Mongolian script - User contributions [en]

Суулгах заавар

2025-01-09T04:55:23Z

Ariungoo: /* Компьютер ба нөүтбүүк */

[[Тунгаамал загвар]]аар бичихийн тулд та өөрийн системд тохирох [[гарын драйвер]] болон нийцтэй [[монгол бичгийн фонт]]ыг суулгахад л хангалттай.
Энэхүү хуудсанд тэдгээрийг хэрхэн суулгах талаар дэлгэрэнгүй тайлбарлана.

== '''Компьютер ба нөүтбүүк''' ==

=== '''Фонт суулгах''' ===

Виндоус, Мак, Линүкс үйлдлийн системд фонт суулгах:
Та https://www.mngl.net/ хаягаар орж хүссэн фонтоо татаж аваарай.

=== '''Гарын драйвер суулгах''' ===

Өөрийн үйлдлийн системээс хамааран тохирох гарын драйверыг суулгана.

==== '''Виндоус үйлдлийн системд суулгах''' ====

===== Суулгах =====

{| class="wikitable"
|-
|style="vertical-align:top;width:50%"| 1. Манай татацын хуудас руу ороод Виндоус үйлдлийн "системийн гар татах" гэсэн товч дээр дарна. [[File:keyboard-win7-1.png|border|400px|Татах]]

|style="vertical-align:top"| 2. Татсан суулгагчийг ажиллуулана. [[File:Суулгагч ажиллуулах.png|border|400px|Суулгагчийг эхлүүлэх]]
|-
|style="vertical-align:top"| 3. Ажиллуулах сануулгыг зөвшөөрөх. [[File:Keyboard-win7-3.png|border|400px|Сануулгыг зөвшөөрөх]]
|style="vertical-align:top"| 4. Суулгацыг ажиллуулах үйлдлийг сонгох. [[File:Keyboard-win7-5.png|400px|border|Ажиллуулах үйлдлийг сонгох]]
|-
|style="vertical-align:top"| 5. Суулгацад тавтай морил. [[File:Keyboard-win7-7.png|400px|border|Суулгацад тавтай морил]]
|style="vertical-align:top"| 6. Гар амжилттай суулаа. [[File:Keyboard-win7-8.png|400px|border]]
|-
| 7. Суулгагчийг төгсгөнө. [[File:Keyboard-win7-9.png|400px|border|Амжилттай суулаа.]]
|style="vertical-align:top"| 10. Монгол бичгийн гарыг суулгаад компьютероо унтраагаад асаасны дараа баруун доод булан дахь таны гарын цэсэнд дараах байдлаар монгол бичгийн гар нэмэгдсэн байна.
[[File:Keyboard-win7-10.png|400px|border|Системийн цэсэн.]]
[[Яагаад Mongolia биш PRC гэж ороод ирэв ээ?]]
|}

===== Тохируулах =====

===== Сэлгэх =====

==== '''МАК үйлдлийн системд суулгах''' ====

'''Монгол бичгийн гар суулгах заавар:''' 

{| class="wikitable"
|-
| 1. МАК үйлдлийн системд зориулсан гарын драйверын суулгацыг https://www.mngl.net/ хаягаар орж татаж авна. Татаж авсан файл ингэж харагдана. [[File:Mac-keyboard-1.jpg|border|320px|center|alt=Гар татаж авах|Гар татаж авах]]
|| 2. Татаж авсан файл дээр хулганын баруун товчийг дарж Open with -> Installer (default) даран ажиллуулна. [[File:Mac-keyboard-2.jpeg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 3. "Open" дарна. [[File:Mac-keyboard-3.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 4. "Continue" даран үргэлжлүүлнэ. [[File:Mac-keyboard-4.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 5. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-5.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 6. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-6.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 7. "Agree" дарснаар лицензийг зөвшөөрч үргэлжлүүлнэ. [[File:Mac-keyboard-7.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
| 8. "Install" дарна. [[File:Mac-keyboard-9.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 9. Хэрэглэгчийн нэр, нууц үгээ оруулаад "Install software" дарна. [[File:Mac-keyboard-1.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 10. "Restart" дарж компьютероо унтрааж асаана. Ийнхүү "Монгол бичиг"-ээр бичих боломжтой гар суулаа. [[File:Mac-keyboard-12.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|} 

'''Монгол бичгийн гар тохируулах заавар:''' 

{| class="wikitable"
|-
| 1. Apple-ийн үндсэн цэсээс "System Preferences" рүү орно. [[File:Keyboard-mac-1.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]

|| 2. Keyboard цэс рүү орно. [[File:Keyboard-mac-3.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|-
| 3. "Input Sources"-ийг сонгон "+" дарна. [[File:Keyboard-mac-2.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|| 4. Эндээс "Mongolian (Mongolian Script, Bolorsoft)"-ийг сонгон "Add" дарна. [[File:Keyboard-mac-4.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|-
| colspan="2" | 5. Үүний дараа таны хэлний сонголтод "Mongolian (Mongolian Script, Bolorsoft)" нэмэгдсэн байна. [[File:Libre-6.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 
Гарыг амжилттай суулгаж, тохируулсан бол бичихэд бэлэн боллоо. 
Хэрвээ монгол бичгийн фонт суулгалгаагүй бол зааврыг 1.1-ээс хараарай. 
МАК үйлдлийн систем дэх бичвэрийн үндсэн программ болох Pages мөн МАК дахь майкрософт оффис босоо чиглэл дэмждэггүй бөгөөд монгол бичгийг зөв дүрсэлж чаддаггүй. Тиймээс нээлттэй эхийн, үнэгүй бичвэрийн программ болох [https://www.libreoffice.org/download/download/ Libre Office]-ийг санал болгож байна. Энэ программ дээр та босоо чиглэлд зөв дүрслэлтэй бичих боломжтой. Libre Office дээр бичих зөвлөгөөг [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9B.D0.B8.D0.B1.D1.80.D0.B5_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 эндээс] үзээрэй.
|}

==== '''Линүкс үйлдлийн системд суулгах''' ====

== '''Гар утас, таблет төхөөрөмж''' ==

=== '''АйОС (айФон, айПэд) системүүдэд суулгах''' ===

=== '''Андройд системүүдэд суулгах''' ===

Түгээмэл тавигддаг асуултууд

2025-01-09T04:52:20Z

Ariungoo:

* Гар утсан дээр болох уу? Татаж болохгүй байна?
* Гар утасны хувилбар бэлэн болж байгаа, гэвч App store, Play store дээр тавигдтал хэсэг хугацаа орохоор байна.

‌* Баримт материал, заавар зөвлөгөө байна уу? Хаанаас яаж авах вэ?
* Та энд яг зөв газраа иржээ. Энэхүү MNGL Wiki хуудсанд бүх баримтжуулалт, заавар зөвлөгөө бий. Та толгойд буй хайх нүдэнд бичээд хэрэгтэй мэдээллээ түргэн олох боломжтой. Манай https://wiki.mngl.net/ хуудасны нүүрэнд сэдвүүд ангилаар жагсан нэмэгдэж буй болно. Хүссэн мэдээллээ олоогүй бол та бидэнд э-мэйлээр мэдэгдэж болно.

* Хаанаас яаж татах вэ?
* Гар болон фонтыг https://www.mngl.net/ холбоосоор татаж аваарай.

* Та бүхэн Монгол бичгийн фонт зохиосон юм уу?
* Тийм бас үгүй. Учир нь бид Юникод дээр суурилан Монгол бичгийн кодчиллын шинэ загварыг зохиосон бөгөөд түүний хэрэглэгчдэд хүрэх нэг хэсэг нь болох фонтыг мөн зохиож хэрэглээнд нэвтрүүлж байна. Фонтгүйгээр кодчиллын загвар хэрэглэгдэх боломжгүй.

* Та бүхний энэ шийдэл, программ фонтууд чинь үнэгүй юм уу?
* Цахим орчинд Монгол бичгийн хэрэглээг нэмэгдүүлэх зорилгоор бид суурь шийдлүүд болох гарын драйверууд (бүх системд зориулсан), фонтуудаа үнэ төлбөргүй тарааж байна.

* Танай загвар яагаад Өвөр монголд маш их яршиг төвөг удаж байгаа YI үсгээр хос эгшгийн нийлэмжийг тэмдэглээд байгаа юм бэ?
* Монгол улсад хос эгшгийг уламжлалаа даган YI нийлэмжээр тэмдэглэдэг бөгөөд дунд сургуулиуддаа улс даяар тэгж зааж байна. [[Тунгаамал загвар]] бол зөвхөн Монгол эсвэл зөвхөн Өвөр Монголд хэрэглэгдэхээр зохиогдсон бус дэлхийн бүх монголчуудын хэрэглээг бодож зохиогдсон болно. Гэхдээ зөвхөн Өвөр Монголд хэрэглэгддэг хос язгуурт үгийн ацагтай эгшиг үсгүүдийг тооцоолсон нэмсэн болно. Харин нэг зүйлийг энд тэнд зөрүүтэй хэрэглэж буйг тэр бүр нэмэх нь кодчиллыг тогтворгүй болгох эрсдэлтэй байна.

* Ха Га -с Хэ Гэ үсгүүдийг салгачихсан нь бичихэд түвэгтэй юм. Би лав дэмжихгүй байна.
* Эдгээр үсгүүдийг салгах нь зайлшгүй үйл явц байсан бөгөөд [[Тунгаамал загвар]]ын зүрх юм. Энэ бол зөвхөн дасах, зурших асуудал бөгөөд сураад ирвэл харин ч эсрэгээр Хэ-г Ха-тай, Гэ-г Га-тай нийлүүлэхийг бүр их гайхаж бичиж чадахгүй болно. Учир нь ХА ГА нь зөнгөөрөө бичих боломжийг хааж, маш их алдаа чирэгдлийг дагуулж, зөв бичих мэдрэмж, итгэлийг бууруулсаар ирсэн билээ.

* Танай гараар хурдан бичихэд төвөгтэй SHIFT товчийн хэрэглээ өндөр байна.
* Та суурь шийдэл, кодчилол, гар зэрэг ухагдахуунуудыг сайн ялгаж ойлгохгүй байна. Учир нь манай шийдэл бол зөвхөн гар биш юм. Ямар ч хурдан бичих боломжтой, эсвэл хялбар бичих боломжтой гарыг манай шийдэл дээр суурилан хийх бүрэн боломжтой. Гагцхүү бид Монгол бичгийн хэрэглээ хумигдмал буй, дэлхий нийтээр хэрэглэгдэх боломжийг харгалзан үзэж анхны гараа хялбарыг харж латин үсгийн байрлалыг дагаж зохиосон болно. Оновчилсон гарыг бид зохиохоор [[Ажил үүргийн жагсаалт]]даа оруулсан бөгөөд энэ нь хэлэлцэн зохицож, нэг шийдвэрт хүрч батлагдтал удах болно.

* Виндоус дээр танай гар яагаад Mongolia биш PRC гэж ороод ирэв ээ?
* Зөвхөн Виндоус 7 хувилбарт ингэж орж ирнэ. 8 болон түүнээс шинэ хувилбарууд дээр Mongolia locale дотор сууна. Виндовс 7 дээр ингэж оруулж ирсэн нь Майкрософт оффис дээр Монгол бичгийн бичих боломжтой холбоотой. Дэлгэрэнгүй мэдээллийг [[Яагаад Mongolia биш PRC гэж ороод ирэв ээ?]] хаягаас авна уу.

Суулгах заавар

2025-01-09T04:50:30Z

Ariungoo: /* МАК үйлдлийн системд суулгах */

[[Тунгаамал загвар]]аар бичихийн тулд та өөрийн системд тохирох [[гарын драйвер]] болон нийцтэй [[монгол бичгийн фонт]]ыг суулгахад л хангалттай.
Энэхүү хуудсанд тэдгээрийг хэрхэн суулгах талаар дэлгэрэнгүй тайлбарлана.

== '''Компьютер ба нөүтбүүк''' ==

=== '''Фонт суулгах''' ===

Виндоус, Мак, Линүкс үйлдлийн системд фонт суулгах:
Та https://www.mngl.net/download/#fonts хаягаар орж хүссэн фонтоо татаж аваарай.

=== '''Гарын драйвер суулгах''' ===

Өөрийн үйлдлийн системээс хамааран тохирох гарын драйверыг суулгана.

==== '''Виндоус үйлдлийн системд суулгах''' ====

===== Суулгах =====

{| class="wikitable"
|-
|style="vertical-align:top;width:50%"| 1. Манай татацын хуудас руу ороод Виндоус гэсэн татах товч дээр дарна. [[File:keyboard-win7-1.png|border|400px|Татах]]

|style="vertical-align:top"| 2. Татсан суулгагчийг ажиллуулана. [[File:Суулгагч ажиллуулах.png|border|400px|Суулгагчийг эхлүүлэх]]
|-
|style="vertical-align:top"| 3. Ажиллуулах сануулгыг зөвшөөрөх. [[File:Keyboard-win7-3.png|border|400px|Сануулгыг зөвшөөрөх]]
|style="vertical-align:top"| 4. Суулгацыг ажиллуулах үйлдлийг сонгох. [[File:Keyboard-win7-5.png|400px|border|Ажиллуулах үйлдлийг сонгох]]
|-
|style="vertical-align:top"| 5. Суулгацад тавтай морил. [[File:Keyboard-win7-7.png|400px|border|Суулгацад тавтай морил]]
|style="vertical-align:top"| 6. Гар амжилттай суулаа. [[File:Keyboard-win7-8.png|400px|border]]
|-
| 7. Суулгагчийг төгсгөнө. [[File:Keyboard-win7-9.png|400px|border|Амжилттай суулаа.]]
|style="vertical-align:top"| 10. Монгол бичгийн гарыг суулгаад компьютероо унтраагаад асаасны дараа баруун доод булан дахь таны гарын цэсэнд дараах байдлаар монгол бичгийн гар нэмэгдсэн байна.
[[File:Keyboard-win7-10.png|400px|border|Системийн цэсэн.]]
[[Яагаад Mongolia биш PRC гэж ороод ирэв ээ?]]
|}

===== Тохируулах =====

===== Сэлгэх =====

==== '''МАК үйлдлийн системд суулгах''' ====

'''Монгол бичгийн гар суулгах заавар:''' 

{| class="wikitable"
|-
| 1. МАК үйлдлийн системд зориулсан гарын драйверын суулгацыг https://www.mngl.net/ хаягаар орж татаж авна. Татаж авсан файл ингэж харагдана. [[File:Mac-keyboard-1.jpg|border|320px|center|alt=Гар татаж авах|Гар татаж авах]]
|| 2. Татаж авсан файл дээр хулганын баруун товчийг дарж Open with -> Installer (default) даран ажиллуулна. [[File:Mac-keyboard-2.jpeg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 3. "Open" дарна. [[File:Mac-keyboard-3.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 4. "Continue" даран үргэлжлүүлнэ. [[File:Mac-keyboard-4.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 5. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-5.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 6. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-6.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 7. "Agree" дарснаар лицензийг зөвшөөрч үргэлжлүүлнэ. [[File:Mac-keyboard-7.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
| 8. "Install" дарна. [[File:Mac-keyboard-9.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 9. Хэрэглэгчийн нэр, нууц үгээ оруулаад "Install software" дарна. [[File:Mac-keyboard-1.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 10. "Restart" дарж компьютероо унтрааж асаана. Ийнхүү "Монгол бичиг"-ээр бичих боломжтой гар суулаа. [[File:Mac-keyboard-12.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|} 

'''Монгол бичгийн гар тохируулах заавар:''' 

{| class="wikitable"
|-
| 1. Apple-ийн үндсэн цэсээс "System Preferences" рүү орно. [[File:Keyboard-mac-1.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]

|| 2. Keyboard цэс рүү орно. [[File:Keyboard-mac-3.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|-
| 3. "Input Sources"-ийг сонгон "+" дарна. [[File:Keyboard-mac-2.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|| 4. Эндээс "Mongolian (Mongolian Script, Bolorsoft)"-ийг сонгон "Add" дарна. [[File:Keyboard-mac-4.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|-
| colspan="2" | 5. Үүний дараа таны хэлний сонголтод "Mongolian (Mongolian Script, Bolorsoft)" нэмэгдсэн байна. [[File:Libre-6.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 
Гарыг амжилттай суулгаж, тохируулсан бол бичихэд бэлэн боллоо. 
Хэрвээ монгол бичгийн фонт суулгалгаагүй бол зааврыг 1.1-ээс хараарай. 
МАК үйлдлийн систем дэх бичвэрийн үндсэн программ болох Pages мөн МАК дахь майкрософт оффис босоо чиглэл дэмждэггүй бөгөөд монгол бичгийг зөв дүрсэлж чаддаггүй. Тиймээс нээлттэй эхийн, үнэгүй бичвэрийн программ болох [https://www.libreoffice.org/download/download/ Libre Office]-ийг санал болгож байна. Энэ программ дээр та босоо чиглэлд зөв дүрслэлтэй бичих боломжтой. Libre Office дээр бичих зөвлөгөөг [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9B.D0.B8.D0.B1.D1.80.D0.B5_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 эндээс] үзээрэй.
|}

==== '''Линүкс үйлдлийн системд суулгах''' ====

== '''Гар утас, таблет төхөөрөмж''' ==

=== '''АйОС (айФон, айПэд) системүүдэд суулгах''' ===

=== '''Андройд системүүдэд суулгах''' ===

File:Keyboard-mac-3.jpg

2025-01-09T04:48:38Z

Ariungoo:

Суулгах заавар

2025-01-09T04:46:18Z

Ariungoo: /* МАК үйлдлийн системд суулгах */

[[Тунгаамал загвар]]аар бичихийн тулд та өөрийн системд тохирох [[гарын драйвер]] болон нийцтэй [[монгол бичгийн фонт]]ыг суулгахад л хангалттай.
Энэхүү хуудсанд тэдгээрийг хэрхэн суулгах талаар дэлгэрэнгүй тайлбарлана.

== '''Компьютер ба нөүтбүүк''' ==

=== '''Фонт суулгах''' ===

Виндоус, Мак, Линүкс үйлдлийн системд фонт суулгах:
Та https://www.mngl.net/download/#fonts хаягаар орж хүссэн фонтоо татаж аваарай.

=== '''Гарын драйвер суулгах''' ===

Өөрийн үйлдлийн системээс хамааран тохирох гарын драйверыг суулгана.

==== '''Виндоус үйлдлийн системд суулгах''' ====

===== Суулгах =====

{| class="wikitable"
|-
|style="vertical-align:top;width:50%"| 1. Манай татацын хуудас руу ороод Виндоус гэсэн татах товч дээр дарна. [[File:keyboard-win7-1.png|border|400px|Татах]]

|style="vertical-align:top"| 2. Татсан суулгагчийг ажиллуулана. [[File:Суулгагч ажиллуулах.png|border|400px|Суулгагчийг эхлүүлэх]]
|-
|style="vertical-align:top"| 3. Ажиллуулах сануулгыг зөвшөөрөх. [[File:Keyboard-win7-3.png|border|400px|Сануулгыг зөвшөөрөх]]
|style="vertical-align:top"| 4. Суулгацыг ажиллуулах үйлдлийг сонгох. [[File:Keyboard-win7-5.png|400px|border|Ажиллуулах үйлдлийг сонгох]]
|-
|style="vertical-align:top"| 5. Суулгацад тавтай морил. [[File:Keyboard-win7-7.png|400px|border|Суулгацад тавтай морил]]
|style="vertical-align:top"| 6. Гар амжилттай суулаа. [[File:Keyboard-win7-8.png|400px|border]]
|-
| 7. Суулгагчийг төгсгөнө. [[File:Keyboard-win7-9.png|400px|border|Амжилттай суулаа.]]
|style="vertical-align:top"| 10. Монгол бичгийн гарыг суулгаад компьютероо унтраагаад асаасны дараа баруун доод булан дахь таны гарын цэсэнд дараах байдлаар монгол бичгийн гар нэмэгдсэн байна.
[[File:Keyboard-win7-10.png|400px|border|Системийн цэсэн.]]
[[Яагаад Mongolia биш PRC гэж ороод ирэв ээ?]]
|}

===== Тохируулах =====

===== Сэлгэх =====

==== '''МАК үйлдлийн системд суулгах''' ====

'''Монгол бичгийн гар суулгах заавар:''' 

{| class="wikitable"
|-
| 1. МАК үйлдлийн системд зориулсан гарын драйверын суулгацыг https://www.mngl.net/ хаягаар орж татаж авна. Татаж авсан файл ингэж харагдана. [[File:Mac-keyboard-1.jpg|border|320px|center|alt=Гар татаж авах|Гар татаж авах]]
|| 2. Татаж авсан файл дээр хулганын баруун товчийг дарж Open with -> Installer (default) даран ажиллуулна. [[File:Mac-keyboard-2.jpeg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 3. "Open" дарна. [[File:Mac-keyboard-3.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 4. "Continue" даран үргэлжлүүлнэ. [[File:Mac-keyboard-4.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 5. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-5.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 6. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-6.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 7. "Agree" дарснаар лицензийг зөвшөөрч үргэлжлүүлнэ. [[File:Mac-keyboard-7.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
| 8. "Install" дарна. [[File:Mac-keyboard-9.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 9. Хэрэглэгчийн нэр, нууц үгээ оруулаад "Install software" дарна. [[File:Mac-keyboard-1.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
|| 10. "Restart" дарж компьютероо унтрааж асаана. Ийнхүү "Монгол бичиг"-ээр бичих боломжтой гар суулаа. [[File:Mac-keyboard-12.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|} 

'''Монгол бичгийн гар тохируулах заавар:''' 

{| class="wikitable"
|-
| 1. Apple-ийн үндсэн цэсээс "System Preferences" рүү орно. [[File:Keyboard-mac-1.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]

|| 2. Keyboard цэс рүү орно. [[File:keyboard-mac-2.png|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|-
| 3. "Input Sources"-ийг сонгон "+" дарна. [[File:Keyboard-mac-2.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|| 4. Эндээс "Mongolian (Mongolian Script, Bolorsoft)"-ийг сонгон "Add" дарна. [[File:Keyboard-mac-4.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|-
| colspan="2" | 5. Үүний дараа таны хэлний сонголтод "Mongolian (Mongolian Script, Bolorsoft)" нэмэгдсэн байна. [[File:keyboard-mac-5.png|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 
Гарыг амжилттай суулгаж, тохируулсан бол бичихэд бэлэн боллоо. 
Хэрвээ монгол бичгийн фонт суулгалгаагүй бол зааврыг 1.1-ээс хараарай. 
МАК үйлдлийн систем дэх бичвэрийн үндсэн программ болох Pages мөн МАК дахь майкрософт оффис босоо чиглэл дэмждэггүй бөгөөд монгол бичгийг зөв дүрсэлж чаддаггүй. Тиймээс нээлттэй эхийн, үнэгүй бичвэрийн программ болох [https://www.libreoffice.org/download/download/ Libre Office]-ийг санал болгож байна. Энэ программ дээр та босоо чиглэлд зөв дүрслэлтэй бичих боломжтой. Libre Office дээр бичих зөвлөгөөг [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9B.D0.B8.D0.B1.D1.80.D0.B5_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 эндээс] үзээрэй.
|}

==== '''Линүкс үйлдлийн системд суулгах''' ====

== '''Гар утас, таблет төхөөрөмж''' ==

=== '''АйОС (айФон, айПэд) системүүдэд суулгах''' ===

=== '''Андройд системүүдэд суулгах''' ===

Суулгах заавар

2025-01-09T04:45:32Z

Ariungoo: /* МАК үйлдлийн системд суулгах */

[[Тунгаамал загвар]]аар бичихийн тулд та өөрийн системд тохирох [[гарын драйвер]] болон нийцтэй [[монгол бичгийн фонт]]ыг суулгахад л хангалттай.
Энэхүү хуудсанд тэдгээрийг хэрхэн суулгах талаар дэлгэрэнгүй тайлбарлана.

== '''Компьютер ба нөүтбүүк''' ==

=== '''Фонт суулгах''' ===

Виндоус, Мак, Линүкс үйлдлийн системд фонт суулгах:
Та https://www.mngl.net/download/#fonts хаягаар орж хүссэн фонтоо татаж аваарай.

=== '''Гарын драйвер суулгах''' ===

Өөрийн үйлдлийн системээс хамааран тохирох гарын драйверыг суулгана.

==== '''Виндоус үйлдлийн системд суулгах''' ====

===== Суулгах =====

{| class="wikitable"
|-
|style="vertical-align:top;width:50%"| 1. Манай татацын хуудас руу ороод Виндоус гэсэн татах товч дээр дарна. [[File:keyboard-win7-1.png|border|400px|Татах]]

|style="vertical-align:top"| 2. Татсан суулгагчийг ажиллуулана. [[File:Суулгагч ажиллуулах.png|border|400px|Суулгагчийг эхлүүлэх]]
|-
|style="vertical-align:top"| 3. Ажиллуулах сануулгыг зөвшөөрөх. [[File:Keyboard-win7-3.png|border|400px|Сануулгыг зөвшөөрөх]]
|style="vertical-align:top"| 4. Суулгацыг ажиллуулах үйлдлийг сонгох. [[File:Keyboard-win7-5.png|400px|border|Ажиллуулах үйлдлийг сонгох]]
|-
|style="vertical-align:top"| 5. Суулгацад тавтай морил. [[File:Keyboard-win7-7.png|400px|border|Суулгацад тавтай морил]]
|style="vertical-align:top"| 6. Гар амжилттай суулаа. [[File:Keyboard-win7-8.png|400px|border]]
|-
| 7. Суулгагчийг төгсгөнө. [[File:Keyboard-win7-9.png|400px|border|Амжилттай суулаа.]]
|style="vertical-align:top"| 10. Монгол бичгийн гарыг суулгаад компьютероо унтраагаад асаасны дараа баруун доод булан дахь таны гарын цэсэнд дараах байдлаар монгол бичгийн гар нэмэгдсэн байна.
[[File:Keyboard-win7-10.png|400px|border|Системийн цэсэн.]]
[[Яагаад Mongolia биш PRC гэж ороод ирэв ээ?]]
|}

===== Тохируулах =====

===== Сэлгэх =====

==== '''МАК үйлдлийн системд суулгах''' ====

'''Монгол бичгийн гар суулгах заавар:''' 

{| class="wikitable"
|-
| 1. МАК үйлдлийн системд зориулсан гарын драйверын суулгацыг https://www.mngl.net/ хаягаар орж татаж авна. Татаж авсан файл ингэж харагдана. [[File:Mac-keyboard-1.jpg|border|320px|center|alt=Гар татаж авах|Гар татаж авах]]
|| 2. Татаж авсан файл дээр хулганын баруун товчийг дарж Open with -> Installer (default) даран ажиллуулна. [[File:Mac-keyboard-2.jpeg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 3. "Open" дарна. [[File:Mac-keyboard-3.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 4. "Continue" даран үргэлжлүүлнэ. [[File:Mac-keyboard-4.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 5. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-5.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 6. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-6.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 7. "Agree" дарснаар лицензийг зөвшөөрч үргэлжлүүлнэ. [[File:Mac-keyboard-7.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 8. "Install" дарна. [[File:Mac-keyboard-9.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 9. Хэрэглэгчийн нэр, нууц үгээ оруулаад "Install software" дарна. [[File:Mac-keyboard-1.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
|| 10. "Restart" дарж компьютероо унтрааж асаана. Ийнхүү "Монгол бичиг"-ээр бичих боломжтой гар суулаа. [[File:Mac-keyboard-12.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|} 

'''Монгол бичгийн гар тохируулах заавар:''' 

{| class="wikitable"
|-
| 1. Apple-ийн үндсэн цэсээс "System Preferences" рүү орно. [[File:Keyboard-mac-1.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]

|| 2. Keyboard цэс рүү орно. [[File:keyboard-mac-2.png|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|-
| 3. "Input Sources"-ийг сонгон "+" дарна. [[File:Keyboard-mac-2.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|| 4. Эндээс "Mongolian (Mongolian Script, Bolorsoft)"-ийг сонгон "Add" дарна. [[File:Keyboard-mac-4.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|-
| colspan="2" | 5. Үүний дараа таны хэлний сонголтод "Mongolian (Mongolian Script, Bolorsoft)" нэмэгдсэн байна. [[File:keyboard-mac-5.png|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 
Гарыг амжилттай суулгаж, тохируулсан бол бичихэд бэлэн боллоо. 
Хэрвээ монгол бичгийн фонт суулгалгаагүй бол зааврыг 1.1-ээс хараарай. 
МАК үйлдлийн систем дэх бичвэрийн үндсэн программ болох Pages мөн МАК дахь майкрософт оффис босоо чиглэл дэмждэггүй бөгөөд монгол бичгийг зөв дүрсэлж чаддаггүй. Тиймээс нээлттэй эхийн, үнэгүй бичвэрийн программ болох [https://www.libreoffice.org/download/download/ Libre Office]-ийг санал болгож байна. Энэ программ дээр та босоо чиглэлд зөв дүрслэлтэй бичих боломжтой. Libre Office дээр бичих зөвлөгөөг [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9B.D0.B8.D0.B1.D1.80.D0.B5_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 эндээс] үзээрэй.
|}

==== '''Линүкс үйлдлийн системд суулгах''' ====

== '''Гар утас, таблет төхөөрөмж''' ==

=== '''АйОС (айФон, айПэд) системүүдэд суулгах''' ===

=== '''Андройд системүүдэд суулгах''' ===

File:Mac-keyboard-12.jpg

2025-01-09T04:44:55Z

Ariungoo:

File:Mac-keyboard-1.jpg

2025-01-09T04:41:29Z

Ariungoo:

Суулгах заавар

2025-01-09T04:25:57Z

Ariungoo: /* МАК үйлдлийн системд суулгах */

[[Тунгаамал загвар]]аар бичихийн тулд та өөрийн системд тохирох [[гарын драйвер]] болон нийцтэй [[монгол бичгийн фонт]]ыг суулгахад л хангалттай.
Энэхүү хуудсанд тэдгээрийг хэрхэн суулгах талаар дэлгэрэнгүй тайлбарлана.

