠼᠢᠷᠻᠣᠨ
ᠾᠯᠣᠷ
(shift+c)ir(shift+k)on
wa(shift+k)(shift+c)in
циркон
вакцин
Гадаад үгийн “Ц”
Shift+H ᠾᠷᠣᠮ
ᠿᠦᠻᠣᠸ
(shift+h)rom
(shift+h)lor
хром
хлор
Гадаад үгийн “Х”
Shift+J ᠿᠦᠷᠨᠠᠯ (shift+j)vrnal
(shift+j)v(shift+k)ow
журнал
Жуков
Гадаад үгийн “Ж”
Shift+Q ᡂᠢ (Shift+q)i чий
Жыли
Хятад хэлний “qi” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.
Shift+Z ᡁᠢᠯᠢ (shift+z)ili Хятад хэлний “жы” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.