== '''Компьютер ба нөүтбүүк''' ==

=== '''Фонт суулгах''' ===

Виндоус, Мак, Линүкс үйлдлийн системд фонт суулгах:
Та https://www.mngl.net/download/#fonts хаягаар орж хүссэн фонтоо татаж аваарай.

=== '''Гарын драйвер суулгах''' ===

Өөрийн үйлдлийн системээс хамааран тохирох гарын драйверыг суулгана.

==== '''Виндоус үйлдлийн системд суулгах''' ====

===== Суулгах =====

{| class="wikitable"
|-
|style="vertical-align:top;width:50%"| 1. Манай татацын хуудас руу ороод Виндоус гэсэн татах товч дээр дарна. [[File:keyboard-win7-1.png|border|400px|Татах]]

|style="vertical-align:top"| 2. Татсан суулгагчийг ажиллуулана. [[File:Суулгагч ажиллуулах.png|border|400px|Суулгагчийг эхлүүлэх]]
|-
|style="vertical-align:top"| 3. Ажиллуулах сануулгыг зөвшөөрөх. [[File:Keyboard-win7-3.png|border|400px|Сануулгыг зөвшөөрөх]]
|style="vertical-align:top"| 4. Суулгацыг ажиллуулах үйлдлийг сонгох. [[File:Keyboard-win7-5.png|400px|border|Ажиллуулах үйлдлийг сонгох]]
|-
|style="vertical-align:top"| 5. Суулгацад тавтай морил. [[File:Keyboard-win7-7.png|400px|border|Суулгацад тавтай морил]]
|style="vertical-align:top"| 6. Гар амжилттай суулаа. [[File:Keyboard-win7-8.png|400px|border]]
|-
| 7. Суулгагчийг төгсгөнө. [[File:Keyboard-win7-9.png|400px|border|Амжилттай суулаа.]]
|style="vertical-align:top"| 10. Монгол бичгийн гарыг суулгаад компьютероо унтраагаад асаасны дараа баруун доод булан дахь таны гарын цэсэнд дараах байдлаар монгол бичгийн гар нэмэгдсэн байна.
[[File:Keyboard-win7-10.png|400px|border|Системийн цэсэн.]]
[[Яагаад Mongolia биш PRC гэж ороод ирэв ээ?]]
|}

===== Тохируулах =====

===== Сэлгэх =====

==== '''МАК үйлдлийн системд суулгах''' ====

'''Монгол бичгийн гар суулгах заавар:''' 

{| class="wikitable"
|-
| 1. МАК үйлдлийн системд зориулсан гарын драйверын суулгацыг https://www.mngl.net/ хаягаар орж татаж авна. Татаж авсан файл ингэж харагдана. [[File:Mac-keyboard-1.png|border|320px|center|alt=Гар татаж авах|Гар татаж авах]]
|| 2. Татаж авсан файл дээр хулганын баруун товчийг дарж Open with -> Installer (default) даран ажиллуулна. [[File:Mac-keyboard-2.jpeg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 3. "Open" дарна. [[File:Mac-keyboard-3.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 4. "Continue" даран үргэлжлүүлнэ. [[File:Mac-keyboard-4.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 5. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-5.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 6. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-6.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 7. "Agree" дарснаар лицензийг зөвшөөрч үргэлжлүүлнэ. [[File:Mac-keyboard-7.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 8. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-8.png|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 9. "Install" дарна. [[File:Mac-keyboard-9.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 10. Хэрэглэгчийн нэр, нууц үгээ оруулаад "Install software" дарна. [[File:Mac-keyboard-10.png|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 11. "Continue Installation" дарна. [[File:Mac-keyboard-11.png|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 12. "Restart" дарж компьютероо унтрааж асаана. Ийнхүү "Монгол бичиг"-ээр бичих боломжтой гар суулаа. [[File:Mac-keyboard-12.png|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|} 

'''Монгол бичгийн гар тохируулах заавар:''' 

{| class="wikitable"
|-
| 1. Apple-ийн үндсэн цэсээс "System Preferences" рүү орно. [[File:Keyboard-mac-1.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]

|| 2. Keyboard цэс рүү орно. [[File:keyboard-mac-2.png|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|-
| 3. "Input Sources"-ийг сонгон "+" дарна. [[File:Keyboard-mac-2.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|| 4. Эндээс "Mongolian (Mongolian Script, Bolorsoft)"-ийг сонгон "Add" дарна. [[File:Keyboard-mac-4.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|-
| colspan="2" | 5. Үүний дараа таны хэлний сонголтод "Mongolian (Mongolian Script, Bolorsoft)" нэмэгдсэн байна. [[File:keyboard-mac-5.png|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 
Гарыг амжилттай суулгаж, тохируулсан бол бичихэд бэлэн боллоо. 
Хэрвээ монгол бичгийн фонт суулгалгаагүй бол зааврыг 1.1-ээс хараарай. 
МАК үйлдлийн систем дэх бичвэрийн үндсэн программ болох Pages мөн МАК дахь майкрософт оффис босоо чиглэл дэмждэггүй бөгөөд монгол бичгийг зөв дүрсэлж чаддаггүй. Тиймээс нээлттэй эхийн, үнэгүй бичвэрийн программ болох [https://www.libreoffice.org/download/download/ Libre Office]-ийг санал болгож байна. Энэ программ дээр та босоо чиглэлд зөв дүрслэлтэй бичих боломжтой. Libre Office дээр бичих зөвлөгөөг [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9B.D0.B8.D0.B1.D1.80.D0.B5_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 эндээс] үзээрэй.
|}

==== '''Линүкс үйлдлийн системд суулгах''' ====

== '''Гар утас, таблет төхөөрөмж''' ==

=== '''АйОС (айФон, айПэд) системүүдэд суулгах''' ===

=== '''Андройд системүүдэд суулгах''' ===

Суулгах заавар

2025-01-09T04:17:14Z

Ariungoo: /* Виндоус үйлдлийн системд суулгах */

[[Тунгаамал загвар]]аар бичихийн тулд та өөрийн системд тохирох [[гарын драйвер]] болон нийцтэй [[монгол бичгийн фонт]]ыг суулгахад л хангалттай.
Энэхүү хуудсанд тэдгээрийг хэрхэн суулгах талаар дэлгэрэнгүй тайлбарлана.

== '''Компьютер ба нөүтбүүк''' ==

=== '''Фонт суулгах''' ===

Виндоус, Мак, Линүкс үйлдлийн системд фонт суулгах:
Та https://www.mngl.net/download/#fonts хаягаар орж хүссэн фонтоо татаж аваарай.

=== '''Гарын драйвер суулгах''' ===

Өөрийн үйлдлийн системээс хамааран тохирох гарын драйверыг суулгана.

==== '''Виндоус үйлдлийн системд суулгах''' ====

===== Суулгах =====

{| class="wikitable"
|-
|style="vertical-align:top;width:50%"| 1. Манай татацын хуудас руу ороод Виндоус гэсэн татах товч дээр дарна. [[File:keyboard-win7-1.png|border|400px|Татах]]

|style="vertical-align:top"| 2. Татсан суулгагчийг ажиллуулана. [[File:Суулгагч ажиллуулах.png|border|400px|Суулгагчийг эхлүүлэх]]
|-
|style="vertical-align:top"| 3. Ажиллуулах сануулгыг зөвшөөрөх. [[File:Keyboard-win7-3.png|border|400px|Сануулгыг зөвшөөрөх]]
|style="vertical-align:top"| 4. Суулгацыг ажиллуулах үйлдлийг сонгох. [[File:Keyboard-win7-5.png|400px|border|Ажиллуулах үйлдлийг сонгох]]
|-
|style="vertical-align:top"| 5. Суулгацад тавтай морил. [[File:Keyboard-win7-7.png|400px|border|Суулгацад тавтай морил]]
|style="vertical-align:top"| 6. Гар амжилттай суулаа. [[File:Keyboard-win7-8.png|400px|border]]
|-
| 7. Суулгагчийг төгсгөнө. [[File:Keyboard-win7-9.png|400px|border|Амжилттай суулаа.]]
|style="vertical-align:top"| 10. Монгол бичгийн гарыг суулгаад компьютероо унтраагаад асаасны дараа баруун доод булан дахь таны гарын цэсэнд дараах байдлаар монгол бичгийн гар нэмэгдсэн байна.
[[File:Keyboard-win7-10.png|400px|border|Системийн цэсэн.]]
[[Яагаад Mongolia биш PRC гэж ороод ирэв ээ?]]
|}

===== Тохируулах =====

===== Сэлгэх =====

==== '''МАК үйлдлийн системд суулгах''' ====

'''Монгол бичгийн гар суулгах заавар:''' 

{| class="wikitable"
|-
| 1. МАК үйлдлийн системд зориулсан гарын драйверын суулгацыг https://www.mngl.net/download/ хаягаар орж татаж авна. Татаж авсан файл ингэж харагдана. [[File:Mac-keyboard-1.png|border|320px|center|alt=Гар татаж авах|Гар татаж авах]]
|| 2. Татаж авсан файл дээр хулганын баруун товчийг дарж Open with -> Installer (default) даран ажиллуулна. [[File:Mac-keyboard-2.jpeg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 3. "Open" дарна. [[File:Mac-keyboard-3.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 4. "Continue" даран үргэлжлүүлнэ. [[File:Mac-keyboard-4.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 5. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-5.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 6. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-6.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 7. "Agree" дарснаар лицензийг зөвшөөрч үргэлжлүүлнэ. [[File:Mac-keyboard-7.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 8. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-8.png|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 9. "Install" дарна. [[File:Mac-keyboard-9.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 10. Хэрэглэгчийн нэр, нууц үгээ оруулаад "Install software" дарна. [[File:Mac-keyboard-10.png|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 11. "Continue Installation" дарна. [[File:Mac-keyboard-11.png|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 12. "Restart" дарж компьютероо унтрааж асаана. Ийнхүү "Монгол бичиг"-ээр бичих боломжтой гар суулаа. [[File:Mac-keyboard-12.png|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|} 

'''Монгол бичгийн гар тохируулах заавар:''' 

{| class="wikitable"
|-
| 1. Apple-ийн үндсэн цэсээс "System Preferences" рүү орно. [[File:Keyboard-mac-1.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]

|| 2. Keyboard цэс рүү орно. [[File:keyboard-mac-2.png|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|-
| 3. "Input Sources"-ийг сонгон "+" дарна. [[File:Keyboard-mac-2.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|| 4. Эндээс "Mongolian (Mongolian Script, Bolorsoft)"-ийг сонгон "Add" дарна. [[File:Keyboard-mac-4.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|-
| colspan="2" | 5. Үүний дараа таны хэлний сонголтод "Mongolian (Mongolian Script, Bolorsoft)" нэмэгдсэн байна. [[File:keyboard-mac-5.png|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 
Гарыг амжилттай суулгаж, тохируулсан бол бичихэд бэлэн боллоо. 
Хэрвээ монгол бичгийн фонт суулгалгаагүй бол зааврыг 1.1-ээс хараарай. 
МАК үйлдлийн систем дэх бичвэрийн үндсэн программ болох Pages мөн МАК дахь майкрософт оффис босоо чиглэл дэмждэггүй бөгөөд монгол бичгийг зөв дүрсэлж чаддаггүй. Тиймээс нээлттэй эхийн, үнэгүй бичвэрийн программ болох [https://www.libreoffice.org/download/download/ Libre Office]-ийг санал болгож байна. Энэ программ дээр та босоо чиглэлд зөв дүрслэлтэй бичих боломжтой. Libre Office дээр бичих зөвлөгөөг [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9B.D0.B8.D0.B1.D1.80.D0.B5_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 эндээс] үзээрэй.
|}

==== '''Линүкс үйлдлийн системд суулгах''' ====

== '''Гар утас, таблет төхөөрөмж''' ==

=== '''АйОС (айФон, айПэд) системүүдэд суулгах''' ===

=== '''Андройд системүүдэд суулгах''' ===

Суулгах заавар

2025-01-08T16:47:15Z

Ariungoo: /* МАК үйлдлийн системд суулгах */

[[Тунгаамал загвар]]аар бичихийн тулд та өөрийн системд тохирох [[гарын драйвер]] болон нийцтэй [[монгол бичгийн фонт]]ыг суулгахад л хангалттай.
Энэхүү хуудсанд тэдгээрийг хэрхэн суулгах талаар дэлгэрэнгүй тайлбарлана.

== '''Компьютер ба нөүтбүүк''' ==

=== '''Фонт суулгах''' ===

Виндоус, Мак, Линүкс үйлдлийн системд фонт суулгах:
Та https://www.mngl.net/download/#fonts хаягаар орж хүссэн фонтоо татаж аваарай.

=== '''Гарын драйвер суулгах''' ===

Өөрийн үйлдлийн системээс хамааран тохирох гарын драйверыг суулгана.

==== '''Виндоус 7 үйлдлийн системд суулгах''' ====

===== Суулгах =====

{| class="wikitable"
|-
|style="vertical-align:top;width:50%"| 1. Манай татацын хуудас болох https://www.mngl.net/download/ хаяг руу ороод Виндоус 7 гэсэн татах товч дээр дарна. [[File:keyboard-win7-1.png|border|400px|Татах]]

|style="vertical-align:top"| 2. Татсан суулгагчийг ажиллуулана. [[File:Суулгагч ажиллуулах.png|border|400px|Суулгагчийг эхлүүлэх]]
|-
|style="vertical-align:top"| 3. Ажиллуулах сануулгыг зөвшөөрөх. [[File:Keyboard-win7-3.png|border|400px|Сануулгыг зөвшөөрөх]]
|style="vertical-align:top"| 4. Суулгацыг ажиллуулах үйлдлийг сонгох. [[File:Keyboard-win7-5.png|400px|border|Ажиллуулах үйлдлийг сонгох]]
|-
|style="vertical-align:top"| 5. Суулгацад тавтай морил. [[File:Keyboard-win7-7.png|400px|border|Суулгацад тавтай морил]]
|style="vertical-align:top"| 6. Гар амжилттай суулаа. [[File:Keyboard-win7-8.png|400px|border]]
|-
| 7. Суулгагчийг төгсгөнө. [[File:Keyboard-win7-9.png|400px|border|Амжилттай суулаа.]]
|style="vertical-align:top"| 10. Монгол бичгийн гарыг суулгаад компьютероо унтраагаад асаасны дараа баруун доод булан дахь таны гарын цэсэнд дараах байдлаар монгол бичгийн гар нэмэгдсэн байна.
[[File:Keyboard-win7-10.png|400px|border|Системийн цэсэн.]]
[[Яагаад Mongolia биш PRC гэж ороод ирэв ээ?]]
|}

===== Тохируулах =====

===== Сэлгэх =====

==== '''МАК үйлдлийн системд суулгах''' ====

'''Монгол бичгийн гар суулгах заавар:''' 

{| class="wikitable"
|-
| 1. МАК үйлдлийн системд зориулсан гарын драйверын суулгацыг https://www.mngl.net/download/ хаягаар орж татаж авна. Татаж авсан файл ингэж харагдана. [[File:Mac-keyboard-1.png|border|320px|center|alt=Гар татаж авах|Гар татаж авах]]
|| 2. Татаж авсан файл дээр хулганын баруун товчийг дарж Open with -> Installer (default) даран ажиллуулна. [[File:Mac-keyboard-2.jpeg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 3. "Open" дарна. [[File:Mac-keyboard-3.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 4. "Continue" даран үргэлжлүүлнэ. [[File:Mac-keyboard-4.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 5. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-5.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 6. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-6.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 7. "Agree" дарснаар лицензийг зөвшөөрч үргэлжлүүлнэ. [[File:Mac-keyboard-7.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 8. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-8.png|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 9. "Install" дарна. [[File:Mac-keyboard-9.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 10. Хэрэглэгчийн нэр, нууц үгээ оруулаад "Install software" дарна. [[File:Mac-keyboard-10.png|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 11. "Continue Installation" дарна. [[File:Mac-keyboard-11.png|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 12. "Restart" дарж компьютероо унтрааж асаана. Ийнхүү "Монгол бичиг"-ээр бичих боломжтой гар суулаа. [[File:Mac-keyboard-12.png|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|} 

'''Монгол бичгийн гар тохируулах заавар:''' 

{| class="wikitable"
|-
| 1. Apple-ийн үндсэн цэсээс "System Preferences" рүү орно. [[File:Keyboard-mac-1.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]

|| 2. Keyboard цэс рүү орно. [[File:keyboard-mac-2.png|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|-
| 3. "Input Sources"-ийг сонгон "+" дарна. [[File:Keyboard-mac-2.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|| 4. Эндээс "Mongolian (Mongolian Script, Bolorsoft)"-ийг сонгон "Add" дарна. [[File:Keyboard-mac-4.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|-
| colspan="2" | 5. Үүний дараа таны хэлний сонголтод "Mongolian (Mongolian Script, Bolorsoft)" нэмэгдсэн байна. [[File:keyboard-mac-5.png|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 
Гарыг амжилттай суулгаж, тохируулсан бол бичихэд бэлэн боллоо. 
Хэрвээ монгол бичгийн фонт суулгалгаагүй бол зааврыг 1.1-ээс хараарай. 
МАК үйлдлийн систем дэх бичвэрийн үндсэн программ болох Pages мөн МАК дахь майкрософт оффис босоо чиглэл дэмждэггүй бөгөөд монгол бичгийг зөв дүрсэлж чаддаггүй. Тиймээс нээлттэй эхийн, үнэгүй бичвэрийн программ болох [https://www.libreoffice.org/download/download/ Libre Office]-ийг санал болгож байна. Энэ программ дээр та босоо чиглэлд зөв дүрслэлтэй бичих боломжтой. Libre Office дээр бичих зөвлөгөөг [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9B.D0.B8.D0.B1.D1.80.D0.B5_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 эндээс] үзээрэй.
|}

==== '''Линүкс үйлдлийн системд суулгах''' ====

== '''Гар утас, таблет төхөөрөмж''' ==

=== '''АйОС (айФон, айПэд) системүүдэд суулгах''' ===

=== '''Андройд системүүдэд суулгах''' ===

File:Keyboard-mac-2.jpg

2025-01-08T16:46:21Z

Ariungoo:

Бичих зөвлөгөө

2025-01-08T16:40:55Z

Ariungoo: /* Лайбре оффис */

= Бичих зөвлөмж =
== Бэлтгэл ==
Монгол бичихээр компьютерт бичихийн тулд дараах үндсэн алхмуудыг дагаарай.
# Фонт
#; Монгол бичгийн фонт суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.A4.D0.BE.D0.BD.D1.82_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Гарын драйвер
#; Өөрийн үйлдлийн системд тохирсон гарын драйвер суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.93.D0.B0.D1.80.D1.8B.D0.BD_.D0.B4.D1.80.D0.B0.D0.B9.D0.B2.D0.B5.D1.80_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Бичвэрийн программ
#; Монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихийн тулд босоо чиглэл дэмждэг бичвэрийн программ байх шаардлагатай.
#;* Виндоус үйлдлийн системд Майкрософт оффис 2007 ба түүнээс шинэ хувилбар
#;* Мак үйлдлийн системд Лайбре оффис
#;* Линүкс үйлдлийн системд Лайбре оффис юм уу Опеноффис дээр бичихийг зөвлөж байна.
#; Хэрвээ танд оффис байхгүй бол үйлдлийн системдээ тохирсон төлбөргүй, нээлттэй эх бүхий [https://www.libreoffice.org/download/download/ Лайбре оффис], [http://www.openoffice.org/download/ Опен оффис]ыг татаж аваарай.
# Гарын байрлал
#; Доорх зурагт монгол бичгийн гарын байрлалыг харуулав.
#; Анхаарах <nowiki>:</nowiki> Монгол бичгийн гарын байрлал нь латин цагаан толгойн qwerty байрлалтай бараг адил бөгөөд Гэ-f, Га-g, Ха-h, Хэ-k үсгүүд дээр тус тус байршиж байгааг анхаарна уу.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

== Оффисын программууд дээр бичих ==
=== Майкрософт оффис ===
Майкрософт оффис нь 2007 ба түүнээс шинэ хувилбартаа босоо чиглэл дэмждэг болсон. Та майкрософт оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу.

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''1. Хэлээ сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгох (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) Таны үйлдлийн систем 8 болон түүнээс дээш бол Mongolian (Bolorsoft) гэж харагдана. 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 

|-
|'''2. Майкрософт оффист босоо чиглэл идэвхжүүлэх:''' 
Оффисын Page Layout цэсний Text Direction-аас Vertical for Mongolian-ыг сонгон босоо чиглэл идэвхжүүлнэ.
|
[[File:Text_direction.PNG|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл|Босоо чиглэл]] 

|-
| colspan="2" |'''3. Бичих:''' 
Тунгаамал загварыг дэмжсэн фонт сонгоно. (MongolianScript, Classical Mongolian Dashtseden гэх мэт) 
Ингээд л шууд бичиж эхэлнэ. 
[[File:Text-2.PNG|border|600px|center|alt=Фонт сонгох|Фонт сонгох]]
|}

=== Лайбре оффис ===
Та Лайбре оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу. 

'''ҮНДСЭН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
CTL буюу "Төвөгтэй бичвэрийг зураглах" сонголтыг идэвхжүүлэхдээ Tools->Language->For All Text->More-г сонгоно.
|
[[File:Libre-1.jpg|border|300px|center|alt=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Asian болон Complex text layout-г идэвхжүүлэн Apply дарна.
|
[[File:Libre-2.jpeg|border|300px|center|alt=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL-ийн үндсэн фонт сонгох:''' 
CTL-ийн үндсэн фонтоор монгол бичгийн фонт сонгосноор таныг монгол бичгээр бичиж эхлэхэд автоматаар танин тухайн фонт руу шилжинэ. 
Basic Fonts(CTL) рүү орон фонтыг монгол бичгийн фонт болгон тохируулна
|
[[File:CTL3.jpg|border|300px|center|alt=Фонт тохируулах|Фонт тохируулах]]
|
|}

'''Санамж: Эдгээр алхмуудыг нэг удаа тохируулахад таны тохиргоо хадгалагдах тул оффис нээх бүрдээ тохируулах шаардлагагүй. ''' 

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
Format цэсний Page-ийг сонгоно.
|
[[File:6cd6bbba-1780-412c-b972-5ee4ba17a44a.png|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Text direction-ээс Left-to-right(vertical) сонгоно. Ингэснээр та тухайн баримтад босоо чиглэлд бичих боломжтой болно. 

'''Санамж:''' Хэрвээ таны оффис хуучирсан хувилбар бол энэ хэсэгт Left-to-right(vertical) сонголт гарч ирэхгүй. Тиймээс оффисоо шинэчлэх эсвэл [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9E.D0.BF.D0.B5.D0.BD_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 энэ] хэсэгт бичсэнчлэн загвар файлыг Лайбре оффисоор нээн бичнэ.
|
[[File:Libre-4.jpg|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Монгол бичгээр бичих:''' 
1. Хэлний сонголтоос "Mongolian (Mongolian script, Bolorsoft)"-г сонгоно. 
2. Бичнэ.
|
[[File:Libre-6.jpg|border|300px|center|alt=Бичих|Бичих]]
|
|}

=== Опен оффис ===
Опен оффис монгол бичгийн босоо чиглэл дэмждэг боловч тохиргоо нь нээгдээгүй тул загвар файлын тусламжтай бичнэ. Ийнхүү бичихдээ дараах алхмуудыг дагна уу.

'''Опен оффист бичих заавар'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Загвар файл татаж авах:''' 
Энэ [https://www.mngl.net/downloads/templates/mongolian_script.ott холбоос]оор орж загвар файл татаж авна. Татсан загвар файл дээр хулганын баруун товчийг дарж "Open with"-ыг сонгоно.
|
[[File:Open-1.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|'''Загвар файл нээх:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Опен оффис программыг сонгоно. Цаашид энэ файлыг дандаа Опен оффисоор нээхийг хүсвэл "Always use this app to open .ott files" цонхыг идэвхжүүлэн OK дарна.
|
[[File:Open-2.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|colspan=2 |'''Загвар файл нээх:''' 
Нээгдсэн загвар файл дараах байдалтай харагдана. Үсгийн фонт өөр харагдаж байвал танд тухайн фонт суугаагүй байна гэсэн үг. (Фонтуудыг https://www.mngl.net/download/ хаягаас татаж авна.) 
Та монгол бичгээр бичих бүрдээ энэхүү файлыг засварлан бичиж болно. 
[[File:Open-3.PNG|border|600px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|-
|'''Хэл сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгоно. (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно. 

Ингээд Опен оффис программ дээр босоо чиглэлд бичих боломжтой боллоо.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|
|
|}

'''Санамж: Хэрвээ та Мак үйлдлийн системийн хэрэглэгч бол Опен оффисын Мак дээрх хувилбар чиглэлийн алдаатай тул ижил төстэй Лайбре оффис программыг хэрэглэхийг зөвлөж байна.''' 

== Гарын байрлал ==
Монгол бичгээр хурдан, зөв бичихийн тулд гарын байрлал болон тусгай тэмдэгтүүдийн талаар мэдэх шаардлагатай.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

=== Тусгай тэмдэгтийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" | Латин товч !! rowspan="2" | Нэр !! colspan="3" | Жишээ !! rowspan="2" | Тайлбар
|-
! Монгол бичгээр !! Дарах товч !! Кириллээр
|-
| ‘ || Нөхцөл залгавар холбогч (NNBSP) || {{Mongol|ᠡᠵᠢ ᠶᠢᠨ ᠮᠠᠯ ᠤᠨ ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠤ ᠰᠡᠳᢈᠢᠯ ᠢ }}
|| eji‘yin mal‘un amitan‘u sedkil‘i
|| ээжийн малын амьтны сэтгэлийг
|| Тусад нь бичих залгаврын өмнө дарна.
|-
| Shift+1 (Shift+хувилбарт үсгүүд)
||Хувилбар сонгуур (FVS - Free variation selector)
||{{Mongol|ᠠᠲ᠋ᠣᠮ ᠡᠳ᠋ ᠳ᠋ᠤᠭᠠᠷ ᠳ᠋ᠦ᠋ᢉᠡᠷ ᠯᠧᠨ᠋ᠲ ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠪᠦ᠋ᠦ }}
||a(shift+t)om e(shift+d) (shift+d)ugar (shift+d)(shift+v)fer l[(shift+n)t (shift+k)in(shift+o) bv(shift+v)
||атом эд дугаар дүгээр лент кино бүү
||Үсгийн онцлог хэлбэрийг гаргахын тулд тухайн үсгээ шифттэй давхар дарна. Эсвэл тухайн үсгийн ард Shift+1 дарна.
|-
||
||Хувилбар сонгуурыг дараах нөхцөлүүдийг бичихэд ашиглана.
||{{Mongol|ᢈᠦᠮᠦᠨ ᠦ᠋ ᠡᠵᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠮᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠮᠣᠳᠤᠨ ᠳ᠋ᠤ ᠡᠵᠢ ᠳ᠋ᠦ ᠠᠪᠤ ᠠ᠋ᠴᠠ ᠰᠡᠳᢈᠢᠯ ᠢ᠋ ᠤᠰᠤ ᠶ᠋ᠢ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠷ ᢉᠡᠷ ᠢ᠋ᠶᠡᠷ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᢉᠡᠷ ᠢ᠋ᠶᠡᠨ}}
|| kvmvn (shift+v) eji (shift+y)in mal (shift+u)n modun (shift+d)u eji (shift+d)v abu (shift+a)ca sedkil (shift+i) usu (shift+y)i gar (shift+i)yar fer (shift+i)yer gar (shift+i)yan fer (shift+i)yen
|| хүний ээжийн малын модонд ээжид ааваас сэтгэлийг усыг гараар гэрээр
|| Нэрийн тийн ялгалын харьяалах (у/ү), (ун/үн), (йин) өгөх орших (ду/дү), заах (и/йи), гарах (ача), үйлдэх (ийар/ийэр) болон хамаатуулах (ийан/ийэн) нөхцөлүүдийг бичихдээ хувилбар сонгуур (FVS) ашиглана.
|-
| Shift+2 (Shift+,)
||Тэг урттай холбогч (ZWJ- Zero width joiner)
||{{Mongol|ᠠ‍ ᠡ‍ ᠣ‍᠂ ᠦ‍ ᠂ ᠨᠢ‍᠂ᠦ‍᠂ᠪᠠ‍ }}
||a(shift+2) e(shift+2) o(shift+,) v(shift+,) ni(shift+,)v(shift+,)ba(shift+2)
||А Э О. Ү. НҮБ
||Овгийн эхний үсэг, цагаан толгой гэх мэтэд үсгийг дангаар бичихэд мөн товчилсон үг бичихэд ашиглана.
|-
|
||
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ‍ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ‍ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ‍ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ‍ᠦᠵᠢᠨ }}
|| altan(shift+2)odu nasun(shift+2)urtu mendv(shift+2)amur anu(shift+2)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар А. Ану-Үжин
|| Өвөр Монголд дээрх тохиолдолд залгаж бичих ба эгшгийг үгийн эхний хэлбэрээр нь, гэхдээ титмийг шүд болгон бичдэг.
|-
|'
|| Эгшиг тусгаарлагч (MVS – Mongolian vowel separator)
|| {{Mongol|ᠪᠠᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠠᠬ᠎ᠠ ᢈᠡᠯᠡᠨ᠎ᠡ ᠪᠢᠴᠢᠯ᠎ᠡ }}
|| bayin'a ah'a kelen'e bicil'e
|| байна ах хэлнэ бичлээ
|| Үгээс тусад нь бичих эгшгийг бичихдээ үндсэн үгээ бичээд ' товчлуурыг дараад а/э товчлуурыг дарна.
|-
| Shift+/
|| Зураас (soft hyphen)
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ᠆ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ᠆ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ᠆ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ᠆ᠦᠵᠢᠨ}}
||altan(shift+/)odu nasun(shift+/)urtu mendv(shift+/)amur anu(shift+/)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар Ану-Үжин
||Монголд хоёроос дээш үгээс бүтсэн нэрийн хоёр дахь үг эгшгээр эхэлж байвал зураас тавьдаг.
|-
| / || Нуруу (nirugu)
|| {{Mongol|ᠨᠠ᠊ᠷᠣ᠋ ᠪᠠᠨ᠋᠊ᠨᠧᠷ ᠲᠧᠨ᠋᠊ᠨᠢᠰ}}
|| na/r(shift+o) ba(shift+n)/n[r t[(shift+n)/nis
|| Наро баннер теннис
|| Зориудаар нуруу нэмж бичих шаардлагатай үед дарна. Жишээ нь үгийн дунд орсон давхар н-ийг эр үгийн г үсгээс ялгахын тулд ашиглана.
|}

=== Үсгийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар
|-
| Q
|| {{Mongol|ᠥ }}
|| {{Mongol|ᠥᠳᠦ ᠥᠰ}}
|| qdv qs
|| өд өс
||
|-
| W
|| {{Mongol|ᠸ}}
|| {{Mongol|ᠬᠣᠷᠸᠠ ᠸᠠᠭᠠᠷ}}
|| horwa wagar
|| хорвоо ваар
||
|-
| E
|| {{Mongol|ᠡ}}
|| {{Mongol|ᠡᠵᠢ ᠡᠨᠡ}}
|| eji ene
|| ээж энэ
||
|-
| R
|| {{Mongol|ᠷ}}
|| {{Mongol|ᠷᠠᠰᠢᠶᠠᠨ ᠠᠷᠪᠠᠨ}}
|| rasiyan arban
|| рашаан арван
||
|-
| T
|| {{Mongol|ᠲ}}
|| {{Mongol|ᠲᠡᠷᠡ ᠲᠡᠮᠡᢉᠡ}}
|| tere temefe
|| тэр тэмээ
||
|-
| Y
|| {{Mongol|ᠶ}}
|| {{Mongol|ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠣᠷᠤᠨ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᠰᠠᠶᠢᠬᠠᠨ ᠰᠠᠶ᠋ᠢᠬᠠᠨ}}
|| yamun gurba (shift+y)in orun (shift+i)yan sayiqan sa(shift+y)ihan
|| яам гурвын орноо сайхан саяхан
|| 1. Я гийгүүлэгч бүхий үгэнд шууд бичихэд этгэртэй гарна. 2. -йин, ийан/ийэн нөхцөлийг бичихэд шилбэ хэлбэртэй гарна. 3. Хос эгшгийн бүтцэд бичихэд шууд шилбэ хэлбэртэй гарна. 4. Хос эгшигтэй адил бүтцэд “я” бичих үед ард нь FVS (хувилбар сонгуур) дарахад этгэр хэлбэртэй гарна.
|-
| U
|| {{Mongol|ᠤ}}
|| {{Mongol|ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠬᠠᠭᠠᠨ}}
|| ulus uhagan
|| улс ухаан
||
|-
| I
|| {{Mongol|ᠢ}}
|| {{Mongol|ᠢᠨᠢᠶᠡ ᠢᠵᠢᠯᠢ}}
|| iniye ijili
|| инээ ижил
||
|-
| O
|| {{Mongol|ᠣ}}
|| {{Mongol|ᠣᠳᠤ ᠣᠯᠠᠨ}}
|| odu olan
|| одоо олон
||
|-
| P
|| {{Mongol|ᠫ}}
|| {{Mongol|ᠫᠠᠷᠢᠰ ᠫᠤᠤᠵᠢᠩ}}
|| paris puuji;
|| Парис пуужин
||
|-
| A
|| {{Mongol|ᠠ}}
|| {{Mongol|ᠠᠪᠤ ᠠᠮᠤᠷ}}
|| abu amur
|| аав амар
||
|-
| S
|| {{Mongol|ᠰ}}
|| {{Mongol|ᠰᠠᠷᠠᠨ ᠰᠤᠪᠤᠳ}}
|| saran subud
|| саран сувд
||
|-
| D
|| {{Mongol|ᠳ}}
|| {{Mongol|ᠡᠳᠡ ᠡᠳ᠋}}
|| ende e(shift+d)
|| энд эд
|| Зарим өвөрмөц бичлэгтэй үгэнд “д” үсгийг хэвтээ бичих хэрэгтэй бол хувилбар сонгох тэмдэгт (FVS) ашиглах ба shift+d дарна.
|-
| F
|| {{Mongol|ᢉ}}
|| {{Mongol|ᢉᠡᠷ ᢉᢈᠢᠷ}}
|| fer fkir
|| гэр хир
|| Эм үгийн “Гэ”
|-
| G
|| {{Mongol|ᠭ}}
|| {{Mongol|ᠭᠠᠯ ᠭᠠᠷᠴᠠᠭ}}
|| gal garcag
|| гал гарчиг
|| Эр үгийн “Га”
|-
| H
|| {{Mongol|ᠬ}}
|| {{Mongol|ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠬᠠᠴᠢᠨ}}
|| hauli hacin
|| хууль хачин
|| Эр үгийн “Ха”
|-
| J
|| {{Mongol|ᠵ}}
|| {{Mongol|ᠵᠢᠯ ᠵᠠᠷᠢᠮ}}
|| jil jarim
|| жил зарим
||
|-
| K
|| {{Mongol|ᢈ}}
|| {{Mongol|ᢈᠡᠷᠪᠡ ᢈᠡᠯᠡ}}
|| kerbe kele
|| хэрвээ хэл
|| Эм үгийн “Хэ”
|-
| L
|| {{Mongol|ᠯ}}
|| {{Mongol|ᠯᠠ ᠯᠤᠤᠪᠠᠩ}}
|| la luuba;
|| лаа лууван
||
|-
| Z
|| {{Mongol|ᠽ}}
|| {{Mongol|ᠠᠽᠢ ᠽᠠᠨᠳᠠᠨ}}
|| azi zandan
|| ази зандан
||
|-
| X
|| {{Mongol|ᠱ}}
|| {{Mongol|ᠱᠠᠭᠠᠷᠳᠠ ᠵᠢᠱᠢᠶᠡᠯᠡ }}
|| xagarda jixiyel
|| шаард жишээл
||
|-
| C
|| {{Mongol|ᠴ}}
|| {{Mongol|ᠴᠠᠭᠠᠨ ᠴᠢᠮᠡᢉᠡ}}
|| cagan cimefe
|| цагаан чимээ
||
|-
| V || {{Mongol|ᠦ}}
|| {{Mongol|ᠦᠨᠦᠷ ᢈᠦᠮᠦᠨ}}
|| vnvr kvmvn
|| үнэр хүмүүн ||
|-
| B
|| {{Mongol|ᠪ}}
|| {{Mongol|ᠪᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ}}
|| bi bagatur
|| би баатар
||
|-
| N
|| {{Mongol|ᠨ}}
|| {{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ ᠨᠠᠷᠠ}}
|| altan nara
|| алтан нар
||
|-
| M
|| {{Mongol|ᠮ}}
|| {{Mongol|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠮᠥᠩᢈᠡ}}
|| mo;gol mq;ke
|| Монгол мөнх
||
|}

=== Шифттэй дарагдах болон гадаад үсгүүд ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар

|-
| [
|| {{Mongol|ᠧ}}
|| {{Mongol|ᠸᠧᠪ ᠯᠧᠨᠢᠨ }}
|| w[b l[nin
|| веб ленин
|| Гадаад үгийн “Е”
|-
| Shift+L
|| {{Mongol|ᡀ}}
|| {{Mongol|ᡀᠠᠭᠪᠠ ᡀᠠᠰᠠ }}
|| (shift+l)agba (shift+l)asa
|| лхагва Лхас
|| “Лх”
|-
| Shift+K
|| {{Mongol|ᠻ}}
|| {{Mongol|ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠻᠢᠷᠢᠯᠯ }}
|| (shift+k)in(shift+o) (shift+k)irill
|| кино кирилл
|| Гадаад үгийн “К”
|-
| Shift+F
|| {{Mongol|ᠹ}}
|| {{Mongol|ᠹᠠᠻᠰ ᠹᠧᠷᠮ }}
|| (shift+f)a(shift+k)s (shif+f)[rm
|| факс ферм
|| Гадаад үгийн “Ф”
|-
| Shift+C
|| {{Mongol|ᠼ}}
|| {{Mongol|ᠼᠢᠷᠻᠣᠨ ᠸᠠᠻᠼᠢᠨ }}
|| (shift+c)ir(shift+k)on wa(shift+k)(shift+c)in
|| циркон вакцин
|| Гадаад үгийн “Ц”
|-
| Shift+H
|| {{Mongol|ᠾ}}
|| {{Mongol|ᠾᠷᠣᠮ ᠾᠯᠣᠷ }}
|| (shift+h)rom (shift+h)lor
|| хром хлор
|| Гадаад үгийн “Х”
|-
| Shift+Z
|| {{Mongol|ᠿ}}
|| {{Mongol|ᠿᠦᠷᠨᠠᠯ ᠿᠦᠻᠣᠸ}}
|| (shift+z)vrnal (shift+z)v(shift+k)ow
|| журнал Жуков || Гадаад үгийн “Ж”
|-
| Shift+X
|| {{Mongol|ᠺ}}
||
||
||
|| Чагтан “Га” үсэг.
|-
| Shift+R
|| {{Mongol|ᡁ}}
|| {{Mongol|ᡁᠢᠯᠢ }}
|| (shift+r)ili
|| Жыли
|| Хятад хэлний “жы” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.
|-
| Shift+;
|| {{Mongol|ᡂ}}
|| {{Mongol|ᡂᠢ}}
|| (shift+;)i
|| чий
|| Хятад хэлний “qi” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.

|}

Суулгах заавар

2025-01-08T16:32:50Z

Ariungoo: /* МАК үйлдлийн системд суулгах */

[[Тунгаамал загвар]]аар бичихийн тулд та өөрийн системд тохирох [[гарын драйвер]] болон нийцтэй [[монгол бичгийн фонт]]ыг суулгахад л хангалттай.
Энэхүү хуудсанд тэдгээрийг хэрхэн суулгах талаар дэлгэрэнгүй тайлбарлана.

== '''Компьютер ба нөүтбүүк''' ==

=== '''Фонт суулгах''' ===

Виндоус, Мак, Линүкс үйлдлийн системд фонт суулгах:
Та https://www.mngl.net/download/#fonts хаягаар орж хүссэн фонтоо татаж аваарай.

=== '''Гарын драйвер суулгах''' ===

Өөрийн үйлдлийн системээс хамааран тохирох гарын драйверыг суулгана.

==== '''Виндоус 7 үйлдлийн системд суулгах''' ====

===== Суулгах =====

{| class="wikitable"
|-
|style="vertical-align:top;width:50%"| 1. Манай татацын хуудас болох https://www.mngl.net/download/ хаяг руу ороод Виндоус 7 гэсэн татах товч дээр дарна. [[File:keyboard-win7-1.png|border|400px|Татах]]

|style="vertical-align:top"| 2. Татсан суулгагчийг ажиллуулана. [[File:Суулгагч ажиллуулах.png|border|400px|Суулгагчийг эхлүүлэх]]
|-
|style="vertical-align:top"| 3. Ажиллуулах сануулгыг зөвшөөрөх. [[File:Keyboard-win7-3.png|border|400px|Сануулгыг зөвшөөрөх]]
|style="vertical-align:top"| 4. Суулгацыг ажиллуулах үйлдлийг сонгох. [[File:Keyboard-win7-5.png|400px|border|Ажиллуулах үйлдлийг сонгох]]
|-
|style="vertical-align:top"| 5. Суулгацад тавтай морил. [[File:Keyboard-win7-7.png|400px|border|Суулгацад тавтай морил]]
|style="vertical-align:top"| 6. Гар амжилттай суулаа. [[File:Keyboard-win7-8.png|400px|border]]
|-
| 7. Суулгагчийг төгсгөнө. [[File:Keyboard-win7-9.png|400px|border|Амжилттай суулаа.]]
|style="vertical-align:top"| 10. Монгол бичгийн гарыг суулгаад компьютероо унтраагаад асаасны дараа баруун доод булан дахь таны гарын цэсэнд дараах байдлаар монгол бичгийн гар нэмэгдсэн байна.
[[File:Keyboard-win7-10.png|400px|border|Системийн цэсэн.]]
[[Яагаад Mongolia биш PRC гэж ороод ирэв ээ?]]
|}

===== Тохируулах =====

===== Сэлгэх =====

==== '''МАК үйлдлийн системд суулгах''' ====

'''Монгол бичгийн гар суулгах заавар:''' 

{| class="wikitable"
|-
| 1. МАК үйлдлийн системд зориулсан гарын драйверын суулгацыг https://www.mngl.net/download/ хаягаар орж татаж авна. Татаж авсан файл ингэж харагдана. [[File:Mac-keyboard-1.png|border|320px|center|alt=Гар татаж авах|Гар татаж авах]]
|| 2. Татаж авсан файл дээр хулганын баруун товчийг дарж Open with -> Installer (default) даран ажиллуулна. [[File:Mac-keyboard-2.jpeg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 3. "Open" дарна. [[File:Mac-keyboard-3.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 4. "Continue" даран үргэлжлүүлнэ. [[File:Mac-keyboard-4.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 5. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-5.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 6. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-6.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 7. "Agree" дарснаар лицензийг зөвшөөрч үргэлжлүүлнэ. [[File:Mac-keyboard-7.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 8. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-8.png|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 9. "Install" дарна. [[File:Mac-keyboard-9.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 10. Хэрэглэгчийн нэр, нууц үгээ оруулаад "Install software" дарна. [[File:Mac-keyboard-10.png|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 11. "Continue Installation" дарна. [[File:Mac-keyboard-11.png|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 12. "Restart" дарж компьютероо унтрааж асаана. Ийнхүү "Монгол бичиг"-ээр бичих боломжтой гар суулаа. [[File:Mac-keyboard-12.png|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|} 

'''Монгол бичгийн гар тохируулах заавар:''' 

{| class="wikitable"
|-
| 1. Apple-ийн үндсэн цэсээс "System Preferences" рүү орно. [[File:Keyboard-mac-1.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]

|| 2. Keyboard цэс рүү орно. [[File:keyboard-mac-2.png|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|-
| 3. "Input Sources"-ийг сонгон "+" дарна. [[File:keyboard-mac-3.png|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|| 4. Эндээс "Mongolian (Mongolian Script, Bolorsoft)"-ийг сонгон "Add" дарна. [[File:Keyboard-mac-4.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|-
| colspan="2" | 5. Үүний дараа таны хэлний сонголтод "Mongolian (Mongolian Script, Bolorsoft)" нэмэгдсэн байна. [[File:keyboard-mac-5.png|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 
Гарыг амжилттай суулгаж, тохируулсан бол бичихэд бэлэн боллоо. 
Хэрвээ монгол бичгийн фонт суулгалгаагүй бол зааврыг 1.1-ээс хараарай. 
МАК үйлдлийн систем дэх бичвэрийн үндсэн программ болох Pages мөн МАК дахь майкрософт оффис босоо чиглэл дэмждэггүй бөгөөд монгол бичгийг зөв дүрсэлж чаддаггүй. Тиймээс нээлттэй эхийн, үнэгүй бичвэрийн программ болох [https://www.libreoffice.org/download/download/ Libre Office]-ийг санал болгож байна. Энэ программ дээр та босоо чиглэлд зөв дүрслэлтэй бичих боломжтой. Libre Office дээр бичих зөвлөгөөг [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9B.D0.B8.D0.B1.D1.80.D0.B5_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 эндээс] үзээрэй.
|}

==== '''Линүкс үйлдлийн системд суулгах''' ====

== '''Гар утас, таблет төхөөрөмж''' ==

=== '''АйОС (айФон, айПэд) системүүдэд суулгах''' ===

=== '''Андройд системүүдэд суулгах''' ===

Суулгах заавар

2025-01-08T16:31:28Z

Ariungoo: /* МАК үйлдлийн системд суулгах */

[[Тунгаамал загвар]]аар бичихийн тулд та өөрийн системд тохирох [[гарын драйвер]] болон нийцтэй [[монгол бичгийн фонт]]ыг суулгахад л хангалттай.
Энэхүү хуудсанд тэдгээрийг хэрхэн суулгах талаар дэлгэрэнгүй тайлбарлана.

== '''Компьютер ба нөүтбүүк''' ==

=== '''Фонт суулгах''' ===

Виндоус, Мак, Линүкс үйлдлийн системд фонт суулгах:
Та https://www.mngl.net/download/#fonts хаягаар орж хүссэн фонтоо татаж аваарай.

=== '''Гарын драйвер суулгах''' ===

Өөрийн үйлдлийн системээс хамааран тохирох гарын драйверыг суулгана.

==== '''Виндоус 7 үйлдлийн системд суулгах''' ====

===== Суулгах =====

{| class="wikitable"
|-
|style="vertical-align:top;width:50%"| 1. Манай татацын хуудас болох https://www.mngl.net/download/ хаяг руу ороод Виндоус 7 гэсэн татах товч дээр дарна. [[File:keyboard-win7-1.png|border|400px|Татах]]

|style="vertical-align:top"| 2. Татсан суулгагчийг ажиллуулана. [[File:Суулгагч ажиллуулах.png|border|400px|Суулгагчийг эхлүүлэх]]
|-
|style="vertical-align:top"| 3. Ажиллуулах сануулгыг зөвшөөрөх. [[File:Keyboard-win7-3.png|border|400px|Сануулгыг зөвшөөрөх]]
|style="vertical-align:top"| 4. Суулгацыг ажиллуулах үйлдлийг сонгох. [[File:Keyboard-win7-5.png|400px|border|Ажиллуулах үйлдлийг сонгох]]
|-
|style="vertical-align:top"| 5. Суулгацад тавтай морил. [[File:Keyboard-win7-7.png|400px|border|Суулгацад тавтай морил]]
|style="vertical-align:top"| 6. Гар амжилттай суулаа. [[File:Keyboard-win7-8.png|400px|border]]
|-
| 7. Суулгагчийг төгсгөнө. [[File:Keyboard-win7-9.png|400px|border|Амжилттай суулаа.]]
|style="vertical-align:top"| 10. Монгол бичгийн гарыг суулгаад компьютероо унтраагаад асаасны дараа баруун доод булан дахь таны гарын цэсэнд дараах байдлаар монгол бичгийн гар нэмэгдсэн байна.
[[File:Keyboard-win7-10.png|400px|border|Системийн цэсэн.]]
[[Яагаад Mongolia биш PRC гэж ороод ирэв ээ?]]
|}

===== Тохируулах =====

===== Сэлгэх =====

==== '''МАК үйлдлийн системд суулгах''' ====

'''Монгол бичгийн гар суулгах заавар:''' 

{| class="wikitable"
|-
| 1. МАК үйлдлийн системд зориулсан гарын драйверын суулгацыг https://www.mngl.net/download/ хаягаар орж татаж авна. Татаж авсан файл ингэж харагдана. [[File:Mac-keyboard-1.png|border|320px|center|alt=Гар татаж авах|Гар татаж авах]]
|| 2. Татаж авсан файл дээр хулганын баруун товчийг дарж Open with -> Installer (default) даран ажиллуулна. [[File:Mac-keyboard-2.jpeg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 3. "Open" дарна. [[File:Mac-keyboard-3.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 4. "Continue" даран үргэлжлүүлнэ. [[File:Mac-keyboard-4.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 5. "Continue" дарна. [File:Mac-keyboard-5.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 6. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-6.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 7. "Agree" дарснаар лицензийг зөвшөөрч үргэлжлүүлнэ. [[File:Mac-keyboard-7.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 8. "Continue" дарна. [[File:Mac-keyboard-8.png|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 9. "Install" дарна. [[File:Mac-keyboard-9.jpg|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 10. Хэрэглэгчийн нэр, нууц үгээ оруулаад "Install software" дарна. [[File:Mac-keyboard-10.png|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|-
| 11. "Continue Installation" дарна. [[File:Mac-keyboard-11.png|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|| 12. "Restart" дарж компьютероо унтрааж асаана. Ийнхүү "Монгол бичиг"-ээр бичих боломжтой гар суулаа. [[File:Mac-keyboard-12.png|border|300px|center|alt=Суулгах|Суулгах]]
|} 

'''Монгол бичгийн гар тохируулах заавар:''' 

{| class="wikitable"
|-
| 1. Apple-ийн үндсэн цэсээс "System Preferences" рүү орно. [[File:Keyboard-mac-1.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]

|| 2. Keyboard цэс рүү орно. [[File:keyboard-mac-2.png|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|-
| 3. "Input Sources"-ийг сонгон "+" дарна. [[File:keyboard-mac-3.png|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|| 4. Эндээс "Mongolian (Mongolian Script, Bolorsoft)"-ийг сонгон "Add" дарна. [[File:Keyboard-mac-4.jpg|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|-
| colspan="2" | 5. Үүний дараа таны хэлний сонголтод "Mongolian (Mongolian Script, Bolorsoft)" нэмэгдсэн байна. [[File:keyboard-mac-5.png|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 
Гарыг амжилттай суулгаж, тохируулсан бол бичихэд бэлэн боллоо. 
Хэрвээ монгол бичгийн фонт суулгалгаагүй бол зааврыг 1.1-ээс хараарай. 
МАК үйлдлийн систем дэх бичвэрийн үндсэн программ болох Pages мөн МАК дахь майкрософт оффис босоо чиглэл дэмждэггүй бөгөөд монгол бичгийг зөв дүрсэлж чаддаггүй. Тиймээс нээлттэй эхийн, үнэгүй бичвэрийн программ болох [https://www.libreoffice.org/download/download/ Libre Office]-ийг санал болгож байна. Энэ программ дээр та босоо чиглэлд зөв дүрслэлтэй бичих боломжтой. Libre Office дээр бичих зөвлөгөөг [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9B.D0.B8.D0.B1.D1.80.D0.B5_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 эндээс] үзээрэй.
|}

==== '''Линүкс үйлдлийн системд суулгах''' ====

== '''Гар утас, таблет төхөөрөмж''' ==

=== '''АйОС (айФон, айПэд) системүүдэд суулгах''' ===

=== '''Андройд системүүдэд суулгах''' ===

File:Keyboard-mac-4.jpg

2025-01-08T16:29:27Z

Ariungoo:

File:Keyboard-mac-1.jpg

2025-01-08T16:28:09Z

Ariungoo:

File:Mac-keyboard-9.jpg

2025-01-08T16:25:42Z

Ariungoo:

File:Mac-keyboard-7.jpg

2025-01-08T16:22:02Z

Ariungoo:

File:Mac-keyboard-6.jpg

2025-01-08T16:20:59Z

Ariungoo:

File:Mac-keyboard-5.jpg

2025-01-08T16:19:28Z

Ariungoo:

File:Mac-keyboard-4.jpg

2025-01-08T16:17:46Z

Ariungoo:

File:Mac-keyboard-3.jpg

2025-01-08T16:15:38Z

Ariungoo:

Бичих зөвлөгөө

2025-01-08T16:06:58Z

Ariungoo: /* Лайбре оффис */

= Бичих зөвлөмж =
== Бэлтгэл ==
Монгол бичихээр компьютерт бичихийн тулд дараах үндсэн алхмуудыг дагаарай.
# Фонт
#; Монгол бичгийн фонт суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.A4.D0.BE.D0.BD.D1.82_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Гарын драйвер
#; Өөрийн үйлдлийн системд тохирсон гарын драйвер суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.93.D0.B0.D1.80.D1.8B.D0.BD_.D0.B4.D1.80.D0.B0.D0.B9.D0.B2.D0.B5.D1.80_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Бичвэрийн программ
#; Монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихийн тулд босоо чиглэл дэмждэг бичвэрийн программ байх шаардлагатай.
#;* Виндоус үйлдлийн системд Майкрософт оффис 2007 ба түүнээс шинэ хувилбар
#;* Мак үйлдлийн системд Лайбре оффис
#;* Линүкс үйлдлийн системд Лайбре оффис юм уу Опеноффис дээр бичихийг зөвлөж байна.
#; Хэрвээ танд оффис байхгүй бол үйлдлийн системдээ тохирсон төлбөргүй, нээлттэй эх бүхий [https://www.libreoffice.org/download/download/ Лайбре оффис], [http://www.openoffice.org/download/ Опен оффис]ыг татаж аваарай.
# Гарын байрлал
#; Доорх зурагт монгол бичгийн гарын байрлалыг харуулав.
#; Анхаарах <nowiki>:</nowiki> Монгол бичгийн гарын байрлал нь латин цагаан толгойн qwerty байрлалтай бараг адил бөгөөд Гэ-f, Га-g, Ха-h, Хэ-k үсгүүд дээр тус тус байршиж байгааг анхаарна уу.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

== Оффисын программууд дээр бичих ==
=== Майкрософт оффис ===
Майкрософт оффис нь 2007 ба түүнээс шинэ хувилбартаа босоо чиглэл дэмждэг болсон. Та майкрософт оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу.

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''1. Хэлээ сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгох (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) Таны үйлдлийн систем 8 болон түүнээс дээш бол Mongolian (Bolorsoft) гэж харагдана. 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 

|-
|'''2. Майкрософт оффист босоо чиглэл идэвхжүүлэх:''' 
Оффисын Page Layout цэсний Text Direction-аас Vertical for Mongolian-ыг сонгон босоо чиглэл идэвхжүүлнэ.
|
[[File:Text_direction.PNG|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл|Босоо чиглэл]] 

|-
| colspan="2" |'''3. Бичих:''' 
Тунгаамал загварыг дэмжсэн фонт сонгоно. (MongolianScript, Classical Mongolian Dashtseden гэх мэт) 
Ингээд л шууд бичиж эхэлнэ. 
[[File:Text-2.PNG|border|600px|center|alt=Фонт сонгох|Фонт сонгох]]
|}

=== Лайбре оффис ===
Та Лайбре оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу. 

'''ҮНДСЭН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
CTL буюу "Төвөгтэй бичвэрийг зураглах" сонголтыг идэвхжүүлэхдээ Tools->Language->For All Text->More-г сонгоно.
|
[[File:Libre-1.jpg|border|300px|center|alt=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Asian болон Complex text layout-г идэвхжүүлэн Apply дарна.
|
[[File:Libre-2.jpeg|border|300px|center|alt=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL-ийн үндсэн фонт сонгох:''' 
CTL-ийн үндсэн фонтоор монгол бичгийн фонт сонгосноор таныг монгол бичгээр бичиж эхлэхэд автоматаар танин тухайн фонт руу шилжинэ. 
Basic Fonts(CTL) рүү орон фонтыг монгол бичгийн фонт болгон тохируулна
|
[[File:CTL3.jpg|border|300px|center|alt=Фонт тохируулах|Фонт тохируулах]]
|
|}

'''Санамж: Эдгээр алхмуудыг нэг удаа тохируулахад таны тохиргоо хадгалагдах тул оффис нээх бүрдээ тохируулах шаардлагагүй. ''' 

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
Format цэсний Page-ийг сонгоно.
|
[[File:6cd6bbba-1780-412c-b972-5ee4ba17a44a.png|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Text direction-ээс Left-to-right(vertical) сонгоно. Ингэснээр та тухайн баримтад босоо чиглэлд бичих боломжтой болно. 

'''Санамж:''' Хэрвээ таны оффис хуучирсан хувилбар бол энэ хэсэгт Left-to-right(vertical) сонголт гарч ирэхгүй. Тиймээс оффисоо шинэчлэх эсвэл [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9E.D0.BF.D0.B5.D0.BD_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 энэ] хэсэгт бичсэнчлэн загвар файлыг Лайбре оффисоор нээн бичнэ.
|
[[File:Libre-4.png|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Монгол бичгээр бичих:''' 
1. Хэлний сонголтоос "Mongolian (Mongolian script, Bolorsoft)"-г сонгоно. 
2. Бичнэ.
|
[[File:Libre-6.jpg|border|300px|center|alt=Бичих|Бичих]]
|
|}

=== Опен оффис ===
Опен оффис монгол бичгийн босоо чиглэл дэмждэг боловч тохиргоо нь нээгдээгүй тул загвар файлын тусламжтай бичнэ. Ийнхүү бичихдээ дараах алхмуудыг дагна уу.

'''Опен оффист бичих заавар'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Загвар файл татаж авах:''' 
Энэ [https://www.mngl.net/downloads/templates/mongolian_script.ott холбоос]оор орж загвар файл татаж авна. Татсан загвар файл дээр хулганын баруун товчийг дарж "Open with"-ыг сонгоно.
|
[[File:Open-1.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|'''Загвар файл нээх:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Опен оффис программыг сонгоно. Цаашид энэ файлыг дандаа Опен оффисоор нээхийг хүсвэл "Always use this app to open .ott files" цонхыг идэвхжүүлэн OK дарна.
|
[[File:Open-2.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|colspan=2 |'''Загвар файл нээх:''' 
Нээгдсэн загвар файл дараах байдалтай харагдана. Үсгийн фонт өөр харагдаж байвал танд тухайн фонт суугаагүй байна гэсэн үг. (Фонтуудыг https://www.mngl.net/download/ хаягаас татаж авна.) 
Та монгол бичгээр бичих бүрдээ энэхүү файлыг засварлан бичиж болно. 
[[File:Open-3.PNG|border|600px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|-
|'''Хэл сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгоно. (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно. 

Ингээд Опен оффис программ дээр босоо чиглэлд бичих боломжтой боллоо.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|
|
|}

'''Санамж: Хэрвээ та Мак үйлдлийн системийн хэрэглэгч бол Опен оффисын Мак дээрх хувилбар чиглэлийн алдаатай тул ижил төстэй Лайбре оффис программыг хэрэглэхийг зөвлөж байна.''' 

== Гарын байрлал ==
Монгол бичгээр хурдан, зөв бичихийн тулд гарын байрлал болон тусгай тэмдэгтүүдийн талаар мэдэх шаардлагатай.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

=== Тусгай тэмдэгтийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" | Латин товч !! rowspan="2" | Нэр !! colspan="3" | Жишээ !! rowspan="2" | Тайлбар
|-
! Монгол бичгээр !! Дарах товч !! Кириллээр
|-
| ‘ || Нөхцөл залгавар холбогч (NNBSP) || {{Mongol|ᠡᠵᠢ ᠶᠢᠨ ᠮᠠᠯ ᠤᠨ ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠤ ᠰᠡᠳᢈᠢᠯ ᠢ }}
|| eji‘yin mal‘un amitan‘u sedkil‘i
|| ээжийн малын амьтны сэтгэлийг
|| Тусад нь бичих залгаврын өмнө дарна.
|-
| Shift+1 (Shift+хувилбарт үсгүүд)
||Хувилбар сонгуур (FVS - Free variation selector)
||{{Mongol|ᠠᠲ᠋ᠣᠮ ᠡᠳ᠋ ᠳ᠋ᠤᠭᠠᠷ ᠳ᠋ᠦ᠋ᢉᠡᠷ ᠯᠧᠨ᠋ᠲ ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠪᠦ᠋ᠦ }}
||a(shift+t)om e(shift+d) (shift+d)ugar (shift+d)(shift+v)fer l[(shift+n)t (shift+k)in(shift+o) bv(shift+v)
||атом эд дугаар дүгээр лент кино бүү
||Үсгийн онцлог хэлбэрийг гаргахын тулд тухайн үсгээ шифттэй давхар дарна. Эсвэл тухайн үсгийн ард Shift+1 дарна.
|-
||
||Хувилбар сонгуурыг дараах нөхцөлүүдийг бичихэд ашиглана.
||{{Mongol|ᢈᠦᠮᠦᠨ ᠦ᠋ ᠡᠵᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠮᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠮᠣᠳᠤᠨ ᠳ᠋ᠤ ᠡᠵᠢ ᠳ᠋ᠦ ᠠᠪᠤ ᠠ᠋ᠴᠠ ᠰᠡᠳᢈᠢᠯ ᠢ᠋ ᠤᠰᠤ ᠶ᠋ᠢ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠷ ᢉᠡᠷ ᠢ᠋ᠶᠡᠷ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᢉᠡᠷ ᠢ᠋ᠶᠡᠨ}}
|| kvmvn (shift+v) eji (shift+y)in mal (shift+u)n modun (shift+d)u eji (shift+d)v abu (shift+a)ca sedkil (shift+i) usu (shift+y)i gar (shift+i)yar fer (shift+i)yer gar (shift+i)yan fer (shift+i)yen
|| хүний ээжийн малын модонд ээжид ааваас сэтгэлийг усыг гараар гэрээр
|| Нэрийн тийн ялгалын харьяалах (у/ү), (ун/үн), (йин) өгөх орших (ду/дү), заах (и/йи), гарах (ача), үйлдэх (ийар/ийэр) болон хамаатуулах (ийан/ийэн) нөхцөлүүдийг бичихдээ хувилбар сонгуур (FVS) ашиглана.
|-
| Shift+2 (Shift+,)
||Тэг урттай холбогч (ZWJ- Zero width joiner)
||{{Mongol|ᠠ‍ ᠡ‍ ᠣ‍᠂ ᠦ‍ ᠂ ᠨᠢ‍᠂ᠦ‍᠂ᠪᠠ‍ }}
||a(shift+2) e(shift+2) o(shift+,) v(shift+,) ni(shift+,)v(shift+,)ba(shift+2)
||А Э О. Ү. НҮБ
||Овгийн эхний үсэг, цагаан толгой гэх мэтэд үсгийг дангаар бичихэд мөн товчилсон үг бичихэд ашиглана.
|-
|
||
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ‍ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ‍ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ‍ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ‍ᠦᠵᠢᠨ }}
|| altan(shift+2)odu nasun(shift+2)urtu mendv(shift+2)amur anu(shift+2)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар А. Ану-Үжин
|| Өвөр Монголд дээрх тохиолдолд залгаж бичих ба эгшгийг үгийн эхний хэлбэрээр нь, гэхдээ титмийг шүд болгон бичдэг.
|-
|'
|| Эгшиг тусгаарлагч (MVS – Mongolian vowel separator)
|| {{Mongol|ᠪᠠᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠠᠬ᠎ᠠ ᢈᠡᠯᠡᠨ᠎ᠡ ᠪᠢᠴᠢᠯ᠎ᠡ }}
|| bayin'a ah'a kelen'e bicil'e
|| байна ах хэлнэ бичлээ
|| Үгээс тусад нь бичих эгшгийг бичихдээ үндсэн үгээ бичээд ' товчлуурыг дараад а/э товчлуурыг дарна.
|-
| Shift+/
|| Зураас (soft hyphen)
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ᠆ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ᠆ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ᠆ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ᠆ᠦᠵᠢᠨ}}
||altan(shift+/)odu nasun(shift+/)urtu mendv(shift+/)amur anu(shift+/)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар Ану-Үжин
||Монголд хоёроос дээш үгээс бүтсэн нэрийн хоёр дахь үг эгшгээр эхэлж байвал зураас тавьдаг.
|-
| / || Нуруу (nirugu)
|| {{Mongol|ᠨᠠ᠊ᠷᠣ᠋ ᠪᠠᠨ᠋᠊ᠨᠧᠷ ᠲᠧᠨ᠋᠊ᠨᠢᠰ}}
|| na/r(shift+o) ba(shift+n)/n[r t[(shift+n)/nis
|| Наро баннер теннис
|| Зориудаар нуруу нэмж бичих шаардлагатай үед дарна. Жишээ нь үгийн дунд орсон давхар н-ийг эр үгийн г үсгээс ялгахын тулд ашиглана.
|}

=== Үсгийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар
|-
| Q
|| {{Mongol|ᠥ }}
|| {{Mongol|ᠥᠳᠦ ᠥᠰ}}
|| qdv qs
|| өд өс
||
|-
| W
|| {{Mongol|ᠸ}}
|| {{Mongol|ᠬᠣᠷᠸᠠ ᠸᠠᠭᠠᠷ}}
|| horwa wagar
|| хорвоо ваар
||
|-
| E
|| {{Mongol|ᠡ}}
|| {{Mongol|ᠡᠵᠢ ᠡᠨᠡ}}
|| eji ene
|| ээж энэ
||
|-
| R
|| {{Mongol|ᠷ}}
|| {{Mongol|ᠷᠠᠰᠢᠶᠠᠨ ᠠᠷᠪᠠᠨ}}
|| rasiyan arban
|| рашаан арван
||
|-
| T
|| {{Mongol|ᠲ}}
|| {{Mongol|ᠲᠡᠷᠡ ᠲᠡᠮᠡᢉᠡ}}
|| tere temefe
|| тэр тэмээ
||
|-
| Y
|| {{Mongol|ᠶ}}
|| {{Mongol|ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠣᠷᠤᠨ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᠰᠠᠶᠢᠬᠠᠨ ᠰᠠᠶ᠋ᠢᠬᠠᠨ}}
|| yamun gurba (shift+y)in orun (shift+i)yan sayiqan sa(shift+y)ihan
|| яам гурвын орноо сайхан саяхан
|| 1. Я гийгүүлэгч бүхий үгэнд шууд бичихэд этгэртэй гарна. 2. -йин, ийан/ийэн нөхцөлийг бичихэд шилбэ хэлбэртэй гарна. 3. Хос эгшгийн бүтцэд бичихэд шууд шилбэ хэлбэртэй гарна. 4. Хос эгшигтэй адил бүтцэд “я” бичих үед ард нь FVS (хувилбар сонгуур) дарахад этгэр хэлбэртэй гарна.
|-
| U
|| {{Mongol|ᠤ}}
|| {{Mongol|ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠬᠠᠭᠠᠨ}}
|| ulus uhagan
|| улс ухаан
||
|-
| I
|| {{Mongol|ᠢ}}
|| {{Mongol|ᠢᠨᠢᠶᠡ ᠢᠵᠢᠯᠢ}}
|| iniye ijili
|| инээ ижил
||
|-
| O
|| {{Mongol|ᠣ}}
|| {{Mongol|ᠣᠳᠤ ᠣᠯᠠᠨ}}
|| odu olan
|| одоо олон
||
|-
| P
|| {{Mongol|ᠫ}}
|| {{Mongol|ᠫᠠᠷᠢᠰ ᠫᠤᠤᠵᠢᠩ}}
|| paris puuji;
|| Парис пуужин
||
|-
| A
|| {{Mongol|ᠠ}}
|| {{Mongol|ᠠᠪᠤ ᠠᠮᠤᠷ}}
|| abu amur
|| аав амар
||
|-
| S
|| {{Mongol|ᠰ}}
|| {{Mongol|ᠰᠠᠷᠠᠨ ᠰᠤᠪᠤᠳ}}
|| saran subud
|| саран сувд
||
|-
| D
|| {{Mongol|ᠳ}}
|| {{Mongol|ᠡᠳᠡ ᠡᠳ᠋}}
|| ende e(shift+d)
|| энд эд
|| Зарим өвөрмөц бичлэгтэй үгэнд “д” үсгийг хэвтээ бичих хэрэгтэй бол хувилбар сонгох тэмдэгт (FVS) ашиглах ба shift+d дарна.
|-
| F
|| {{Mongol|ᢉ}}
|| {{Mongol|ᢉᠡᠷ ᢉᢈᠢᠷ}}
|| fer fkir
|| гэр хир
|| Эм үгийн “Гэ”
|-
| G
|| {{Mongol|ᠭ}}
|| {{Mongol|ᠭᠠᠯ ᠭᠠᠷᠴᠠᠭ}}
|| gal garcag
|| гал гарчиг
|| Эр үгийн “Га”
|-
| H
|| {{Mongol|ᠬ}}
|| {{Mongol|ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠬᠠᠴᠢᠨ}}
|| hauli hacin
|| хууль хачин
|| Эр үгийн “Ха”
|-
| J
|| {{Mongol|ᠵ}}
|| {{Mongol|ᠵᠢᠯ ᠵᠠᠷᠢᠮ}}
|| jil jarim
|| жил зарим
||
|-
| K
|| {{Mongol|ᢈ}}
|| {{Mongol|ᢈᠡᠷᠪᠡ ᢈᠡᠯᠡ}}
|| kerbe kele
|| хэрвээ хэл
|| Эм үгийн “Хэ”
|-
| L
|| {{Mongol|ᠯ}}
|| {{Mongol|ᠯᠠ ᠯᠤᠤᠪᠠᠩ}}
|| la luuba;
|| лаа лууван
||
|-
| Z
|| {{Mongol|ᠽ}}
|| {{Mongol|ᠠᠽᠢ ᠽᠠᠨᠳᠠᠨ}}
|| azi zandan
|| ази зандан
||
|-
| X
|| {{Mongol|ᠱ}}
|| {{Mongol|ᠱᠠᠭᠠᠷᠳᠠ ᠵᠢᠱᠢᠶᠡᠯᠡ }}
|| xagarda jixiyel
|| шаард жишээл
||
|-
| C
|| {{Mongol|ᠴ}}
|| {{Mongol|ᠴᠠᠭᠠᠨ ᠴᠢᠮᠡᢉᠡ}}
|| cagan cimefe
|| цагаан чимээ
||
|-
| V || {{Mongol|ᠦ}}
|| {{Mongol|ᠦᠨᠦᠷ ᢈᠦᠮᠦᠨ}}
|| vnvr kvmvn
|| үнэр хүмүүн ||
|-
| B
|| {{Mongol|ᠪ}}
|| {{Mongol|ᠪᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ}}
|| bi bagatur
|| би баатар
||
|-
| N
|| {{Mongol|ᠨ}}
|| {{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ ᠨᠠᠷᠠ}}
|| altan nara
|| алтан нар
||
|-
| M
|| {{Mongol|ᠮ}}
|| {{Mongol|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠮᠥᠩᢈᠡ}}
|| mo;gol mq;ke
|| Монгол мөнх
||
|}

=== Шифттэй дарагдах болон гадаад үсгүүд ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар

|-
| [
|| {{Mongol|ᠧ}}
|| {{Mongol|ᠸᠧᠪ ᠯᠧᠨᠢᠨ }}
|| w[b l[nin
|| веб ленин
|| Гадаад үгийн “Е”
|-
| Shift+L
|| {{Mongol|ᡀ}}
|| {{Mongol|ᡀᠠᠭᠪᠠ ᡀᠠᠰᠠ }}
|| (shift+l)agba (shift+l)asa
|| лхагва Лхас
|| “Лх”
|-
| Shift+K
|| {{Mongol|ᠻ}}
|| {{Mongol|ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠻᠢᠷᠢᠯᠯ }}
|| (shift+k)in(shift+o) (shift+k)irill
|| кино кирилл
|| Гадаад үгийн “К”
|-
| Shift+F
|| {{Mongol|ᠹ}}
|| {{Mongol|ᠹᠠᠻᠰ ᠹᠧᠷᠮ }}
|| (shift+f)a(shift+k)s (shif+f)[rm
|| факс ферм
|| Гадаад үгийн “Ф”
|-
| Shift+C
|| {{Mongol|ᠼ}}
|| {{Mongol|ᠼᠢᠷᠻᠣᠨ ᠸᠠᠻᠼᠢᠨ }}
|| (shift+c)ir(shift+k)on wa(shift+k)(shift+c)in
|| циркон вакцин
|| Гадаад үгийн “Ц”
|-
| Shift+H
|| {{Mongol|ᠾ}}
|| {{Mongol|ᠾᠷᠣᠮ ᠾᠯᠣᠷ }}
|| (shift+h)rom (shift+h)lor
|| хром хлор
|| Гадаад үгийн “Х”
|-
| Shift+Z
|| {{Mongol|ᠿ}}
|| {{Mongol|ᠿᠦᠷᠨᠠᠯ ᠿᠦᠻᠣᠸ}}
|| (shift+z)vrnal (shift+z)v(shift+k)ow
|| журнал Жуков || Гадаад үгийн “Ж”
|-
| Shift+X
|| {{Mongol|ᠺ}}
||
||
||
|| Чагтан “Га” үсэг.
|-
| Shift+R
|| {{Mongol|ᡁ}}
|| {{Mongol|ᡁᠢᠯᠢ }}
|| (shift+r)ili
|| Жыли
|| Хятад хэлний “жы” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.
|-
| Shift+;
|| {{Mongol|ᡂ}}
|| {{Mongol|ᡂᠢ}}
|| (shift+;)i
|| чий
|| Хятад хэлний “qi” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.

|}

File:6cd6bbba-1780-412c-b972-5ee4ba17a44a.png

2025-01-08T16:06:18Z

Ariungoo:

Бичих зөвлөгөө

2025-01-08T15:57:01Z

Ariungoo: /* Лайбре оффис */

= Бичих зөвлөмж =
== Бэлтгэл ==
Монгол бичихээр компьютерт бичихийн тулд дараах үндсэн алхмуудыг дагаарай.
# Фонт
#; Монгол бичгийн фонт суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.A4.D0.BE.D0.BD.D1.82_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Гарын драйвер
#; Өөрийн үйлдлийн системд тохирсон гарын драйвер суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.93.D0.B0.D1.80.D1.8B.D0.BD_.D0.B4.D1.80.D0.B0.D0.B9.D0.B2.D0.B5.D1.80_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Бичвэрийн программ
#; Монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихийн тулд босоо чиглэл дэмждэг бичвэрийн программ байх шаардлагатай.
#;* Виндоус үйлдлийн системд Майкрософт оффис 2007 ба түүнээс шинэ хувилбар
#;* Мак үйлдлийн системд Лайбре оффис
#;* Линүкс үйлдлийн системд Лайбре оффис юм уу Опеноффис дээр бичихийг зөвлөж байна.
#; Хэрвээ танд оффис байхгүй бол үйлдлийн системдээ тохирсон төлбөргүй, нээлттэй эх бүхий [https://www.libreoffice.org/download/download/ Лайбре оффис], [http://www.openoffice.org/download/ Опен оффис]ыг татаж аваарай.
# Гарын байрлал
#; Доорх зурагт монгол бичгийн гарын байрлалыг харуулав.
#; Анхаарах <nowiki>:</nowiki> Монгол бичгийн гарын байрлал нь латин цагаан толгойн qwerty байрлалтай бараг адил бөгөөд Гэ-f, Га-g, Ха-h, Хэ-k үсгүүд дээр тус тус байршиж байгааг анхаарна уу.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

== Оффисын программууд дээр бичих ==
=== Майкрософт оффис ===
Майкрософт оффис нь 2007 ба түүнээс шинэ хувилбартаа босоо чиглэл дэмждэг болсон. Та майкрософт оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу.

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''1. Хэлээ сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгох (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) Таны үйлдлийн систем 8 болон түүнээс дээш бол Mongolian (Bolorsoft) гэж харагдана. 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 

|-
|'''2. Майкрософт оффист босоо чиглэл идэвхжүүлэх:''' 
Оффисын Page Layout цэсний Text Direction-аас Vertical for Mongolian-ыг сонгон босоо чиглэл идэвхжүүлнэ.
|
[[File:Text_direction.PNG|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл|Босоо чиглэл]] 

|-
| colspan="2" |'''3. Бичих:''' 
Тунгаамал загварыг дэмжсэн фонт сонгоно. (MongolianScript, Classical Mongolian Dashtseden гэх мэт) 
Ингээд л шууд бичиж эхэлнэ. 
[[File:Text-2.PNG|border|600px|center|alt=Фонт сонгох|Фонт сонгох]]
|}

=== Лайбре оффис ===
Та Лайбре оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу. 

'''ҮНДСЭН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
CTL буюу "Төвөгтэй бичвэрийг зураглах" сонголтыг идэвхжүүлэхдээ Tools->Language->For All Text->More-г сонгоно.
|
[[File:Libre-1.jpg|border|300px|center|alt=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Asian болон Complex text layout-г идэвхжүүлэн Apply дарна.
|
[[File:Libre-2.jpeg|border|300px|center|alt=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL-ийн үндсэн фонт сонгох:''' 
CTL-ийн үндсэн фонтоор монгол бичгийн фонт сонгосноор таныг монгол бичгээр бичиж эхлэхэд автоматаар танин тухайн фонт руу шилжинэ. 
Basic Fonts(CTL) рүү орон фонтыг монгол бичгийн фонт болгон тохируулна
|
[[File:CTL3.jpg|border|300px|center|alt=Фонт тохируулах|Фонт тохируулах]]
|
|}

'''Санамж: Эдгээр алхмуудыг нэг удаа тохируулахад таны тохиргоо хадгалагдах тул оффис нээх бүрдээ тохируулах шаардлагагүй. ''' 

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
Format цэсний Page-ийг сонгоно.
|
[[File:Libre-4.png|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Text direction-ээс Left-to-right(vertical) сонгоно. Ингэснээр та тухайн баримтад босоо чиглэлд бичих боломжтой болно. 

'''Санамж:''' Хэрвээ таны оффис хуучирсан хувилбар бол энэ хэсэгт Left-to-right(vertical) сонголт гарч ирэхгүй. Тиймээс оффисоо шинэчлэх эсвэл [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9E.D0.BF.D0.B5.D0.BD_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 энэ] хэсэгт бичсэнчлэн загвар файлыг Лайбре оффисоор нээн бичнэ.
|
[[=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Монгол бичгээр бичих:''' 
1. Хэлний сонголтоос "Mongolian (Mongolian script, Bolorsoft)"-г сонгоно. 
2. Бичнэ.
|
[[File:Libre-6.png|border|300px|center|alt=Бичих|Бичих]]
|
|}

=== Опен оффис ===
Опен оффис монгол бичгийн босоо чиглэл дэмждэг боловч тохиргоо нь нээгдээгүй тул загвар файлын тусламжтай бичнэ. Ийнхүү бичихдээ дараах алхмуудыг дагна уу.

'''Опен оффист бичих заавар'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Загвар файл татаж авах:''' 
Энэ [https://www.mngl.net/downloads/templates/mongolian_script.ott холбоос]оор орж загвар файл татаж авна. Татсан загвар файл дээр хулганын баруун товчийг дарж "Open with"-ыг сонгоно.
|
[[File:Open-1.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|'''Загвар файл нээх:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Опен оффис программыг сонгоно. Цаашид энэ файлыг дандаа Опен оффисоор нээхийг хүсвэл "Always use this app to open .ott files" цонхыг идэвхжүүлэн OK дарна.
|
[[File:Open-2.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|colspan=2 |'''Загвар файл нээх:''' 
Нээгдсэн загвар файл дараах байдалтай харагдана. Үсгийн фонт өөр харагдаж байвал танд тухайн фонт суугаагүй байна гэсэн үг. (Фонтуудыг https://www.mngl.net/download/ хаягаас татаж авна.) 
Та монгол бичгээр бичих бүрдээ энэхүү файлыг засварлан бичиж болно. 
[[File:Open-3.PNG|border|600px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|-
|'''Хэл сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгоно. (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно. 

Ингээд Опен оффис программ дээр босоо чиглэлд бичих боломжтой боллоо.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|
|
|}

'''Санамж: Хэрвээ та Мак үйлдлийн системийн хэрэглэгч бол Опен оффисын Мак дээрх хувилбар чиглэлийн алдаатай тул ижил төстэй Лайбре оффис программыг хэрэглэхийг зөвлөж байна.''' 

== Гарын байрлал ==
Монгол бичгээр хурдан, зөв бичихийн тулд гарын байрлал болон тусгай тэмдэгтүүдийн талаар мэдэх шаардлагатай.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

=== Тусгай тэмдэгтийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" | Латин товч !! rowspan="2" | Нэр !! colspan="3" | Жишээ !! rowspan="2" | Тайлбар
|-
! Монгол бичгээр !! Дарах товч !! Кириллээр
|-

| Shift+1 (Shift+хувилбарт үсгүүд)
||Хувилбар сонгуур (FVS - Free variation selector)
||{{Mongol|ᠠᠲ᠋ᠣᠮ ᠡᠳ᠋ ᠳ᠋ᠤᠭᠠᠷ ᠳ᠋ᠦ᠋ᢉᠡᠷ ᠯᠧᠨ᠋ᠲ ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠪᠦ᠋ᠦ }}
||a(shift+t)om e(shift+d) (shift+d)ugar (shift+d)(shift+v)fer l[(shift+n)t (shift+k)in(shift+o) bv(shift+v)
||атом эд дугаар дүгээр лент кино бүү
||Үсгийн онцлог хэлбэрийг гаргахын тулд тухайн үсгээ шифттэй давхар дарна. Эсвэл тухайн үсгийн ард Shift+1 дарна.
|-
||
||Хувилбар сонгуурыг дараах нөхцөлүүдийг бичихэд ашиглана.
||{{Mongol|ᢈᠦᠮᠦᠨ ᠦ᠋ ᠡᠵᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠮᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠮᠣᠳᠤᠨ ᠳ᠋ᠤ ᠡᠵᠢ ᠳ᠋ᠦ ᠠᠪᠤ ᠠ᠋ᠴᠠ ᠰᠡᠳᢈᠢᠯ ᠢ᠋ ᠤᠰᠤ ᠶ᠋ᠢ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠷ ᢉᠡᠷ ᠢ᠋ᠶᠡᠷ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᢉᠡᠷ ᠢ᠋ᠶᠡᠨ}}
|| kvmvn (shift+v) eji (shift+y)in mal (shift+u)n modun (shift+d)u eji (shift+d)v abu (shift+a)ca sedkil (shift+i) usu (shift+y)i gar (shift+i)yar fer (shift+i)yer gar (shift+i)yan fer (shift+i)yen
|| хүний ээжийн малын модонд ээжид ааваас сэтгэлийг усыг гараар гэрээр
|| Нэрийн тийн ялгалын харьяалах (у/ү), (ун/үн), (йин) өгөх орших (ду/дү), заах (и/йи), гарах (ача), үйлдэх (ийар/ийэр) болон хамаатуулах (ийан/ийэн) нөхцөлүүдийг бичихдээ хувилбар сонгуур (FVS) ашиглана.
|-
| Shift+2 (Shift+,)
||Тэг урттай холбогч (ZWJ- Zero width joiner)
||{{Mongol|ᠠ‍ ᠡ‍ ᠣ‍᠂ ᠦ‍ ᠂ ᠨᠢ‍᠂ᠦ‍᠂ᠪᠠ‍ }}
||a(shift+2) e(shift+2) o(shift+,) v(shift+,) ni(shift+,)v(shift+,)ba(shift+2)
||А Э О. Ү. НҮБ
||Овгийн эхний үсэг, цагаан толгой гэх мэтэд үсгийг дангаар бичихэд мөн товчилсон үг бичихэд ашиглана.
|-
|
||
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ‍ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ‍ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ‍ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ‍ᠦᠵᠢᠨ }}
|| altan(shift+2)odu nasun(shift+2)urtu mendv(shift+2)amur anu(shift+2)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар А. Ану-Үжин
|| Өвөр Монголд дээрх тохиолдолд залгаж бичих ба эгшгийг үгийн эхний хэлбэрээр нь, гэхдээ титмийг шүд болгон бичдэг.
|-
|'
|| Эгшиг тусгаарлагч (MVS – Mongolian vowel separator)
|| {{Mongol|ᠪᠠᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠠᠬ᠎ᠠ ᢈᠡᠯᠡᠨ᠎ᠡ ᠪᠢᠴᠢᠯ᠎ᠡ }}
|| bayin'a ah'a kelen'e bicil'e
|| байна ах хэлнэ бичлээ
|| Үгээс тусад нь бичих эгшгийг бичихдээ үндсэн үгээ бичээд ' товчлуурыг дараад а/э товчлуурыг дарна.
|-
| Shift+/
|| Зураас (soft hyphen)
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ᠆ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ᠆ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ᠆ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ᠆ᠦᠵᠢᠨ}}
||altan(shift+/)odu nasun(shift+/)urtu mendv(shift+/)amur anu(shift+/)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар Ану-Үжин
||Монголд хоёроос дээш үгээс бүтсэн нэрийн хоёр дахь үг эгшгээр эхэлж байвал зураас тавьдаг.
|-
| / || Нуруу (nirugu)
|| {{Mongol|ᠨᠠ᠊ᠷᠣ᠋ ᠪᠠᠨ᠋᠊ᠨᠧᠷ ᠲᠧᠨ᠋᠊ᠨᠢᠰ}}
|| na/r(shift+o) ba(shift+n)/n[r t[(shift+n)/nis
|| Наро баннер теннис
|| Зориудаар нуруу нэмж бичих шаардлагатай үед дарна. Жишээ нь үгийн дунд орсон давхар н-ийг эр үгийн г үсгээс ялгахын тулд ашиглана.
|}

=== Үсгийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар
|-
| Q
|| {{Mongol|ᠥ }}
|| {{Mongol|ᠥᠳᠦ ᠥᠰ}}
|| qdv qs
|| өд өс
||
|-
| W
|| {{Mongol|ᠸ}}
|| {{Mongol|ᠬᠣᠷᠸᠠ ᠸᠠᠭᠠᠷ}}
|| horwa wagar
|| хорвоо ваар
||
|-
| E
|| {{Mongol|ᠡ}}
|| {{Mongol|ᠡᠵᠢ ᠡᠨᠡ}}
|| eji ene
|| ээж энэ
||
|-
| R
|| {{Mongol|ᠷ}}
|| {{Mongol|ᠷᠠᠰᠢᠶᠠᠨ ᠠᠷᠪᠠᠨ}}
|| rasiyan arban
|| рашаан арван
||
|-
| T
|| {{Mongol|ᠲ}}
|| {{Mongol|ᠲᠡᠷᠡ ᠲᠡᠮᠡᢉᠡ}}
|| tere temefe
|| тэр тэмээ
||
|-
| Y
|| {{Mongol|ᠶ}}
|| {{Mongol|ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠣᠷᠤᠨ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᠰᠠᠶᠢᠬᠠᠨ ᠰᠠᠶ᠋ᠢᠬᠠᠨ}}
|| yamun gurba (shift+y)in orun (shift+i)yan sayiqan sa(shift+y)ihan
|| яам гурвын орноо сайхан саяхан
|| 1. Я гийгүүлэгч бүхий үгэнд шууд бичихэд этгэртэй гарна. 2. -йин, ийан/ийэн нөхцөлийг бичихэд шилбэ хэлбэртэй гарна. 3. Хос эгшгийн бүтцэд бичихэд шууд шилбэ хэлбэртэй гарна. 4. Хос эгшигтэй адил бүтцэд “я” бичих үед ард нь FVS (хувилбар сонгуур) дарахад этгэр хэлбэртэй гарна.
|-
| U
|| {{Mongol|ᠤ}}
|| {{Mongol|ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠬᠠᠭᠠᠨ}}
|| ulus uhagan
|| улс ухаан
||
|-
| I
|| {{Mongol|ᠢ}}
|| {{Mongol|ᠢᠨᠢᠶᠡ ᠢᠵᠢᠯᠢ}}
|| iniye ijili
|| инээ ижил
||
|-
| O
|| {{Mongol|ᠣ}}
|| {{Mongol|ᠣᠳᠤ ᠣᠯᠠᠨ}}
|| odu olan
|| одоо олон
||
|-
| P
|| {{Mongol|ᠫ}}
|| {{Mongol|ᠫᠠᠷᠢᠰ ᠫᠤᠤᠵᠢᠩ}}
|| paris puuji;
|| Парис пуужин
||
|-
| A
|| {{Mongol|ᠠ}}
|| {{Mongol|ᠠᠪᠤ ᠠᠮᠤᠷ}}
|| abu amur
|| аав амар
||
|-
| S
|| {{Mongol|ᠰ}}
|| {{Mongol|ᠰᠠᠷᠠᠨ ᠰᠤᠪᠤᠳ}}
|| saran subud
|| саран сувд
||
|-
| D
|| {{Mongol|ᠳ}}
|| {{Mongol|ᠡᠳᠡ ᠡᠳ᠋}}
|| ende e(shift+d)
|| энд эд
|| Зарим өвөрмөц бичлэгтэй үгэнд “д” үсгийг хэвтээ бичих хэрэгтэй бол хувилбар сонгох тэмдэгт (FVS) ашиглах ба shift+d дарна.
|-
| F
|| {{Mongol|ᢉ}}
|| {{Mongol|ᢉᠡᠷ ᢉᢈᠢᠷ}}
|| fer fkir
|| гэр хир
|| Эм үгийн “Гэ”
|-
| G
|| {{Mongol|ᠭ}}
|| {{Mongol|ᠭᠠᠯ ᠭᠠᠷᠴᠠᠭ}}
|| gal garcag
|| гал гарчиг
|| Эр үгийн “Га”
|-
| H
|| {{Mongol|ᠬ}}
|| {{Mongol|ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠬᠠᠴᠢᠨ}}
|| hauli hacin
|| хууль хачин
|| Эр үгийн “Ха”
|-
| J
|| {{Mongol|ᠵ}}
|| {{Mongol|ᠵᠢᠯ ᠵᠠᠷᠢᠮ}}
|| jil jarim
|| жил зарим
||
|-
| K
|| {{Mongol|ᢈ}}
|| {{Mongol|ᢈᠡᠷᠪᠡ ᢈᠡᠯᠡ}}
|| kerbe kele
|| хэрвээ хэл
|| Эм үгийн “Хэ”
|-
| L
|| {{Mongol|ᠯ}}
|| {{Mongol|ᠯᠠ ᠯᠤᠤᠪᠠᠩ}}
|| la luuba;
|| лаа лууван
||
|-
| Z
|| {{Mongol|ᠽ}}
|| {{Mongol|ᠠᠽᠢ ᠽᠠᠨᠳᠠᠨ}}
|| azi zandan
|| ази зандан
||
|-
| X
|| {{Mongol|ᠱ}}
|| {{Mongol|ᠱᠠᠭᠠᠷᠳᠠ ᠵᠢᠱᠢᠶᠡᠯᠡ }}
|| xagarda jixiyel
|| шаард жишээл
||
|-
| C
|| {{Mongol|ᠴ}}
|| {{Mongol|ᠴᠠᠭᠠᠨ ᠴᠢᠮᠡᢉᠡ}}
|| cagan cimefe
|| цагаан чимээ
||
|-
| V || {{Mongol|ᠦ}}
|| {{Mongol|ᠦᠨᠦᠷ ᢈᠦᠮᠦᠨ}}
|| vnvr kvmvn
|| үнэр хүмүүн ||
|-
| B
|| {{Mongol|ᠪ}}
|| {{Mongol|ᠪᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ}}
|| bi bagatur
|| би баатар
||
|-
| N
|| {{Mongol|ᠨ}}
|| {{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ ᠨᠠᠷᠠ}}
|| altan nara
|| алтан нар
||
|-
| M
|| {{Mongol|ᠮ}}
|| {{Mongol|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠮᠥᠩᢈᠡ}}
|| mo;gol mq;ke
|| Монгол мөнх
||
|}

=== Шифттэй дарагдах болон гадаад үсгүүд ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар

|-
| [
|| {{Mongol|ᠧ}}
|| {{Mongol|ᠸᠧᠪ ᠯᠧᠨᠢᠨ }}
|| w[b l[nin
|| веб ленин
|| Гадаад үгийн “Е”
|-
| Shift+L
|| {{Mongol|ᡀ}}
|| {{Mongol|ᡀᠠᠭᠪᠠ ᡀᠠᠰᠠ }}
|| (shift+l)agba (shift+l)asa
|| лхагва Лхас
|| “Лх”
|-
| Shift+K
|| {{Mongol|ᠻ}}
|| {{Mongol|ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠻᠢᠷᠢᠯᠯ }}
|| (shift+k)in(shift+o) (shift+k)irill
|| кино кирилл
|| Гадаад үгийн “К”
|-
| Shift+F
|| {{Mongol|ᠹ}}
|| {{Mongol|ᠹᠠᠻᠰ ᠹᠧᠷᠮ }}
|| (shift+f)a(shift+k)s (shif+f)[rm
|| факс ферм
|| Гадаад үгийн “Ф”
|-
| Shift+C
|| {{Mongol|ᠼ}}
|| {{Mongol|ᠼᠢᠷᠻᠣᠨ ᠸᠠᠻᠼᠢᠨ }}
|| (shift+c)ir(shift+k)on wa(shift+k)(shift+c)in
|| циркон вакцин
|| Гадаад үгийн “Ц”
|-
| Shift+H
|| {{Mongol|ᠾ}}
|| {{Mongol|ᠾᠷᠣᠮ ᠾᠯᠣᠷ }}
|| (shift+h)rom (shift+h)lor
|| хром хлор
|| Гадаад үгийн “Х”
|-
| Shift+Z
|| {{Mongol|ᠿ}}
|| {{Mongol|ᠿᠦᠷᠨᠠᠯ ᠿᠦᠻᠣᠸ}}
|| (shift+z)vrnal (shift+z)v(shift+k)ow
|| журнал Жуков || Гадаад үгийн “Ж”
|-
| Shift+X
|| {{Mongol|ᠺ}}
||
||
||
|| Чагтан “Га” үсэг.
|-
| Shift+R
|| {{Mongol|ᡁ}}
|| {{Mongol|ᡁᠢᠯᠢ }}
|| (shift+r)ili
|| Жыли
|| Хятад хэлний “жы” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.
|-
| Shift+;
|| {{Mongol|ᡂ}}
|| {{Mongol|ᡂᠢ}}
|| (shift+;)i
|| чий
|| Хятад хэлний “qi” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.

|}

Бичих зөвлөгөө

2025-01-08T15:54:01Z

Ariungoo: /* Оффисын программууд дээр бичих */

= Бичих зөвлөмж =
== Бэлтгэл ==
Монгол бичихээр компьютерт бичихийн тулд дараах үндсэн алхмуудыг дагаарай.
# Фонт
#; Монгол бичгийн фонт суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.A4.D0.BE.D0.BD.D1.82_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Гарын драйвер
#; Өөрийн үйлдлийн системд тохирсон гарын драйвер суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.93.D0.B0.D1.80.D1.8B.D0.BD_.D0.B4.D1.80.D0.B0.D0.B9.D0.B2.D0.B5.D1.80_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Бичвэрийн программ
#; Монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихийн тулд босоо чиглэл дэмждэг бичвэрийн программ байх шаардлагатай.
#;* Виндоус үйлдлийн системд Майкрософт оффис 2007 ба түүнээс шинэ хувилбар
#;* Мак үйлдлийн системд Лайбре оффис
#;* Линүкс үйлдлийн системд Лайбре оффис юм уу Опеноффис дээр бичихийг зөвлөж байна.
#; Хэрвээ танд оффис байхгүй бол үйлдлийн системдээ тохирсон төлбөргүй, нээлттэй эх бүхий [https://www.libreoffice.org/download/download/ Лайбре оффис], [http://www.openoffice.org/download/ Опен оффис]ыг татаж аваарай.
# Гарын байрлал
#; Доорх зурагт монгол бичгийн гарын байрлалыг харуулав.
#; Анхаарах <nowiki>:</nowiki> Монгол бичгийн гарын байрлал нь латин цагаан толгойн qwerty байрлалтай бараг адил бөгөөд Гэ-f, Га-g, Ха-h, Хэ-k үсгүүд дээр тус тус байршиж байгааг анхаарна уу.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

== Оффисын программууд дээр бичих ==
=== Майкрософт оффис ===
Майкрософт оффис нь 2007 ба түүнээс шинэ хувилбартаа босоо чиглэл дэмждэг болсон. Та майкрософт оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу.

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''1. Хэлээ сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгох (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) Таны үйлдлийн систем 8 болон түүнээс дээш бол Mongolian (Bolorsoft) гэж харагдана. 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 

|-
|'''2. Майкрософт оффист босоо чиглэл идэвхжүүлэх:''' 
Оффисын Page Layout цэсний Text Direction-аас Vertical for Mongolian-ыг сонгон босоо чиглэл идэвхжүүлнэ.
|
[[File:Text_direction.PNG|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл|Босоо чиглэл]] 

|-
| colspan="2" |'''3. Бичих:''' 
Тунгаамал загварыг дэмжсэн фонт сонгоно. (MongolianScript, Classical Mongolian Dashtseden гэх мэт) 
Ингээд л шууд бичиж эхэлнэ. 
[[File:Text-2.PNG|border|600px|center|alt=Фонт сонгох|Фонт сонгох]]
|}

=== Лайбре оффис ===
Та Лайбре оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу. 

'''ҮНДСЭН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
CTL буюу "Төвөгтэй бичвэрийг зураглах" сонголтыг идэвхжүүлэхдээ Tools->Language->For All Text->More-г сонгоно.
|
[[File:Libre-1.jpg=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Asian болон Complex text layout-г идэвхжүүлэн Apply дарна.
|
[[File:Libre-2.jpeg=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL-ийн үндсэн фонт сонгох:''' 
CTL-ийн үндсэн фонтоор монгол бичгийн фонт сонгосноор таныг монгол бичгээр бичиж эхлэхэд автоматаар танин тухайн фонт руу шилжинэ. 
Basic Fonts(CTL) рүү орон фонтыг монгол бичгийн фонт болгон тохируулна
|
[[File:CTL3.jpg=Фонт тохируулах|Фонт тохируулах]]
|
|}

'''Санамж: Эдгээр алхмуудыг нэг удаа тохируулахад таны тохиргоо хадгалагдах тул оффис нээх бүрдээ тохируулах шаардлагагүй. ''' 

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
Format цэсний Page-ийг сонгоно.
|
[[File:Libre-4.png|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Text direction-ээс Left-to-right(vertical) сонгоно. Ингэснээр та тухайн баримтад босоо чиглэлд бичих боломжтой болно. 

'''Санамж:''' Хэрвээ таны оффис хуучирсан хувилбар бол энэ хэсэгт Left-to-right(vertical) сонголт гарч ирэхгүй. Тиймээс оффисоо шинэчлэх эсвэл [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9E.D0.BF.D0.B5.D0.BD_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 энэ] хэсэгт бичсэнчлэн загвар файлыг Лайбре оффисоор нээн бичнэ.
|
[[=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Монгол бичгээр бичих:''' 
1. Хэлний сонголтоос "Mongolian (Mongolian script, Bolorsoft)"-г сонгоно. 
2. Бичнэ.
|
[[File:Libre-6.png|border|300px|center|alt=Бичих|Бичих]]
|
|}

=== Опен оффис ===
Опен оффис монгол бичгийн босоо чиглэл дэмждэг боловч тохиргоо нь нээгдээгүй тул загвар файлын тусламжтай бичнэ. Ийнхүү бичихдээ дараах алхмуудыг дагна уу.

'''Опен оффист бичих заавар'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Загвар файл татаж авах:''' 
Энэ [https://www.mngl.net/downloads/templates/mongolian_script.ott холбоос]оор орж загвар файл татаж авна. Татсан загвар файл дээр хулганын баруун товчийг дарж "Open with"-ыг сонгоно.
|
[[File:Open-1.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|'''Загвар файл нээх:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Опен оффис программыг сонгоно. Цаашид энэ файлыг дандаа Опен оффисоор нээхийг хүсвэл "Always use this app to open .ott files" цонхыг идэвхжүүлэн OK дарна.
|
[[File:Open-2.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|colspan=2 |'''Загвар файл нээх:''' 
Нээгдсэн загвар файл дараах байдалтай харагдана. Үсгийн фонт өөр харагдаж байвал танд тухайн фонт суугаагүй байна гэсэн үг. (Фонтуудыг https://www.mngl.net/download/ хаягаас татаж авна.) 
Та монгол бичгээр бичих бүрдээ энэхүү файлыг засварлан бичиж болно. 
[[File:Open-3.PNG|border|600px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|-
|'''Хэл сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгоно. (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно. 

Ингээд Опен оффис программ дээр босоо чиглэлд бичих боломжтой боллоо.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|
|
|}

'''Санамж: Хэрвээ та Мак үйлдлийн системийн хэрэглэгч бол Опен оффисын Мак дээрх хувилбар чиглэлийн алдаатай тул ижил төстэй Лайбре оффис программыг хэрэглэхийг зөвлөж байна.''' 

== Гарын байрлал ==
Монгол бичгээр хурдан, зөв бичихийн тулд гарын байрлал болон тусгай тэмдэгтүүдийн талаар мэдэх шаардлагатай.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

=== Тусгай тэмдэгтийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" | Латин товч !! rowspan="2" | Нэр !! colspan="3" | Жишээ !! rowspan="2" | Тайлбар
|-
! Монгол бичгээр !! Дарах товч !! Кириллээр
|-

| Shift+1 (Shift+хувилбарт үсгүүд)
||Хувилбар сонгуур (FVS - Free variation selector)
||{{Mongol|ᠠᠲ᠋ᠣᠮ ᠡᠳ᠋ ᠳ᠋ᠤᠭᠠᠷ ᠳ᠋ᠦ᠋ᢉᠡᠷ ᠯᠧᠨ᠋ᠲ ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠪᠦ᠋ᠦ }}
||a(shift+t)om e(shift+d) (shift+d)ugar (shift+d)(shift+v)fer l[(shift+n)t (shift+k)in(shift+o) bv(shift+v)
||атом эд дугаар дүгээр лент кино бүү
||Үсгийн онцлог хэлбэрийг гаргахын тулд тухайн үсгээ шифттэй давхар дарна. Эсвэл тухайн үсгийн ард Shift+1 дарна.
|-
||
||Хувилбар сонгуурыг дараах нөхцөлүүдийг бичихэд ашиглана.
||{{Mongol|ᢈᠦᠮᠦᠨ ᠦ᠋ ᠡᠵᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠮᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠮᠣᠳᠤᠨ ᠳ᠋ᠤ ᠡᠵᠢ ᠳ᠋ᠦ ᠠᠪᠤ ᠠ᠋ᠴᠠ ᠰᠡᠳᢈᠢᠯ ᠢ᠋ ᠤᠰᠤ ᠶ᠋ᠢ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠷ ᢉᠡᠷ ᠢ᠋ᠶᠡᠷ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᢉᠡᠷ ᠢ᠋ᠶᠡᠨ}}
|| kvmvn (shift+v) eji (shift+y)in mal (shift+u)n modun (shift+d)u eji (shift+d)v abu (shift+a)ca sedkil (shift+i) usu (shift+y)i gar (shift+i)yar fer (shift+i)yer gar (shift+i)yan fer (shift+i)yen
|| хүний ээжийн малын модонд ээжид ааваас сэтгэлийг усыг гараар гэрээр
|| Нэрийн тийн ялгалын харьяалах (у/ү), (ун/үн), (йин) өгөх орших (ду/дү), заах (и/йи), гарах (ача), үйлдэх (ийар/ийэр) болон хамаатуулах (ийан/ийэн) нөхцөлүүдийг бичихдээ хувилбар сонгуур (FVS) ашиглана.
|-
| Shift+2 (Shift+,)
||Тэг урттай холбогч (ZWJ- Zero width joiner)
||{{Mongol|ᠠ‍ ᠡ‍ ᠣ‍᠂ ᠦ‍ ᠂ ᠨᠢ‍᠂ᠦ‍᠂ᠪᠠ‍ }}
||a(shift+2) e(shift+2) o(shift+,) v(shift+,) ni(shift+,)v(shift+,)ba(shift+2)
||А Э О. Ү. НҮБ
||Овгийн эхний үсэг, цагаан толгой гэх мэтэд үсгийг дангаар бичихэд мөн товчилсон үг бичихэд ашиглана.
|-
|
||
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ‍ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ‍ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ‍ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ‍ᠦᠵᠢᠨ }}
|| altan(shift+2)odu nasun(shift+2)urtu mendv(shift+2)amur anu(shift+2)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар А. Ану-Үжин
|| Өвөр Монголд дээрх тохиолдолд залгаж бичих ба эгшгийг үгийн эхний хэлбэрээр нь, гэхдээ титмийг шүд болгон бичдэг.
|-
|'
|| Эгшиг тусгаарлагч (MVS – Mongolian vowel separator)
|| {{Mongol|ᠪᠠᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠠᠬ᠎ᠠ ᢈᠡᠯᠡᠨ᠎ᠡ ᠪᠢᠴᠢᠯ᠎ᠡ }}
|| bayin'a ah'a kelen'e bicil'e
|| байна ах хэлнэ бичлээ
|| Үгээс тусад нь бичих эгшгийг бичихдээ үндсэн үгээ бичээд ' товчлуурыг дараад а/э товчлуурыг дарна.
|-
| Shift+/
|| Зураас (soft hyphen)
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ᠆ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ᠆ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ᠆ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ᠆ᠦᠵᠢᠨ}}
||altan(shift+/)odu nasun(shift+/)urtu mendv(shift+/)amur anu(shift+/)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар Ану-Үжин
||Монголд хоёроос дээш үгээс бүтсэн нэрийн хоёр дахь үг эгшгээр эхэлж байвал зураас тавьдаг.
|-
| / || Нуруу (nirugu)
|| {{Mongol|ᠨᠠ᠊ᠷᠣ᠋ ᠪᠠᠨ᠋᠊ᠨᠧᠷ ᠲᠧᠨ᠋᠊ᠨᠢᠰ}}
|| na/r(shift+o) ba(shift+n)/n[r t[(shift+n)/nis
|| Наро баннер теннис
|| Зориудаар нуруу нэмж бичих шаардлагатай үед дарна. Жишээ нь үгийн дунд орсон давхар н-ийг эр үгийн г үсгээс ялгахын тулд ашиглана.
|}

=== Үсгийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар
|-
| Q
|| {{Mongol|ᠥ }}
|| {{Mongol|ᠥᠳᠦ ᠥᠰ}}
|| qdv qs
|| өд өс
||
|-
| W
|| {{Mongol|ᠸ}}
|| {{Mongol|ᠬᠣᠷᠸᠠ ᠸᠠᠭᠠᠷ}}
|| horwa wagar
|| хорвоо ваар
||
|-
| E
|| {{Mongol|ᠡ}}
|| {{Mongol|ᠡᠵᠢ ᠡᠨᠡ}}
|| eji ene
|| ээж энэ
||
|-
| R
|| {{Mongol|ᠷ}}
|| {{Mongol|ᠷᠠᠰᠢᠶᠠᠨ ᠠᠷᠪᠠᠨ}}
|| rasiyan arban
|| рашаан арван
||
|-
| T
|| {{Mongol|ᠲ}}
|| {{Mongol|ᠲᠡᠷᠡ ᠲᠡᠮᠡᢉᠡ}}
|| tere temefe
|| тэр тэмээ
||
|-
| Y
|| {{Mongol|ᠶ}}
|| {{Mongol|ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠣᠷᠤᠨ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᠰᠠᠶᠢᠬᠠᠨ ᠰᠠᠶ᠋ᠢᠬᠠᠨ}}
|| yamun gurba (shift+y)in orun (shift+i)yan sayiqan sa(shift+y)ihan
|| яам гурвын орноо сайхан саяхан
|| 1. Я гийгүүлэгч бүхий үгэнд шууд бичихэд этгэртэй гарна. 2. -йин, ийан/ийэн нөхцөлийг бичихэд шилбэ хэлбэртэй гарна. 3. Хос эгшгийн бүтцэд бичихэд шууд шилбэ хэлбэртэй гарна. 4. Хос эгшигтэй адил бүтцэд “я” бичих үед ард нь FVS (хувилбар сонгуур) дарахад этгэр хэлбэртэй гарна.
|-
| U
|| {{Mongol|ᠤ}}
|| {{Mongol|ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠬᠠᠭᠠᠨ}}
|| ulus uhagan
|| улс ухаан
||
|-
| I
|| {{Mongol|ᠢ}}
|| {{Mongol|ᠢᠨᠢᠶᠡ ᠢᠵᠢᠯᠢ}}
|| iniye ijili
|| инээ ижил
||
|-
| O
|| {{Mongol|ᠣ}}
|| {{Mongol|ᠣᠳᠤ ᠣᠯᠠᠨ}}
|| odu olan
|| одоо олон
||
|-
| P
|| {{Mongol|ᠫ}}
|| {{Mongol|ᠫᠠᠷᠢᠰ ᠫᠤᠤᠵᠢᠩ}}
|| paris puuji;
|| Парис пуужин
||
|-
| A
|| {{Mongol|ᠠ}}
|| {{Mongol|ᠠᠪᠤ ᠠᠮᠤᠷ}}
|| abu amur
|| аав амар
||
|-
| S
|| {{Mongol|ᠰ}}
|| {{Mongol|ᠰᠠᠷᠠᠨ ᠰᠤᠪᠤᠳ}}
|| saran subud
|| саран сувд
||
|-
| D
|| {{Mongol|ᠳ}}
|| {{Mongol|ᠡᠳᠡ ᠡᠳ᠋}}
|| ende e(shift+d)
|| энд эд
|| Зарим өвөрмөц бичлэгтэй үгэнд “д” үсгийг хэвтээ бичих хэрэгтэй бол хувилбар сонгох тэмдэгт (FVS) ашиглах ба shift+d дарна.
|-
| F
|| {{Mongol|ᢉ}}
|| {{Mongol|ᢉᠡᠷ ᢉᢈᠢᠷ}}
|| fer fkir
|| гэр хир
|| Эм үгийн “Гэ”
|-
| G
|| {{Mongol|ᠭ}}
|| {{Mongol|ᠭᠠᠯ ᠭᠠᠷᠴᠠᠭ}}
|| gal garcag
|| гал гарчиг
|| Эр үгийн “Га”
|-
| H
|| {{Mongol|ᠬ}}
|| {{Mongol|ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠬᠠᠴᠢᠨ}}
|| hauli hacin
|| хууль хачин
|| Эр үгийн “Ха”
|-
| J
|| {{Mongol|ᠵ}}
|| {{Mongol|ᠵᠢᠯ ᠵᠠᠷᠢᠮ}}
|| jil jarim
|| жил зарим
||
|-
| K
|| {{Mongol|ᢈ}}
|| {{Mongol|ᢈᠡᠷᠪᠡ ᢈᠡᠯᠡ}}
|| kerbe kele
|| хэрвээ хэл
|| Эм үгийн “Хэ”
|-
| L
|| {{Mongol|ᠯ}}
|| {{Mongol|ᠯᠠ ᠯᠤᠤᠪᠠᠩ}}
|| la luuba;
|| лаа лууван
||
|-
| Z
|| {{Mongol|ᠽ}}
|| {{Mongol|ᠠᠽᠢ ᠽᠠᠨᠳᠠᠨ}}
|| azi zandan
|| ази зандан
||
|-
| X
|| {{Mongol|ᠱ}}
|| {{Mongol|ᠱᠠᠭᠠᠷᠳᠠ ᠵᠢᠱᠢᠶᠡᠯᠡ }}
|| xagarda jixiyel
|| шаард жишээл
||
|-
| C
|| {{Mongol|ᠴ}}
|| {{Mongol|ᠴᠠᠭᠠᠨ ᠴᠢᠮᠡᢉᠡ}}
|| cagan cimefe
|| цагаан чимээ
||
|-
| V || {{Mongol|ᠦ}}
|| {{Mongol|ᠦᠨᠦᠷ ᢈᠦᠮᠦᠨ}}
|| vnvr kvmvn
|| үнэр хүмүүн ||
|-
| B
|| {{Mongol|ᠪ}}
|| {{Mongol|ᠪᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ}}
|| bi bagatur
|| би баатар
||
|-
| N
|| {{Mongol|ᠨ}}
|| {{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ ᠨᠠᠷᠠ}}
|| altan nara
|| алтан нар
||
|-
| M
|| {{Mongol|ᠮ}}
|| {{Mongol|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠮᠥᠩᢈᠡ}}
|| mo;gol mq;ke
|| Монгол мөнх
||
|}

=== Шифттэй дарагдах болон гадаад үсгүүд ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар

|-
| [
|| {{Mongol|ᠧ}}
|| {{Mongol|ᠸᠧᠪ ᠯᠧᠨᠢᠨ }}
|| w[b l[nin
|| веб ленин
|| Гадаад үгийн “Е”
|-
| Shift+L
|| {{Mongol|ᡀ}}
|| {{Mongol|ᡀᠠᠭᠪᠠ ᡀᠠᠰᠠ }}
|| (shift+l)agba (shift+l)asa
|| лхагва Лхас
|| “Лх”
|-
| Shift+K
|| {{Mongol|ᠻ}}
|| {{Mongol|ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠻᠢᠷᠢᠯᠯ }}
|| (shift+k)in(shift+o) (shift+k)irill
|| кино кирилл
|| Гадаад үгийн “К”
|-
| Shift+F
|| {{Mongol|ᠹ}}
|| {{Mongol|ᠹᠠᠻᠰ ᠹᠧᠷᠮ }}
|| (shift+f)a(shift+k)s (shif+f)[rm
|| факс ферм
|| Гадаад үгийн “Ф”
|-
| Shift+C
|| {{Mongol|ᠼ}}
|| {{Mongol|ᠼᠢᠷᠻᠣᠨ ᠸᠠᠻᠼᠢᠨ }}
|| (shift+c)ir(shift+k)on wa(shift+k)(shift+c)in
|| циркон вакцин
|| Гадаад үгийн “Ц”
|-
| Shift+H
|| {{Mongol|ᠾ}}
|| {{Mongol|ᠾᠷᠣᠮ ᠾᠯᠣᠷ }}
|| (shift+h)rom (shift+h)lor
|| хром хлор
|| Гадаад үгийн “Х”
|-
| Shift+Z
|| {{Mongol|ᠿ}}
|| {{Mongol|ᠿᠦᠷᠨᠠᠯ ᠿᠦᠻᠣᠸ}}
|| (shift+z)vrnal (shift+z)v(shift+k)ow
|| журнал Жуков || Гадаад үгийн “Ж”
|-
| Shift+X
|| {{Mongol|ᠺ}}
||
||
||
|| Чагтан “Га” үсэг.
|-
| Shift+R
|| {{Mongol|ᡁ}}
|| {{Mongol|ᡁᠢᠯᠢ }}
|| (shift+r)ili
|| Жыли
|| Хятад хэлний “жы” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.
|-
| Shift+;
|| {{Mongol|ᡂ}}
|| {{Mongol|ᡂᠢ}}
|| (shift+;)i
|| чий
|| Хятад хэлний “qi” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.

|}

Бичих зөвлөгөө

2025-01-08T15:52:07Z

Ariungoo: /* Лайбре оффис */

= Бичих зөвлөмж =
== Бэлтгэл ==
Монгол бичихээр компьютерт бичихийн тулд дараах үндсэн алхмуудыг дагаарай.
# Фонт
#; Монгол бичгийн фонт суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.A4.D0.BE.D0.BD.D1.82_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Гарын драйвер
#; Өөрийн үйлдлийн системд тохирсон гарын драйвер суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.93.D0.B0.D1.80.D1.8B.D0.BD_.D0.B4.D1.80.D0.B0.D0.B9.D0.B2.D0.B5.D1.80_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Бичвэрийн программ
#; Монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихийн тулд босоо чиглэл дэмждэг бичвэрийн программ байх шаардлагатай.
#;* Виндоус үйлдлийн системд Майкрософт оффис 2007 ба түүнээс шинэ хувилбар
#;* Мак үйлдлийн системд Лайбре оффис
#;* Линүкс үйлдлийн системд Лайбре оффис юм уу Опеноффис дээр бичихийг зөвлөж байна.
#; Хэрвээ танд оффис байхгүй бол үйлдлийн системдээ тохирсон төлбөргүй, нээлттэй эх бүхий [https://www.libreoffice.org/download/download/ Лайбре оффис], [http://www.openoffice.org/download/ Опен оффис]ыг татаж аваарай.
# Гарын байрлал
#; Доорх зурагт монгол бичгийн гарын байрлалыг харуулав.
#; Анхаарах <nowiki>:</nowiki> Монгол бичгийн гарын байрлал нь латин цагаан толгойн qwerty байрлалтай бараг адил бөгөөд Гэ-f, Га-g, Ха-h, Хэ-k үсгүүд дээр тус тус байршиж байгааг анхаарна уу.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

== Оффисын программууд дээр бичих ==
=== Майкрософт оффис ===
Майкрософт оффис нь 2007 ба түүнээс шинэ хувилбартаа босоо чиглэл дэмждэг болсон. Та майкрософт оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу.

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''1. Хэлээ сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгох (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) Таны үйлдлийн систем 8 болон түүнээс дээш бол Mongolian (Bolorsoft) гэж харагдана. 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 

|-
|'''2. Майкрософт оффист босоо чиглэл идэвхжүүлэх:''' 
Оффисын Page Layout цэсний Text Direction-аас Vertical for Mongolian-ыг сонгон босоо чиглэл идэвхжүүлнэ.
|
[[File:Text_direction.PNG|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл|Босоо чиглэл]] 

|-
| colspan="2" |'''3. Бичих:''' 
Тунгаамал загварыг дэмжсэн фонт сонгоно. (MongolianScript, Classical Mongolian Dashtseden гэх мэт) 
Ингээд л шууд бичиж эхэлнэ. 
[[File:600px-Text-2.PNG|border|600px|center|alt=Фонт сонгох|Фонт сонгох]]
|}

=== Лайбре оффис ===
Та Лайбре оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу. 

'''ҮНДСЭН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
CTL буюу "Төвөгтэй бичвэрийг зураглах" сонголтыг идэвхжүүлэхдээ Tools->Language->For All Text->More-г сонгоно.
|
[[Libre-1.jpg (file)=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Asian болон Complex text layout-г идэвхжүүлэн Apply дарна.
|
[[Libre-2.jpeg (file)=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL-ийн үндсэн фонт сонгох:''' 
CTL-ийн үндсэн фонтоор монгол бичгийн фонт сонгосноор таныг монгол бичгээр бичиж эхлэхэд автоматаар танин тухайн фонт руу шилжинэ. 
Basic Fonts(CTL) рүү орон фонтыг монгол бичгийн фонт болгон тохируулна
|
[[CTL3.jpg (file)=Фонт тохируулах|Фонт тохируулах]]
|
|}

'''Санамж: Эдгээр алхмуудыг нэг удаа тохируулахад таны тохиргоо хадгалагдах тул оффис нээх бүрдээ тохируулах шаардлагагүй. ''' 

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
Format цэсний Page-ийг сонгоно.
|
[[File:Libre-4.png|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Text direction-ээс Left-to-right(vertical) сонгоно. Ингэснээр та тухайн баримтад босоо чиглэлд бичих боломжтой болно. 

'''Санамж:''' Хэрвээ таны оффис хуучирсан хувилбар бол энэ хэсэгт Left-to-right(vertical) сонголт гарч ирэхгүй. Тиймээс оффисоо шинэчлэх эсвэл [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9E.D0.BF.D0.B5.D0.BD_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 энэ] хэсэгт бичсэнчлэн загвар файлыг Лайбре оффисоор нээн бичнэ.
|
[[=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Монгол бичгээр бичих:''' 
1. Хэлний сонголтоос "Mongolian (Mongolian script, Bolorsoft)"-г сонгоно. 
2. Бичнэ.
|
[[File:Libre-6.png|border|300px|center|alt=Бичих|Бичих]]
|
|}

=== Опен оффис ===
Опен оффис монгол бичгийн босоо чиглэл дэмждэг боловч тохиргоо нь нээгдээгүй тул загвар файлын тусламжтай бичнэ. Ийнхүү бичихдээ дараах алхмуудыг дагна уу.

'''Опен оффист бичих заавар'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Загвар файл татаж авах:''' 
Энэ [https://www.mngl.net/downloads/templates/mongolian_script.ott холбоос]оор орж загвар файл татаж авна. Татсан загвар файл дээр хулганын баруун товчийг дарж "Open with"-ыг сонгоно.
|
[[File:Open-1.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|'''Загвар файл нээх:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Опен оффис программыг сонгоно. Цаашид энэ файлыг дандаа Опен оффисоор нээхийг хүсвэл "Always use this app to open .ott files" цонхыг идэвхжүүлэн OK дарна.
|
[[File:Open-2.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|colspan=2 |'''Загвар файл нээх:''' 
Нээгдсэн загвар файл дараах байдалтай харагдана. Үсгийн фонт өөр харагдаж байвал танд тухайн фонт суугаагүй байна гэсэн үг. (Фонтуудыг https://www.mngl.net/download/ хаягаас татаж авна.) 
Та монгол бичгээр бичих бүрдээ энэхүү файлыг засварлан бичиж болно. 
[[File:Open-3.PNG|border|600px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|-
|'''Хэл сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгоно. (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно. 

Ингээд Опен оффис программ дээр босоо чиглэлд бичих боломжтой боллоо.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|
|
|}

'''Санамж: Хэрвээ та Мак үйлдлийн системийн хэрэглэгч бол Опен оффисын Мак дээрх хувилбар чиглэлийн алдаатай тул ижил төстэй Лайбре оффис программыг хэрэглэхийг зөвлөж байна.''' 

== Гарын байрлал ==
Монгол бичгээр хурдан, зөв бичихийн тулд гарын байрлал болон тусгай тэмдэгтүүдийн талаар мэдэх шаардлагатай.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

=== Тусгай тэмдэгтийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" | Латин товч !! rowspan="2" | Нэр !! colspan="3" | Жишээ !! rowspan="2" | Тайлбар
|-
! Монгол бичгээр !! Дарах товч !! Кириллээр
|-

| Shift+1 (Shift+хувилбарт үсгүүд)
||Хувилбар сонгуур (FVS - Free variation selector)
||{{Mongol|ᠠᠲ᠋ᠣᠮ ᠡᠳ᠋ ᠳ᠋ᠤᠭᠠᠷ ᠳ᠋ᠦ᠋ᢉᠡᠷ ᠯᠧᠨ᠋ᠲ ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠪᠦ᠋ᠦ }}
||a(shift+t)om e(shift+d) (shift+d)ugar (shift+d)(shift+v)fer l[(shift+n)t (shift+k)in(shift+o) bv(shift+v)
||атом эд дугаар дүгээр лент кино бүү
||Үсгийн онцлог хэлбэрийг гаргахын тулд тухайн үсгээ шифттэй давхар дарна. Эсвэл тухайн үсгийн ард Shift+1 дарна.
|-
||
||Хувилбар сонгуурыг дараах нөхцөлүүдийг бичихэд ашиглана.
||{{Mongol|ᢈᠦᠮᠦᠨ ᠦ᠋ ᠡᠵᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠮᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠮᠣᠳᠤᠨ ᠳ᠋ᠤ ᠡᠵᠢ ᠳ᠋ᠦ ᠠᠪᠤ ᠠ᠋ᠴᠠ ᠰᠡᠳᢈᠢᠯ ᠢ᠋ ᠤᠰᠤ ᠶ᠋ᠢ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠷ ᢉᠡᠷ ᠢ᠋ᠶᠡᠷ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᢉᠡᠷ ᠢ᠋ᠶᠡᠨ}}
|| kvmvn (shift+v) eji (shift+y)in mal (shift+u)n modun (shift+d)u eji (shift+d)v abu (shift+a)ca sedkil (shift+i) usu (shift+y)i gar (shift+i)yar fer (shift+i)yer gar (shift+i)yan fer (shift+i)yen
|| хүний ээжийн малын модонд ээжид ааваас сэтгэлийг усыг гараар гэрээр
|| Нэрийн тийн ялгалын харьяалах (у/ү), (ун/үн), (йин) өгөх орших (ду/дү), заах (и/йи), гарах (ача), үйлдэх (ийар/ийэр) болон хамаатуулах (ийан/ийэн) нөхцөлүүдийг бичихдээ хувилбар сонгуур (FVS) ашиглана.
|-
| Shift+2 (Shift+,)
||Тэг урттай холбогч (ZWJ- Zero width joiner)
||{{Mongol|ᠠ‍ ᠡ‍ ᠣ‍᠂ ᠦ‍ ᠂ ᠨᠢ‍᠂ᠦ‍᠂ᠪᠠ‍ }}
||a(shift+2) e(shift+2) o(shift+,) v(shift+,) ni(shift+,)v(shift+,)ba(shift+2)
||А Э О. Ү. НҮБ
||Овгийн эхний үсэг, цагаан толгой гэх мэтэд үсгийг дангаар бичихэд мөн товчилсон үг бичихэд ашиглана.
|-
|
||
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ‍ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ‍ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ‍ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ‍ᠦᠵᠢᠨ }}
|| altan(shift+2)odu nasun(shift+2)urtu mendv(shift+2)amur anu(shift+2)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар А. Ану-Үжин
|| Өвөр Монголд дээрх тохиолдолд залгаж бичих ба эгшгийг үгийн эхний хэлбэрээр нь, гэхдээ титмийг шүд болгон бичдэг.
|-
|'
|| Эгшиг тусгаарлагч (MVS – Mongolian vowel separator)
|| {{Mongol|ᠪᠠᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠠᠬ᠎ᠠ ᢈᠡᠯᠡᠨ᠎ᠡ ᠪᠢᠴᠢᠯ᠎ᠡ }}
|| bayin'a ah'a kelen'e bicil'e
|| байна ах хэлнэ бичлээ
|| Үгээс тусад нь бичих эгшгийг бичихдээ үндсэн үгээ бичээд ' товчлуурыг дараад а/э товчлуурыг дарна.
|-
| Shift+/
|| Зураас (soft hyphen)
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ᠆ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ᠆ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ᠆ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ᠆ᠦᠵᠢᠨ}}
||altan(shift+/)odu nasun(shift+/)urtu mendv(shift+/)amur anu(shift+/)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар Ану-Үжин
||Монголд хоёроос дээш үгээс бүтсэн нэрийн хоёр дахь үг эгшгээр эхэлж байвал зураас тавьдаг.
|-
| / || Нуруу (nirugu)
|| {{Mongol|ᠨᠠ᠊ᠷᠣ᠋ ᠪᠠᠨ᠋᠊ᠨᠧᠷ ᠲᠧᠨ᠋᠊ᠨᠢᠰ}}
|| na/r(shift+o) ba(shift+n)/n[r t[(shift+n)/nis
|| Наро баннер теннис
|| Зориудаар нуруу нэмж бичих шаардлагатай үед дарна. Жишээ нь үгийн дунд орсон давхар н-ийг эр үгийн г үсгээс ялгахын тулд ашиглана.
|}

=== Үсгийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар
|-
| Q
|| {{Mongol|ᠥ }}
|| {{Mongol|ᠥᠳᠦ ᠥᠰ}}
|| qdv qs
|| өд өс
||
|-
| W
|| {{Mongol|ᠸ}}
|| {{Mongol|ᠬᠣᠷᠸᠠ ᠸᠠᠭᠠᠷ}}
|| horwa wagar
|| хорвоо ваар
||
|-
| E
|| {{Mongol|ᠡ}}
|| {{Mongol|ᠡᠵᠢ ᠡᠨᠡ}}
|| eji ene
|| ээж энэ
||
|-
| R
|| {{Mongol|ᠷ}}
|| {{Mongol|ᠷᠠᠰᠢᠶᠠᠨ ᠠᠷᠪᠠᠨ}}
|| rasiyan arban
|| рашаан арван
||
|-
| T
|| {{Mongol|ᠲ}}
|| {{Mongol|ᠲᠡᠷᠡ ᠲᠡᠮᠡᢉᠡ}}
|| tere temefe
|| тэр тэмээ
||
|-
| Y
|| {{Mongol|ᠶ}}
|| {{Mongol|ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠣᠷᠤᠨ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᠰᠠᠶᠢᠬᠠᠨ ᠰᠠᠶ᠋ᠢᠬᠠᠨ}}
|| yamun gurba (shift+y)in orun (shift+i)yan sayiqan sa(shift+y)ihan
|| яам гурвын орноо сайхан саяхан
|| 1. Я гийгүүлэгч бүхий үгэнд шууд бичихэд этгэртэй гарна. 2. -йин, ийан/ийэн нөхцөлийг бичихэд шилбэ хэлбэртэй гарна. 3. Хос эгшгийн бүтцэд бичихэд шууд шилбэ хэлбэртэй гарна. 4. Хос эгшигтэй адил бүтцэд “я” бичих үед ард нь FVS (хувилбар сонгуур) дарахад этгэр хэлбэртэй гарна.
|-
| U
|| {{Mongol|ᠤ}}
|| {{Mongol|ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠬᠠᠭᠠᠨ}}
|| ulus uhagan
|| улс ухаан
||
|-
| I
|| {{Mongol|ᠢ}}
|| {{Mongol|ᠢᠨᠢᠶᠡ ᠢᠵᠢᠯᠢ}}
|| iniye ijili
|| инээ ижил
||
|-
| O
|| {{Mongol|ᠣ}}
|| {{Mongol|ᠣᠳᠤ ᠣᠯᠠᠨ}}
|| odu olan
|| одоо олон
||
|-
| P
|| {{Mongol|ᠫ}}
|| {{Mongol|ᠫᠠᠷᠢᠰ ᠫᠤᠤᠵᠢᠩ}}
|| paris puuji;
|| Парис пуужин
||
|-
| A
|| {{Mongol|ᠠ}}
|| {{Mongol|ᠠᠪᠤ ᠠᠮᠤᠷ}}
|| abu amur
|| аав амар
||
|-
| S
|| {{Mongol|ᠰ}}
|| {{Mongol|ᠰᠠᠷᠠᠨ ᠰᠤᠪᠤᠳ}}
|| saran subud
|| саран сувд
||
|-
| D
|| {{Mongol|ᠳ}}
|| {{Mongol|ᠡᠳᠡ ᠡᠳ᠋}}
|| ende e(shift+d)
|| энд эд
|| Зарим өвөрмөц бичлэгтэй үгэнд “д” үсгийг хэвтээ бичих хэрэгтэй бол хувилбар сонгох тэмдэгт (FVS) ашиглах ба shift+d дарна.
|-
| F
|| {{Mongol|ᢉ}}
|| {{Mongol|ᢉᠡᠷ ᢉᢈᠢᠷ}}
|| fer fkir
|| гэр хир
|| Эм үгийн “Гэ”
|-
| G
|| {{Mongol|ᠭ}}
|| {{Mongol|ᠭᠠᠯ ᠭᠠᠷᠴᠠᠭ}}
|| gal garcag
|| гал гарчиг
|| Эр үгийн “Га”
|-
| H
|| {{Mongol|ᠬ}}
|| {{Mongol|ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠬᠠᠴᠢᠨ}}
|| hauli hacin
|| хууль хачин
|| Эр үгийн “Ха”
|-
| J
|| {{Mongol|ᠵ}}
|| {{Mongol|ᠵᠢᠯ ᠵᠠᠷᠢᠮ}}
|| jil jarim
|| жил зарим
||
|-
| K
|| {{Mongol|ᢈ}}
|| {{Mongol|ᢈᠡᠷᠪᠡ ᢈᠡᠯᠡ}}
|| kerbe kele
|| хэрвээ хэл
|| Эм үгийн “Хэ”
|-
| L
|| {{Mongol|ᠯ}}
|| {{Mongol|ᠯᠠ ᠯᠤᠤᠪᠠᠩ}}
|| la luuba;
|| лаа лууван
||
|-
| Z
|| {{Mongol|ᠽ}}
|| {{Mongol|ᠠᠽᠢ ᠽᠠᠨᠳᠠᠨ}}
|| azi zandan
|| ази зандан
||
|-
| X
|| {{Mongol|ᠱ}}
|| {{Mongol|ᠱᠠᠭᠠᠷᠳᠠ ᠵᠢᠱᠢᠶᠡᠯᠡ }}
|| xagarda jixiyel
|| шаард жишээл
||
|-
| C
|| {{Mongol|ᠴ}}
|| {{Mongol|ᠴᠠᠭᠠᠨ ᠴᠢᠮᠡᢉᠡ}}
|| cagan cimefe
|| цагаан чимээ
||
|-
| V || {{Mongol|ᠦ}}
|| {{Mongol|ᠦᠨᠦᠷ ᢈᠦᠮᠦᠨ}}
|| vnvr kvmvn
|| үнэр хүмүүн ||
|-
| B
|| {{Mongol|ᠪ}}
|| {{Mongol|ᠪᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ}}
|| bi bagatur
|| би баатар
||
|-
| N
|| {{Mongol|ᠨ}}
|| {{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ ᠨᠠᠷᠠ}}
|| altan nara
|| алтан нар
||
|-
| M
|| {{Mongol|ᠮ}}
|| {{Mongol|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠮᠥᠩᢈᠡ}}
|| mo;gol mq;ke
|| Монгол мөнх
||
|}

=== Шифттэй дарагдах болон гадаад үсгүүд ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар

|-
| [
|| {{Mongol|ᠧ}}
|| {{Mongol|ᠸᠧᠪ ᠯᠧᠨᠢᠨ }}
|| w[b l[nin
|| веб ленин
|| Гадаад үгийн “Е”
|-
| Shift+L
|| {{Mongol|ᡀ}}
|| {{Mongol|ᡀᠠᠭᠪᠠ ᡀᠠᠰᠠ }}
|| (shift+l)agba (shift+l)asa
|| лхагва Лхас
|| “Лх”
|-
| Shift+K
|| {{Mongol|ᠻ}}
|| {{Mongol|ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠻᠢᠷᠢᠯᠯ }}
|| (shift+k)in(shift+o) (shift+k)irill
|| кино кирилл
|| Гадаад үгийн “К”
|-
| Shift+F
|| {{Mongol|ᠹ}}
|| {{Mongol|ᠹᠠᠻᠰ ᠹᠧᠷᠮ }}
|| (shift+f)a(shift+k)s (shif+f)[rm
|| факс ферм
|| Гадаад үгийн “Ф”
|-
| Shift+C
|| {{Mongol|ᠼ}}
|| {{Mongol|ᠼᠢᠷᠻᠣᠨ ᠸᠠᠻᠼᠢᠨ }}
|| (shift+c)ir(shift+k)on wa(shift+k)(shift+c)in
|| циркон вакцин
|| Гадаад үгийн “Ц”
|-
| Shift+H
|| {{Mongol|ᠾ}}
|| {{Mongol|ᠾᠷᠣᠮ ᠾᠯᠣᠷ }}
|| (shift+h)rom (shift+h)lor
|| хром хлор
|| Гадаад үгийн “Х”
|-
| Shift+Z
|| {{Mongol|ᠿ}}
|| {{Mongol|ᠿᠦᠷᠨᠠᠯ ᠿᠦᠻᠣᠸ}}
|| (shift+z)vrnal (shift+z)v(shift+k)ow
|| журнал Жуков || Гадаад үгийн “Ж”
|-
| Shift+X
|| {{Mongol|ᠺ}}
||
||
||
|| Чагтан “Га” үсэг.
|-
| Shift+R
|| {{Mongol|ᡁ}}
|| {{Mongol|ᡁᠢᠯᠢ }}
|| (shift+r)ili
|| Жыли
|| Хятад хэлний “жы” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.
|-
| Shift+;
|| {{Mongol|ᡂ}}
|| {{Mongol|ᡂᠢ}}
|| (shift+;)i
|| чий
|| Хятад хэлний “qi” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.

|}

File:Libre-6.jpg

2025-01-08T15:19:49Z

Ariungoo:

File:Libre-4.jpg

2025-01-08T15:12:08Z

Ariungoo:

Бичих зөвлөгөө

2025-01-08T15:09:06Z

Ariungoo: /* Майкрософт оффис */

= Бичих зөвлөмж =
== Бэлтгэл ==
Монгол бичихээр компьютерт бичихийн тулд дараах үндсэн алхмуудыг дагаарай.
# Фонт
#; Монгол бичгийн фонт суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.A4.D0.BE.D0.BD.D1.82_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Гарын драйвер
#; Өөрийн үйлдлийн системд тохирсон гарын драйвер суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.93.D0.B0.D1.80.D1.8B.D0.BD_.D0.B4.D1.80.D0.B0.D0.B9.D0.B2.D0.B5.D1.80_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Бичвэрийн программ
#; Монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихийн тулд босоо чиглэл дэмждэг бичвэрийн программ байх шаардлагатай.
#;* Виндоус үйлдлийн системд Майкрософт оффис 2007 ба түүнээс шинэ хувилбар
#;* Мак үйлдлийн системд Лайбре оффис
#;* Линүкс үйлдлийн системд Лайбре оффис юм уу Опеноффис дээр бичихийг зөвлөж байна.
#; Хэрвээ танд оффис байхгүй бол үйлдлийн системдээ тохирсон төлбөргүй, нээлттэй эх бүхий [https://www.libreoffice.org/download/download/ Лайбре оффис], [http://www.openoffice.org/download/ Опен оффис]ыг татаж аваарай.
# Гарын байрлал
#; Доорх зурагт монгол бичгийн гарын байрлалыг харуулав.
#; Анхаарах <nowiki>:</nowiki> Монгол бичгийн гарын байрлал нь латин цагаан толгойн qwerty байрлалтай бараг адил бөгөөд Гэ-f, Га-g, Ха-h, Хэ-k үсгүүд дээр тус тус байршиж байгааг анхаарна уу.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

== Оффисын программууд дээр бичих ==
=== Майкрософт оффис ===
Майкрософт оффис нь 2007 ба түүнээс шинэ хувилбартаа босоо чиглэл дэмждэг болсон. Та майкрософт оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу.

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''1. Хэлээ сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгох (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) Таны үйлдлийн систем 8 болон түүнээс дээш бол Mongolian (Bolorsoft) гэж харагдана. 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 

|-
|'''2. Майкрософт оффист босоо чиглэл идэвхжүүлэх:''' 
Оффисын Page Layout цэсний Text Direction-аас Vertical for Mongolian-ыг сонгон босоо чиглэл идэвхжүүлнэ.
|
[[File:Text_direction.PNG|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл|Босоо чиглэл]] 

|-
| colspan="2" |'''3. Бичих:''' 
Тунгаамал загварыг дэмжсэн фонт сонгоно. (MongolianScript, Classical Mongolian Dashtseden гэх мэт) 
Ингээд л шууд бичиж эхэлнэ. 
[[=Фонт сонгох|Фонт сонгох]]
|}

=== Лайбре оффис ===
Та Лайбре оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу. 

'''ҮНДСЭН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
CTL буюу "Төвөгтэй бичвэрийг зураглах" сонголтыг идэвхжүүлэхдээ Tools->Language->For All Text->More-г сонгоно.
|
[[File:Libre-1.png|border|300px|center|alt=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Asian болон Complex text layout-г идэвхжүүлэн Apply дарна.
|
[[=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL-ийн үндсэн фонт сонгох:''' 
CTL-ийн үндсэн фонтоор монгол бичгийн фонт сонгосноор таныг монгол бичгээр бичиж эхлэхэд автоматаар танин тухайн фонт руу шилжинэ. 
Basic Fonts(CTL) рүү орон фонтыг монгол бичгийн фонт болгон тохируулна
|
[[File:Libre-3.png|border|300px|center|alt=Фонт тохируулах|Фонт тохируулах]]
|
|}

'''Санамж: Эдгээр алхмуудыг нэг удаа тохируулахад таны тохиргоо хадгалагдах тул оффис нээх бүрдээ тохируулах шаардлагагүй. ''' 

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
Format цэсний Page-ийг сонгоно.
|
[[File:Libre-4.png|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Text direction-ээс Left-to-right(vertical) сонгоно. Ингэснээр та тухайн баримтад босоо чиглэлд бичих боломжтой болно. 

'''Санамж:''' Хэрвээ таны оффис хуучирсан хувилбар бол энэ хэсэгт Left-to-right(vertical) сонголт гарч ирэхгүй. Тиймээс оффисоо шинэчлэх эсвэл [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9E.D0.BF.D0.B5.D0.BD_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 энэ] хэсэгт бичсэнчлэн загвар файлыг Лайбре оффисоор нээн бичнэ.
|
[[=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Монгол бичгээр бичих:''' 
1. Хэлний сонголтоос "Mongolian (Mongolian script, Bolorsoft)"-г сонгоно. 
2. Бичнэ.
|
[[File:Libre-6.png|border|300px|center|alt=Бичих|Бичих]]
|
|}

=== Опен оффис ===
Опен оффис монгол бичгийн босоо чиглэл дэмждэг боловч тохиргоо нь нээгдээгүй тул загвар файлын тусламжтай бичнэ. Ийнхүү бичихдээ дараах алхмуудыг дагна уу.

'''Опен оффист бичих заавар'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Загвар файл татаж авах:''' 
Энэ [https://www.mngl.net/downloads/templates/mongolian_script.ott холбоос]оор орж загвар файл татаж авна. Татсан загвар файл дээр хулганын баруун товчийг дарж "Open with"-ыг сонгоно.
|
[[File:Open-1.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|'''Загвар файл нээх:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Опен оффис программыг сонгоно. Цаашид энэ файлыг дандаа Опен оффисоор нээхийг хүсвэл "Always use this app to open .ott files" цонхыг идэвхжүүлэн OK дарна.
|
[[File:Open-2.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|colspan=2 |'''Загвар файл нээх:''' 
Нээгдсэн загвар файл дараах байдалтай харагдана. Үсгийн фонт өөр харагдаж байвал танд тухайн фонт суугаагүй байна гэсэн үг. (Фонтуудыг https://www.mngl.net/download/ хаягаас татаж авна.) 
Та монгол бичгээр бичих бүрдээ энэхүү файлыг засварлан бичиж болно. 
[[File:Open-3.PNG|border|600px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|-
|'''Хэл сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгоно. (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно. 

Ингээд Опен оффис программ дээр босоо чиглэлд бичих боломжтой боллоо.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|
|
|}

'''Санамж: Хэрвээ та Мак үйлдлийн системийн хэрэглэгч бол Опен оффисын Мак дээрх хувилбар чиглэлийн алдаатай тул ижил төстэй Лайбре оффис программыг хэрэглэхийг зөвлөж байна.''' 

== Гарын байрлал ==
Монгол бичгээр хурдан, зөв бичихийн тулд гарын байрлал болон тусгай тэмдэгтүүдийн талаар мэдэх шаардлагатай.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

=== Тусгай тэмдэгтийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" | Латин товч !! rowspan="2" | Нэр !! colspan="3" | Жишээ !! rowspan="2" | Тайлбар
|-
! Монгол бичгээр !! Дарах товч !! Кириллээр
|-

| Shift+1 (Shift+хувилбарт үсгүүд)
||Хувилбар сонгуур (FVS - Free variation selector)
||{{Mongol|ᠠᠲ᠋ᠣᠮ ᠡᠳ᠋ ᠳ᠋ᠤᠭᠠᠷ ᠳ᠋ᠦ᠋ᢉᠡᠷ ᠯᠧᠨ᠋ᠲ ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠪᠦ᠋ᠦ }}
||a(shift+t)om e(shift+d) (shift+d)ugar (shift+d)(shift+v)fer l[(shift+n)t (shift+k)in(shift+o) bv(shift+v)
||атом эд дугаар дүгээр лент кино бүү
||Үсгийн онцлог хэлбэрийг гаргахын тулд тухайн үсгээ шифттэй давхар дарна. Эсвэл тухайн үсгийн ард Shift+1 дарна.
|-
||
||Хувилбар сонгуурыг дараах нөхцөлүүдийг бичихэд ашиглана.
||{{Mongol|ᢈᠦᠮᠦᠨ ᠦ᠋ ᠡᠵᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠮᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠮᠣᠳᠤᠨ ᠳ᠋ᠤ ᠡᠵᠢ ᠳ᠋ᠦ ᠠᠪᠤ ᠠ᠋ᠴᠠ ᠰᠡᠳᢈᠢᠯ ᠢ᠋ ᠤᠰᠤ ᠶ᠋ᠢ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠷ ᢉᠡᠷ ᠢ᠋ᠶᠡᠷ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᢉᠡᠷ ᠢ᠋ᠶᠡᠨ}}
|| kvmvn (shift+v) eji (shift+y)in mal (shift+u)n modun (shift+d)u eji (shift+d)v abu (shift+a)ca sedkil (shift+i) usu (shift+y)i gar (shift+i)yar fer (shift+i)yer gar (shift+i)yan fer (shift+i)yen
|| хүний ээжийн малын модонд ээжид ааваас сэтгэлийг усыг гараар гэрээр
|| Нэрийн тийн ялгалын харьяалах (у/ү), (ун/үн), (йин) өгөх орших (ду/дү), заах (и/йи), гарах (ача), үйлдэх (ийар/ийэр) болон хамаатуулах (ийан/ийэн) нөхцөлүүдийг бичихдээ хувилбар сонгуур (FVS) ашиглана.
|-
| Shift+2 (Shift+,)
||Тэг урттай холбогч (ZWJ- Zero width joiner)
||{{Mongol|ᠠ‍ ᠡ‍ ᠣ‍᠂ ᠦ‍ ᠂ ᠨᠢ‍᠂ᠦ‍᠂ᠪᠠ‍ }}
||a(shift+2) e(shift+2) o(shift+,) v(shift+,) ni(shift+,)v(shift+,)ba(shift+2)
||А Э О. Ү. НҮБ
||Овгийн эхний үсэг, цагаан толгой гэх мэтэд үсгийг дангаар бичихэд мөн товчилсон үг бичихэд ашиглана.
|-
|
||
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ‍ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ‍ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ‍ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ‍ᠦᠵᠢᠨ }}
|| altan(shift+2)odu nasun(shift+2)urtu mendv(shift+2)amur anu(shift+2)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар А. Ану-Үжин
|| Өвөр Монголд дээрх тохиолдолд залгаж бичих ба эгшгийг үгийн эхний хэлбэрээр нь, гэхдээ титмийг шүд болгон бичдэг.
|-
|'
|| Эгшиг тусгаарлагч (MVS – Mongolian vowel separator)
|| {{Mongol|ᠪᠠᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠠᠬ᠎ᠠ ᢈᠡᠯᠡᠨ᠎ᠡ ᠪᠢᠴᠢᠯ᠎ᠡ }}
|| bayin'a ah'a kelen'e bicil'e
|| байна ах хэлнэ бичлээ
|| Үгээс тусад нь бичих эгшгийг бичихдээ үндсэн үгээ бичээд ' товчлуурыг дараад а/э товчлуурыг дарна.
|-
| Shift+/
|| Зураас (soft hyphen)
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ᠆ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ᠆ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ᠆ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ᠆ᠦᠵᠢᠨ}}
||altan(shift+/)odu nasun(shift+/)urtu mendv(shift+/)amur anu(shift+/)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар Ану-Үжин
||Монголд хоёроос дээш үгээс бүтсэн нэрийн хоёр дахь үг эгшгээр эхэлж байвал зураас тавьдаг.
|-
| / || Нуруу (nirugu)
|| {{Mongol|ᠨᠠ᠊ᠷᠣ᠋ ᠪᠠᠨ᠋᠊ᠨᠧᠷ ᠲᠧᠨ᠋᠊ᠨᠢᠰ}}
|| na/r(shift+o) ba(shift+n)/n[r t[(shift+n)/nis
|| Наро баннер теннис
|| Зориудаар нуруу нэмж бичих шаардлагатай үед дарна. Жишээ нь үгийн дунд орсон давхар н-ийг эр үгийн г үсгээс ялгахын тулд ашиглана.
|}

=== Үсгийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар
|-
| Q
|| {{Mongol|ᠥ }}
|| {{Mongol|ᠥᠳᠦ ᠥᠰ}}
|| qdv qs
|| өд өс
||
|-
| W
|| {{Mongol|ᠸ}}
|| {{Mongol|ᠬᠣᠷᠸᠠ ᠸᠠᠭᠠᠷ}}
|| horwa wagar
|| хорвоо ваар
||
|-
| E
|| {{Mongol|ᠡ}}
|| {{Mongol|ᠡᠵᠢ ᠡᠨᠡ}}
|| eji ene
|| ээж энэ
||
|-
| R
|| {{Mongol|ᠷ}}
|| {{Mongol|ᠷᠠᠰᠢᠶᠠᠨ ᠠᠷᠪᠠᠨ}}
|| rasiyan arban
|| рашаан арван
||
|-
| T
|| {{Mongol|ᠲ}}
|| {{Mongol|ᠲᠡᠷᠡ ᠲᠡᠮᠡᢉᠡ}}
|| tere temefe
|| тэр тэмээ
||
|-
| Y
|| {{Mongol|ᠶ}}
|| {{Mongol|ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠣᠷᠤᠨ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᠰᠠᠶᠢᠬᠠᠨ ᠰᠠᠶ᠋ᠢᠬᠠᠨ}}
|| yamun gurba (shift+y)in orun (shift+i)yan sayiqan sa(shift+y)ihan
|| яам гурвын орноо сайхан саяхан
|| 1. Я гийгүүлэгч бүхий үгэнд шууд бичихэд этгэртэй гарна. 2. -йин, ийан/ийэн нөхцөлийг бичихэд шилбэ хэлбэртэй гарна. 3. Хос эгшгийн бүтцэд бичихэд шууд шилбэ хэлбэртэй гарна. 4. Хос эгшигтэй адил бүтцэд “я” бичих үед ард нь FVS (хувилбар сонгуур) дарахад этгэр хэлбэртэй гарна.
|-
| U
|| {{Mongol|ᠤ}}
|| {{Mongol|ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠬᠠᠭᠠᠨ}}
|| ulus uhagan
|| улс ухаан
||
|-
| I
|| {{Mongol|ᠢ}}
|| {{Mongol|ᠢᠨᠢᠶᠡ ᠢᠵᠢᠯᠢ}}
|| iniye ijili
|| инээ ижил
||
|-
| O
|| {{Mongol|ᠣ}}
|| {{Mongol|ᠣᠳᠤ ᠣᠯᠠᠨ}}
|| odu olan
|| одоо олон
||
|-
| P
|| {{Mongol|ᠫ}}
|| {{Mongol|ᠫᠠᠷᠢᠰ ᠫᠤᠤᠵᠢᠩ}}
|| paris puuji;
|| Парис пуужин
||
|-
| A
|| {{Mongol|ᠠ}}
|| {{Mongol|ᠠᠪᠤ ᠠᠮᠤᠷ}}
|| abu amur
|| аав амар
||
|-
| S
|| {{Mongol|ᠰ}}
|| {{Mongol|ᠰᠠᠷᠠᠨ ᠰᠤᠪᠤᠳ}}
|| saran subud
|| саран сувд
||
|-
| D
|| {{Mongol|ᠳ}}
|| {{Mongol|ᠡᠳᠡ ᠡᠳ᠋}}
|| ende e(shift+d)
|| энд эд
|| Зарим өвөрмөц бичлэгтэй үгэнд “д” үсгийг хэвтээ бичих хэрэгтэй бол хувилбар сонгох тэмдэгт (FVS) ашиглах ба shift+d дарна.
|-
| F
|| {{Mongol|ᢉ}}
|| {{Mongol|ᢉᠡᠷ ᢉᢈᠢᠷ}}
|| fer fkir
|| гэр хир
|| Эм үгийн “Гэ”
|-
| G
|| {{Mongol|ᠭ}}
|| {{Mongol|ᠭᠠᠯ ᠭᠠᠷᠴᠠᠭ}}
|| gal garcag
|| гал гарчиг
|| Эр үгийн “Га”
|-
| H
|| {{Mongol|ᠬ}}
|| {{Mongol|ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠬᠠᠴᠢᠨ}}
|| hauli hacin
|| хууль хачин
|| Эр үгийн “Ха”
|-
| J
|| {{Mongol|ᠵ}}
|| {{Mongol|ᠵᠢᠯ ᠵᠠᠷᠢᠮ}}
|| jil jarim
|| жил зарим
||
|-
| K
|| {{Mongol|ᢈ}}
|| {{Mongol|ᢈᠡᠷᠪᠡ ᢈᠡᠯᠡ}}
|| kerbe kele
|| хэрвээ хэл
|| Эм үгийн “Хэ”
|-
| L
|| {{Mongol|ᠯ}}
|| {{Mongol|ᠯᠠ ᠯᠤᠤᠪᠠᠩ}}
|| la luuba;
|| лаа лууван
||
|-
| Z
|| {{Mongol|ᠽ}}
|| {{Mongol|ᠠᠽᠢ ᠽᠠᠨᠳᠠᠨ}}
|| azi zandan
|| ази зандан
||
|-
| X
|| {{Mongol|ᠱ}}
|| {{Mongol|ᠱᠠᠭᠠᠷᠳᠠ ᠵᠢᠱᠢᠶᠡᠯᠡ }}
|| xagarda jixiyel
|| шаард жишээл
||
|-
| C
|| {{Mongol|ᠴ}}
|| {{Mongol|ᠴᠠᠭᠠᠨ ᠴᠢᠮᠡᢉᠡ}}
|| cagan cimefe
|| цагаан чимээ
||
|-
| V || {{Mongol|ᠦ}}
|| {{Mongol|ᠦᠨᠦᠷ ᢈᠦᠮᠦᠨ}}
|| vnvr kvmvn
|| үнэр хүмүүн ||
|-
| B
|| {{Mongol|ᠪ}}
|| {{Mongol|ᠪᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ}}
|| bi bagatur
|| би баатар
||
|-
| N
|| {{Mongol|ᠨ}}
|| {{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ ᠨᠠᠷᠠ}}
|| altan nara
|| алтан нар
||
|-
| M
|| {{Mongol|ᠮ}}
|| {{Mongol|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠮᠥᠩᢈᠡ}}
|| mo;gol mq;ke
|| Монгол мөнх
||
|}

=== Шифттэй дарагдах болон гадаад үсгүүд ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар

|-
| [
|| {{Mongol|ᠧ}}
|| {{Mongol|ᠸᠧᠪ ᠯᠧᠨᠢᠨ }}
|| w[b l[nin
|| веб ленин
|| Гадаад үгийн “Е”
|-
| Shift+L
|| {{Mongol|ᡀ}}
|| {{Mongol|ᡀᠠᠭᠪᠠ ᡀᠠᠰᠠ }}
|| (shift+l)agba (shift+l)asa
|| лхагва Лхас
|| “Лх”
|-
| Shift+K
|| {{Mongol|ᠻ}}
|| {{Mongol|ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠻᠢᠷᠢᠯᠯ }}
|| (shift+k)in(shift+o) (shift+k)irill
|| кино кирилл
|| Гадаад үгийн “К”
|-
| Shift+F
|| {{Mongol|ᠹ}}
|| {{Mongol|ᠹᠠᠻᠰ ᠹᠧᠷᠮ }}
|| (shift+f)a(shift+k)s (shif+f)[rm
|| факс ферм
|| Гадаад үгийн “Ф”
|-
| Shift+C
|| {{Mongol|ᠼ}}
|| {{Mongol|ᠼᠢᠷᠻᠣᠨ ᠸᠠᠻᠼᠢᠨ }}
|| (shift+c)ir(shift+k)on wa(shift+k)(shift+c)in
|| циркон вакцин
|| Гадаад үгийн “Ц”
|-
| Shift+H
|| {{Mongol|ᠾ}}
|| {{Mongol|ᠾᠷᠣᠮ ᠾᠯᠣᠷ }}
|| (shift+h)rom (shift+h)lor
|| хром хлор
|| Гадаад үгийн “Х”
|-
| Shift+Z
|| {{Mongol|ᠿ}}
|| {{Mongol|ᠿᠦᠷᠨᠠᠯ ᠿᠦᠻᠣᠸ}}
|| (shift+z)vrnal (shift+z)v(shift+k)ow
|| журнал Жуков || Гадаад үгийн “Ж”
|-
| Shift+X
|| {{Mongol|ᠺ}}
||
||
||
|| Чагтан “Га” үсэг.
|-
| Shift+R
|| {{Mongol|ᡁ}}
|| {{Mongol|ᡁᠢᠯᠢ }}
|| (shift+r)ili
|| Жыли
|| Хятад хэлний “жы” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.
|-
| Shift+;
|| {{Mongol|ᡂ}}
|| {{Mongol|ᡂᠢ}}
|| (shift+;)i
|| чий
|| Хятад хэлний “qi” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.

|}

Бичих зөвлөгөө

2025-01-08T15:03:21Z

Ariungoo: /* Лайбре оффис */

= Бичих зөвлөмж =
== Бэлтгэл ==
Монгол бичихээр компьютерт бичихийн тулд дараах үндсэн алхмуудыг дагаарай.
# Фонт
#; Монгол бичгийн фонт суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.A4.D0.BE.D0.BD.D1.82_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Гарын драйвер
#; Өөрийн үйлдлийн системд тохирсон гарын драйвер суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.93.D0.B0.D1.80.D1.8B.D0.BD_.D0.B4.D1.80.D0.B0.D0.B9.D0.B2.D0.B5.D1.80_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Бичвэрийн программ
#; Монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихийн тулд босоо чиглэл дэмждэг бичвэрийн программ байх шаардлагатай.
#;* Виндоус үйлдлийн системд Майкрософт оффис 2007 ба түүнээс шинэ хувилбар
#;* Мак үйлдлийн системд Лайбре оффис
#;* Линүкс үйлдлийн системд Лайбре оффис юм уу Опеноффис дээр бичихийг зөвлөж байна.
#; Хэрвээ танд оффис байхгүй бол үйлдлийн системдээ тохирсон төлбөргүй, нээлттэй эх бүхий [https://www.libreoffice.org/download/download/ Лайбре оффис], [http://www.openoffice.org/download/ Опен оффис]ыг татаж аваарай.
# Гарын байрлал
#; Доорх зурагт монгол бичгийн гарын байрлалыг харуулав.
#; Анхаарах <nowiki>:</nowiki> Монгол бичгийн гарын байрлал нь латин цагаан толгойн qwerty байрлалтай бараг адил бөгөөд Гэ-f, Га-g, Ха-h, Хэ-k үсгүүд дээр тус тус байршиж байгааг анхаарна уу.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

== Оффисын программууд дээр бичих ==
=== Майкрософт оффис ===
Майкрософт оффис нь 2007 ба түүнээс шинэ хувилбартаа босоо чиглэл дэмждэг болсон. Та майкрософт оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу.

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''1. Хэлээ сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгох (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 

|-
|'''2. Майкрософт оффист босоо чиглэл идэвхжүүлэх:''' 
Оффисын Page Layout цэсний Text Direction-аас Vertical for Mongolian-ыг сонгон босоо чиглэл идэвхжүүлнэ.
|
[[File:Text_direction.PNG|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл|Босоо чиглэл]] 

|-
| colspan="2" |'''3. Бичих:''' 
Тунгаамал загварыг дэмжсэн фонт сонгоно. (MongolianScript, Classical Mongolian Dashtseden гэх мэт) 
Ингээд л шууд бичиж эхэлнэ. 
[[=Фонт сонгох|Фонт сонгох]]
|}

=== Лайбре оффис ===
Та Лайбре оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу. 

'''ҮНДСЭН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
CTL буюу "Төвөгтэй бичвэрийг зураглах" сонголтыг идэвхжүүлэхдээ Tools->Language->For All Text->More-г сонгоно.
|
[[File:Libre-1.png|border|300px|center|alt=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Asian болон Complex text layout-г идэвхжүүлэн Apply дарна.
|
[[=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL-ийн үндсэн фонт сонгох:''' 
CTL-ийн үндсэн фонтоор монгол бичгийн фонт сонгосноор таныг монгол бичгээр бичиж эхлэхэд автоматаар танин тухайн фонт руу шилжинэ. 
Basic Fonts(CTL) рүү орон фонтыг монгол бичгийн фонт болгон тохируулна
|
[[File:Libre-3.png|border|300px|center|alt=Фонт тохируулах|Фонт тохируулах]]
|
|}

'''Санамж: Эдгээр алхмуудыг нэг удаа тохируулахад таны тохиргоо хадгалагдах тул оффис нээх бүрдээ тохируулах шаардлагагүй. ''' 

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
Format цэсний Page-ийг сонгоно.
|
[[File:Libre-4.png|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Text direction-ээс Left-to-right(vertical) сонгоно. Ингэснээр та тухайн баримтад босоо чиглэлд бичих боломжтой болно. 

'''Санамж:''' Хэрвээ таны оффис хуучирсан хувилбар бол энэ хэсэгт Left-to-right(vertical) сонголт гарч ирэхгүй. Тиймээс оффисоо шинэчлэх эсвэл [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9E.D0.BF.D0.B5.D0.BD_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 энэ] хэсэгт бичсэнчлэн загвар файлыг Лайбре оффисоор нээн бичнэ.
|
[[=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Монгол бичгээр бичих:''' 
1. Хэлний сонголтоос "Mongolian (Mongolian script, Bolorsoft)"-г сонгоно. 
2. Бичнэ.
|
[[File:Libre-6.png|border|300px|center|alt=Бичих|Бичих]]
|
|}

=== Опен оффис ===
Опен оффис монгол бичгийн босоо чиглэл дэмждэг боловч тохиргоо нь нээгдээгүй тул загвар файлын тусламжтай бичнэ. Ийнхүү бичихдээ дараах алхмуудыг дагна уу.

'''Опен оффист бичих заавар'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Загвар файл татаж авах:''' 
Энэ [https://www.mngl.net/downloads/templates/mongolian_script.ott холбоос]оор орж загвар файл татаж авна. Татсан загвар файл дээр хулганын баруун товчийг дарж "Open with"-ыг сонгоно.
|
[[File:Open-1.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|'''Загвар файл нээх:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Опен оффис программыг сонгоно. Цаашид энэ файлыг дандаа Опен оффисоор нээхийг хүсвэл "Always use this app to open .ott files" цонхыг идэвхжүүлэн OK дарна.
|
[[File:Open-2.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|colspan=2 |'''Загвар файл нээх:''' 
Нээгдсэн загвар файл дараах байдалтай харагдана. Үсгийн фонт өөр харагдаж байвал танд тухайн фонт суугаагүй байна гэсэн үг. (Фонтуудыг https://www.mngl.net/download/ хаягаас татаж авна.) 
Та монгол бичгээр бичих бүрдээ энэхүү файлыг засварлан бичиж болно. 
[[File:Open-3.PNG|border|600px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|-
|'''Хэл сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгоно. (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно. 

Ингээд Опен оффис программ дээр босоо чиглэлд бичих боломжтой боллоо.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|
|
|}

'''Санамж: Хэрвээ та Мак үйлдлийн системийн хэрэглэгч бол Опен оффисын Мак дээрх хувилбар чиглэлийн алдаатай тул ижил төстэй Лайбре оффис программыг хэрэглэхийг зөвлөж байна.''' 

== Гарын байрлал ==
Монгол бичгээр хурдан, зөв бичихийн тулд гарын байрлал болон тусгай тэмдэгтүүдийн талаар мэдэх шаардлагатай.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

=== Тусгай тэмдэгтийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" | Латин товч !! rowspan="2" | Нэр !! colspan="3" | Жишээ !! rowspan="2" | Тайлбар
|-
! Монгол бичгээр !! Дарах товч !! Кириллээр
|-

| Shift+1 (Shift+хувилбарт үсгүүд)
||Хувилбар сонгуур (FVS - Free variation selector)
||{{Mongol|ᠠᠲ᠋ᠣᠮ ᠡᠳ᠋ ᠳ᠋ᠤᠭᠠᠷ ᠳ᠋ᠦ᠋ᢉᠡᠷ ᠯᠧᠨ᠋ᠲ ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠪᠦ᠋ᠦ }}
||a(shift+t)om e(shift+d) (shift+d)ugar (shift+d)(shift+v)fer l[(shift+n)t (shift+k)in(shift+o) bv(shift+v)
||атом эд дугаар дүгээр лент кино бүү
||Үсгийн онцлог хэлбэрийг гаргахын тулд тухайн үсгээ шифттэй давхар дарна. Эсвэл тухайн үсгийн ард Shift+1 дарна.
|-
||
||Хувилбар сонгуурыг дараах нөхцөлүүдийг бичихэд ашиглана.
||{{Mongol|ᢈᠦᠮᠦᠨ ᠦ᠋ ᠡᠵᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠮᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠮᠣᠳᠤᠨ ᠳ᠋ᠤ ᠡᠵᠢ ᠳ᠋ᠦ ᠠᠪᠤ ᠠ᠋ᠴᠠ ᠰᠡᠳᢈᠢᠯ ᠢ᠋ ᠤᠰᠤ ᠶ᠋ᠢ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠷ ᢉᠡᠷ ᠢ᠋ᠶᠡᠷ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᢉᠡᠷ ᠢ᠋ᠶᠡᠨ}}
|| kvmvn (shift+v) eji (shift+y)in mal (shift+u)n modun (shift+d)u eji (shift+d)v abu (shift+a)ca sedkil (shift+i) usu (shift+y)i gar (shift+i)yar fer (shift+i)yer gar (shift+i)yan fer (shift+i)yen
|| хүний ээжийн малын модонд ээжид ааваас сэтгэлийг усыг гараар гэрээр
|| Нэрийн тийн ялгалын харьяалах (у/ү), (ун/үн), (йин) өгөх орших (ду/дү), заах (и/йи), гарах (ача), үйлдэх (ийар/ийэр) болон хамаатуулах (ийан/ийэн) нөхцөлүүдийг бичихдээ хувилбар сонгуур (FVS) ашиглана.
|-
| Shift+2 (Shift+,)
||Тэг урттай холбогч (ZWJ- Zero width joiner)
||{{Mongol|ᠠ‍ ᠡ‍ ᠣ‍᠂ ᠦ‍ ᠂ ᠨᠢ‍᠂ᠦ‍᠂ᠪᠠ‍ }}
||a(shift+2) e(shift+2) o(shift+,) v(shift+,) ni(shift+,)v(shift+,)ba(shift+2)
||А Э О. Ү. НҮБ
||Овгийн эхний үсэг, цагаан толгой гэх мэтэд үсгийг дангаар бичихэд мөн товчилсон үг бичихэд ашиглана.
|-
|
||
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ‍ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ‍ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ‍ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ‍ᠦᠵᠢᠨ }}
|| altan(shift+2)odu nasun(shift+2)urtu mendv(shift+2)amur anu(shift+2)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар А. Ану-Үжин
|| Өвөр Монголд дээрх тохиолдолд залгаж бичих ба эгшгийг үгийн эхний хэлбэрээр нь, гэхдээ титмийг шүд болгон бичдэг.
|-
|'
|| Эгшиг тусгаарлагч (MVS – Mongolian vowel separator)
|| {{Mongol|ᠪᠠᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠠᠬ᠎ᠠ ᢈᠡᠯᠡᠨ᠎ᠡ ᠪᠢᠴᠢᠯ᠎ᠡ }}
|| bayin'a ah'a kelen'e bicil'e
|| байна ах хэлнэ бичлээ
|| Үгээс тусад нь бичих эгшгийг бичихдээ үндсэн үгээ бичээд ' товчлуурыг дараад а/э товчлуурыг дарна.
|-
| Shift+/
|| Зураас (soft hyphen)
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ᠆ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ᠆ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ᠆ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ᠆ᠦᠵᠢᠨ}}
||altan(shift+/)odu nasun(shift+/)urtu mendv(shift+/)amur anu(shift+/)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар Ану-Үжин
||Монголд хоёроос дээш үгээс бүтсэн нэрийн хоёр дахь үг эгшгээр эхэлж байвал зураас тавьдаг.
|-
| / || Нуруу (nirugu)
|| {{Mongol|ᠨᠠ᠊ᠷᠣ᠋ ᠪᠠᠨ᠋᠊ᠨᠧᠷ ᠲᠧᠨ᠋᠊ᠨᠢᠰ}}
|| na/r(shift+o) ba(shift+n)/n[r t[(shift+n)/nis
|| Наро баннер теннис
|| Зориудаар нуруу нэмж бичих шаардлагатай үед дарна. Жишээ нь үгийн дунд орсон давхар н-ийг эр үгийн г үсгээс ялгахын тулд ашиглана.
|}

=== Үсгийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар
|-
| Q
|| {{Mongol|ᠥ }}
|| {{Mongol|ᠥᠳᠦ ᠥᠰ}}
|| qdv qs
|| өд өс
||
|-
| W
|| {{Mongol|ᠸ}}
|| {{Mongol|ᠬᠣᠷᠸᠠ ᠸᠠᠭᠠᠷ}}
|| horwa wagar
|| хорвоо ваар
||
|-
| E
|| {{Mongol|ᠡ}}
|| {{Mongol|ᠡᠵᠢ ᠡᠨᠡ}}
|| eji ene
|| ээж энэ
||
|-
| R
|| {{Mongol|ᠷ}}
|| {{Mongol|ᠷᠠᠰᠢᠶᠠᠨ ᠠᠷᠪᠠᠨ}}
|| rasiyan arban
|| рашаан арван
||
|-
| T
|| {{Mongol|ᠲ}}
|| {{Mongol|ᠲᠡᠷᠡ ᠲᠡᠮᠡᢉᠡ}}
|| tere temefe
|| тэр тэмээ
||
|-
| Y
|| {{Mongol|ᠶ}}
|| {{Mongol|ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠣᠷᠤᠨ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᠰᠠᠶᠢᠬᠠᠨ ᠰᠠᠶ᠋ᠢᠬᠠᠨ}}
|| yamun gurba (shift+y)in orun (shift+i)yan sayiqan sa(shift+y)ihan
|| яам гурвын орноо сайхан саяхан
|| 1. Я гийгүүлэгч бүхий үгэнд шууд бичихэд этгэртэй гарна. 2. -йин, ийан/ийэн нөхцөлийг бичихэд шилбэ хэлбэртэй гарна. 3. Хос эгшгийн бүтцэд бичихэд шууд шилбэ хэлбэртэй гарна. 4. Хос эгшигтэй адил бүтцэд “я” бичих үед ард нь FVS (хувилбар сонгуур) дарахад этгэр хэлбэртэй гарна.
|-
| U
|| {{Mongol|ᠤ}}
|| {{Mongol|ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠬᠠᠭᠠᠨ}}
|| ulus uhagan
|| улс ухаан
||
|-
| I
|| {{Mongol|ᠢ}}
|| {{Mongol|ᠢᠨᠢᠶᠡ ᠢᠵᠢᠯᠢ}}
|| iniye ijili
|| инээ ижил
||
|-
| O
|| {{Mongol|ᠣ}}
|| {{Mongol|ᠣᠳᠤ ᠣᠯᠠᠨ}}
|| odu olan
|| одоо олон
||
|-
| P
|| {{Mongol|ᠫ}}
|| {{Mongol|ᠫᠠᠷᠢᠰ ᠫᠤᠤᠵᠢᠩ}}
|| paris puuji;
|| Парис пуужин
||
|-
| A
|| {{Mongol|ᠠ}}
|| {{Mongol|ᠠᠪᠤ ᠠᠮᠤᠷ}}
|| abu amur
|| аав амар
||
|-
| S
|| {{Mongol|ᠰ}}
|| {{Mongol|ᠰᠠᠷᠠᠨ ᠰᠤᠪᠤᠳ}}
|| saran subud
|| саран сувд
||
|-
| D
|| {{Mongol|ᠳ}}
|| {{Mongol|ᠡᠳᠡ ᠡᠳ᠋}}
|| ende e(shift+d)
|| энд эд
|| Зарим өвөрмөц бичлэгтэй үгэнд “д” үсгийг хэвтээ бичих хэрэгтэй бол хувилбар сонгох тэмдэгт (FVS) ашиглах ба shift+d дарна.
|-
| F
|| {{Mongol|ᢉ}}
|| {{Mongol|ᢉᠡᠷ ᢉᢈᠢᠷ}}
|| fer fkir
|| гэр хир
|| Эм үгийн “Гэ”
|-
| G
|| {{Mongol|ᠭ}}
|| {{Mongol|ᠭᠠᠯ ᠭᠠᠷᠴᠠᠭ}}
|| gal garcag
|| гал гарчиг
|| Эр үгийн “Га”
|-
| H
|| {{Mongol|ᠬ}}
|| {{Mongol|ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠬᠠᠴᠢᠨ}}
|| hauli hacin
|| хууль хачин
|| Эр үгийн “Ха”
|-
| J
|| {{Mongol|ᠵ}}
|| {{Mongol|ᠵᠢᠯ ᠵᠠᠷᠢᠮ}}
|| jil jarim
|| жил зарим
||
|-
| K
|| {{Mongol|ᢈ}}
|| {{Mongol|ᢈᠡᠷᠪᠡ ᢈᠡᠯᠡ}}
|| kerbe kele
|| хэрвээ хэл
|| Эм үгийн “Хэ”
|-
| L
|| {{Mongol|ᠯ}}
|| {{Mongol|ᠯᠠ ᠯᠤᠤᠪᠠᠩ}}
|| la luuba;
|| лаа лууван
||
|-
| Z
|| {{Mongol|ᠽ}}
|| {{Mongol|ᠠᠽᠢ ᠽᠠᠨᠳᠠᠨ}}
|| azi zandan
|| ази зандан
||
|-
| X
|| {{Mongol|ᠱ}}
|| {{Mongol|ᠱᠠᠭᠠᠷᠳᠠ ᠵᠢᠱᠢᠶᠡᠯᠡ }}
|| xagarda jixiyel
|| шаард жишээл
||
|-
| C
|| {{Mongol|ᠴ}}
|| {{Mongol|ᠴᠠᠭᠠᠨ ᠴᠢᠮᠡᢉᠡ}}
|| cagan cimefe
|| цагаан чимээ
||
|-
| V || {{Mongol|ᠦ}}
|| {{Mongol|ᠦᠨᠦᠷ ᢈᠦᠮᠦᠨ}}
|| vnvr kvmvn
|| үнэр хүмүүн ||
|-
| B
|| {{Mongol|ᠪ}}
|| {{Mongol|ᠪᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ}}
|| bi bagatur
|| би баатар
||
|-
| N
|| {{Mongol|ᠨ}}
|| {{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ ᠨᠠᠷᠠ}}
|| altan nara
|| алтан нар
||
|-
| M
|| {{Mongol|ᠮ}}
|| {{Mongol|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠮᠥᠩᢈᠡ}}
|| mo;gol mq;ke
|| Монгол мөнх
||
|}

=== Шифттэй дарагдах болон гадаад үсгүүд ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар

|-
| [
|| {{Mongol|ᠧ}}
|| {{Mongol|ᠸᠧᠪ ᠯᠧᠨᠢᠨ }}
|| w[b l[nin
|| веб ленин
|| Гадаад үгийн “Е”
|-
| Shift+L
|| {{Mongol|ᡀ}}
|| {{Mongol|ᡀᠠᠭᠪᠠ ᡀᠠᠰᠠ }}
|| (shift+l)agba (shift+l)asa
|| лхагва Лхас
|| “Лх”
|-
| Shift+K
|| {{Mongol|ᠻ}}
|| {{Mongol|ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠻᠢᠷᠢᠯᠯ }}
|| (shift+k)in(shift+o) (shift+k)irill
|| кино кирилл
|| Гадаад үгийн “К”
|-
| Shift+F
|| {{Mongol|ᠹ}}
|| {{Mongol|ᠹᠠᠻᠰ ᠹᠧᠷᠮ }}
|| (shift+f)a(shift+k)s (shif+f)[rm
|| факс ферм
|| Гадаад үгийн “Ф”
|-
| Shift+C
|| {{Mongol|ᠼ}}
|| {{Mongol|ᠼᠢᠷᠻᠣᠨ ᠸᠠᠻᠼᠢᠨ }}
|| (shift+c)ir(shift+k)on wa(shift+k)(shift+c)in
|| циркон вакцин
|| Гадаад үгийн “Ц”
|-
| Shift+H
|| {{Mongol|ᠾ}}
|| {{Mongol|ᠾᠷᠣᠮ ᠾᠯᠣᠷ }}
|| (shift+h)rom (shift+h)lor
|| хром хлор
|| Гадаад үгийн “Х”
|-
| Shift+Z
|| {{Mongol|ᠿ}}
|| {{Mongol|ᠿᠦᠷᠨᠠᠯ ᠿᠦᠻᠣᠸ}}
|| (shift+z)vrnal (shift+z)v(shift+k)ow
|| журнал Жуков || Гадаад үгийн “Ж”
|-
| Shift+X
|| {{Mongol|ᠺ}}
||
||
||
|| Чагтан “Га” үсэг.
|-
| Shift+R
|| {{Mongol|ᡁ}}
|| {{Mongol|ᡁᠢᠯᠢ }}
|| (shift+r)ili
|| Жыли
|| Хятад хэлний “жы” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.
|-
| Shift+;
|| {{Mongol|ᡂ}}
|| {{Mongol|ᡂᠢ}}
|| (shift+;)i
|| чий
|| Хятад хэлний “qi” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.

|}

File:Libre-2.jpg

2025-01-08T15:02:06Z

Ariungoo:

Бичих зөвлөгөө

2025-01-08T15:00:39Z

Ariungoo: /* Лайбре оффис */

= Бичих зөвлөмж =
== Бэлтгэл ==
Монгол бичихээр компьютерт бичихийн тулд дараах үндсэн алхмуудыг дагаарай.
# Фонт
#; Монгол бичгийн фонт суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.A4.D0.BE.D0.BD.D1.82_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Гарын драйвер
#; Өөрийн үйлдлийн системд тохирсон гарын драйвер суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.93.D0.B0.D1.80.D1.8B.D0.BD_.D0.B4.D1.80.D0.B0.D0.B9.D0.B2.D0.B5.D1.80_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Бичвэрийн программ
#; Монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихийн тулд босоо чиглэл дэмждэг бичвэрийн программ байх шаардлагатай.
#;* Виндоус үйлдлийн системд Майкрософт оффис 2007 ба түүнээс шинэ хувилбар
#;* Мак үйлдлийн системд Лайбре оффис
#;* Линүкс үйлдлийн системд Лайбре оффис юм уу Опеноффис дээр бичихийг зөвлөж байна.
#; Хэрвээ танд оффис байхгүй бол үйлдлийн системдээ тохирсон төлбөргүй, нээлттэй эх бүхий [https://www.libreoffice.org/download/download/ Лайбре оффис], [http://www.openoffice.org/download/ Опен оффис]ыг татаж аваарай.
# Гарын байрлал
#; Доорх зурагт монгол бичгийн гарын байрлалыг харуулав.
#; Анхаарах <nowiki>:</nowiki> Монгол бичгийн гарын байрлал нь латин цагаан толгойн qwerty байрлалтай бараг адил бөгөөд Гэ-f, Га-g, Ха-h, Хэ-k үсгүүд дээр тус тус байршиж байгааг анхаарна уу.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

== Оффисын программууд дээр бичих ==
=== Майкрософт оффис ===
Майкрософт оффис нь 2007 ба түүнээс шинэ хувилбартаа босоо чиглэл дэмждэг болсон. Та майкрософт оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу.

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''1. Хэлээ сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгох (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 

|-
|'''2. Майкрософт оффист босоо чиглэл идэвхжүүлэх:''' 
Оффисын Page Layout цэсний Text Direction-аас Vertical for Mongolian-ыг сонгон босоо чиглэл идэвхжүүлнэ.
|
[[File:Text_direction.PNG|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл|Босоо чиглэл]] 

|-
| colspan="2" |'''3. Бичих:''' 
Тунгаамал загварыг дэмжсэн фонт сонгоно. (MongolianScript, Classical Mongolian Dashtseden гэх мэт) 
Ингээд л шууд бичиж эхэлнэ. 
[[=Фонт сонгох|Фонт сонгох]]
|}

=== Лайбре оффис ===
Та Лайбре оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу. 

'''ҮНДСЭН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
CTL буюу "Төвөгтэй бичвэрийг зураглах" сонголтыг идэвхжүүлэхдээ Tools->Language->For All Text->More-г сонгоно.
|
[[File:Libre-1.png|border|300px|center|alt=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Asian болон Complex text layout-г идэвхжүүлэн Apply дарна.
|
[[https://wiki.mngl.net/index.php?title=File:Libre-2.jpeg=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL-ийн үндсэн фонт сонгох:''' 
CTL-ийн үндсэн фонтоор монгол бичгийн фонт сонгосноор таныг монгол бичгээр бичиж эхлэхэд автоматаар танин тухайн фонт руу шилжинэ. 
Basic Fonts(CTL) рүү орон фонтыг монгол бичгийн фонт болгон тохируулна
|
[[File:Libre-3.png|border|300px|center|alt=Фонт тохируулах|Фонт тохируулах]]
|
|}

'''Санамж: Эдгээр алхмуудыг нэг удаа тохируулахад таны тохиргоо хадгалагдах тул оффис нээх бүрдээ тохируулах шаардлагагүй. ''' 

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
Format цэсний Page-ийг сонгоно.
|
[[File:Libre-4.png|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Text direction-ээс Left-to-right(vertical) сонгоно. Ингэснээр та тухайн баримтад босоо чиглэлд бичих боломжтой болно. 

'''Санамж:''' Хэрвээ таны оффис хуучирсан хувилбар бол энэ хэсэгт Left-to-right(vertical) сонголт гарч ирэхгүй. Тиймээс оффисоо шинэчлэх эсвэл [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9E.D0.BF.D0.B5.D0.BD_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 энэ] хэсэгт бичсэнчлэн загвар файлыг Лайбре оффисоор нээн бичнэ.
|
[[https://wiki.mngl.net/images/c/c3/CTL3.jpg=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Монгол бичгээр бичих:''' 
1. Хэлний сонголтоос "Mongolian (Mongolian script, Bolorsoft)"-г сонгоно. 
2. Бичнэ.
|
[[File:Libre-6.png|border|300px|center|alt=Бичих|Бичих]]
|
|}

=== Опен оффис ===
Опен оффис монгол бичгийн босоо чиглэл дэмждэг боловч тохиргоо нь нээгдээгүй тул загвар файлын тусламжтай бичнэ. Ийнхүү бичихдээ дараах алхмуудыг дагна уу.

'''Опен оффист бичих заавар'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Загвар файл татаж авах:''' 
Энэ [https://www.mngl.net/downloads/templates/mongolian_script.ott холбоос]оор орж загвар файл татаж авна. Татсан загвар файл дээр хулганын баруун товчийг дарж "Open with"-ыг сонгоно.
|
[[File:Open-1.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|'''Загвар файл нээх:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Опен оффис программыг сонгоно. Цаашид энэ файлыг дандаа Опен оффисоор нээхийг хүсвэл "Always use this app to open .ott files" цонхыг идэвхжүүлэн OK дарна.
|
[[File:Open-2.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|colspan=2 |'''Загвар файл нээх:''' 
Нээгдсэн загвар файл дараах байдалтай харагдана. Үсгийн фонт өөр харагдаж байвал танд тухайн фонт суугаагүй байна гэсэн үг. (Фонтуудыг https://www.mngl.net/download/ хаягаас татаж авна.) 
Та монгол бичгээр бичих бүрдээ энэхүү файлыг засварлан бичиж болно. 
[[File:Open-3.PNG|border|600px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|-
|'''Хэл сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгоно. (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно. 

Ингээд Опен оффис программ дээр босоо чиглэлд бичих боломжтой боллоо.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|
|
|}

'''Санамж: Хэрвээ та Мак үйлдлийн системийн хэрэглэгч бол Опен оффисын Мак дээрх хувилбар чиглэлийн алдаатай тул ижил төстэй Лайбре оффис программыг хэрэглэхийг зөвлөж байна.''' 

== Гарын байрлал ==
Монгол бичгээр хурдан, зөв бичихийн тулд гарын байрлал болон тусгай тэмдэгтүүдийн талаар мэдэх шаардлагатай.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

=== Тусгай тэмдэгтийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" | Латин товч !! rowspan="2" | Нэр !! colspan="3" | Жишээ !! rowspan="2" | Тайлбар
|-
! Монгол бичгээр !! Дарах товч !! Кириллээр
|-

| Shift+1 (Shift+хувилбарт үсгүүд)
||Хувилбар сонгуур (FVS - Free variation selector)
||{{Mongol|ᠠᠲ᠋ᠣᠮ ᠡᠳ᠋ ᠳ᠋ᠤᠭᠠᠷ ᠳ᠋ᠦ᠋ᢉᠡᠷ ᠯᠧᠨ᠋ᠲ ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠪᠦ᠋ᠦ }}
||a(shift+t)om e(shift+d) (shift+d)ugar (shift+d)(shift+v)fer l[(shift+n)t (shift+k)in(shift+o) bv(shift+v)
||атом эд дугаар дүгээр лент кино бүү
||Үсгийн онцлог хэлбэрийг гаргахын тулд тухайн үсгээ шифттэй давхар дарна. Эсвэл тухайн үсгийн ард Shift+1 дарна.
|-
||
||Хувилбар сонгуурыг дараах нөхцөлүүдийг бичихэд ашиглана.
||{{Mongol|ᢈᠦᠮᠦᠨ ᠦ᠋ ᠡᠵᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠮᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠮᠣᠳᠤᠨ ᠳ᠋ᠤ ᠡᠵᠢ ᠳ᠋ᠦ ᠠᠪᠤ ᠠ᠋ᠴᠠ ᠰᠡᠳᢈᠢᠯ ᠢ᠋ ᠤᠰᠤ ᠶ᠋ᠢ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠷ ᢉᠡᠷ ᠢ᠋ᠶᠡᠷ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᢉᠡᠷ ᠢ᠋ᠶᠡᠨ}}
|| kvmvn (shift+v) eji (shift+y)in mal (shift+u)n modun (shift+d)u eji (shift+d)v abu (shift+a)ca sedkil (shift+i) usu (shift+y)i gar (shift+i)yar fer (shift+i)yer gar (shift+i)yan fer (shift+i)yen
|| хүний ээжийн малын модонд ээжид ааваас сэтгэлийг усыг гараар гэрээр
|| Нэрийн тийн ялгалын харьяалах (у/ү), (ун/үн), (йин) өгөх орших (ду/дү), заах (и/йи), гарах (ача), үйлдэх (ийар/ийэр) болон хамаатуулах (ийан/ийэн) нөхцөлүүдийг бичихдээ хувилбар сонгуур (FVS) ашиглана.
|-
| Shift+2 (Shift+,)
||Тэг урттай холбогч (ZWJ- Zero width joiner)
||{{Mongol|ᠠ‍ ᠡ‍ ᠣ‍᠂ ᠦ‍ ᠂ ᠨᠢ‍᠂ᠦ‍᠂ᠪᠠ‍ }}
||a(shift+2) e(shift+2) o(shift+,) v(shift+,) ni(shift+,)v(shift+,)ba(shift+2)
||А Э О. Ү. НҮБ
||Овгийн эхний үсэг, цагаан толгой гэх мэтэд үсгийг дангаар бичихэд мөн товчилсон үг бичихэд ашиглана.
|-
|
||
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ‍ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ‍ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ‍ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ‍ᠦᠵᠢᠨ }}
|| altan(shift+2)odu nasun(shift+2)urtu mendv(shift+2)amur anu(shift+2)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар А. Ану-Үжин
|| Өвөр Монголд дээрх тохиолдолд залгаж бичих ба эгшгийг үгийн эхний хэлбэрээр нь, гэхдээ титмийг шүд болгон бичдэг.
|-
|'
|| Эгшиг тусгаарлагч (MVS – Mongolian vowel separator)
|| {{Mongol|ᠪᠠᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠠᠬ᠎ᠠ ᢈᠡᠯᠡᠨ᠎ᠡ ᠪᠢᠴᠢᠯ᠎ᠡ }}
|| bayin'a ah'a kelen'e bicil'e
|| байна ах хэлнэ бичлээ
|| Үгээс тусад нь бичих эгшгийг бичихдээ үндсэн үгээ бичээд ' товчлуурыг дараад а/э товчлуурыг дарна.
|-
| Shift+/
|| Зураас (soft hyphen)
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ᠆ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ᠆ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ᠆ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ᠆ᠦᠵᠢᠨ}}
||altan(shift+/)odu nasun(shift+/)urtu mendv(shift+/)amur anu(shift+/)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар Ану-Үжин
||Монголд хоёроос дээш үгээс бүтсэн нэрийн хоёр дахь үг эгшгээр эхэлж байвал зураас тавьдаг.
|-
| / || Нуруу (nirugu)
|| {{Mongol|ᠨᠠ᠊ᠷᠣ᠋ ᠪᠠᠨ᠋᠊ᠨᠧᠷ ᠲᠧᠨ᠋᠊ᠨᠢᠰ}}
|| na/r(shift+o) ba(shift+n)/n[r t[(shift+n)/nis
|| Наро баннер теннис
|| Зориудаар нуруу нэмж бичих шаардлагатай үед дарна. Жишээ нь үгийн дунд орсон давхар н-ийг эр үгийн г үсгээс ялгахын тулд ашиглана.
|}

=== Үсгийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар
|-
| Q
|| {{Mongol|ᠥ }}
|| {{Mongol|ᠥᠳᠦ ᠥᠰ}}
|| qdv qs
|| өд өс
||
|-
| W
|| {{Mongol|ᠸ}}
|| {{Mongol|ᠬᠣᠷᠸᠠ ᠸᠠᠭᠠᠷ}}
|| horwa wagar
|| хорвоо ваар
||
|-
| E
|| {{Mongol|ᠡ}}
|| {{Mongol|ᠡᠵᠢ ᠡᠨᠡ}}
|| eji ene
|| ээж энэ
||
|-
| R
|| {{Mongol|ᠷ}}
|| {{Mongol|ᠷᠠᠰᠢᠶᠠᠨ ᠠᠷᠪᠠᠨ}}
|| rasiyan arban
|| рашаан арван
||
|-
| T
|| {{Mongol|ᠲ}}
|| {{Mongol|ᠲᠡᠷᠡ ᠲᠡᠮᠡᢉᠡ}}
|| tere temefe
|| тэр тэмээ
||
|-
| Y
|| {{Mongol|ᠶ}}
|| {{Mongol|ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠣᠷᠤᠨ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᠰᠠᠶᠢᠬᠠᠨ ᠰᠠᠶ᠋ᠢᠬᠠᠨ}}
|| yamun gurba (shift+y)in orun (shift+i)yan sayiqan sa(shift+y)ihan
|| яам гурвын орноо сайхан саяхан
|| 1. Я гийгүүлэгч бүхий үгэнд шууд бичихэд этгэртэй гарна. 2. -йин, ийан/ийэн нөхцөлийг бичихэд шилбэ хэлбэртэй гарна. 3. Хос эгшгийн бүтцэд бичихэд шууд шилбэ хэлбэртэй гарна. 4. Хос эгшигтэй адил бүтцэд “я” бичих үед ард нь FVS (хувилбар сонгуур) дарахад этгэр хэлбэртэй гарна.
|-
| U
|| {{Mongol|ᠤ}}
|| {{Mongol|ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠬᠠᠭᠠᠨ}}
|| ulus uhagan
|| улс ухаан
||
|-
| I
|| {{Mongol|ᠢ}}
|| {{Mongol|ᠢᠨᠢᠶᠡ ᠢᠵᠢᠯᠢ}}
|| iniye ijili
|| инээ ижил
||
|-
| O
|| {{Mongol|ᠣ}}
|| {{Mongol|ᠣᠳᠤ ᠣᠯᠠᠨ}}
|| odu olan
|| одоо олон
||
|-
| P
|| {{Mongol|ᠫ}}
|| {{Mongol|ᠫᠠᠷᠢᠰ ᠫᠤᠤᠵᠢᠩ}}
|| paris puuji;
|| Парис пуужин
||
|-
| A
|| {{Mongol|ᠠ}}
|| {{Mongol|ᠠᠪᠤ ᠠᠮᠤᠷ}}
|| abu amur
|| аав амар
||
|-
| S
|| {{Mongol|ᠰ}}
|| {{Mongol|ᠰᠠᠷᠠᠨ ᠰᠤᠪᠤᠳ}}
|| saran subud
|| саран сувд
||
|-
| D
|| {{Mongol|ᠳ}}
|| {{Mongol|ᠡᠳᠡ ᠡᠳ᠋}}
|| ende e(shift+d)
|| энд эд
|| Зарим өвөрмөц бичлэгтэй үгэнд “д” үсгийг хэвтээ бичих хэрэгтэй бол хувилбар сонгох тэмдэгт (FVS) ашиглах ба shift+d дарна.
|-
| F
|| {{Mongol|ᢉ}}
|| {{Mongol|ᢉᠡᠷ ᢉᢈᠢᠷ}}
|| fer fkir
|| гэр хир
|| Эм үгийн “Гэ”
|-
| G
|| {{Mongol|ᠭ}}
|| {{Mongol|ᠭᠠᠯ ᠭᠠᠷᠴᠠᠭ}}
|| gal garcag
|| гал гарчиг
|| Эр үгийн “Га”
|-
| H
|| {{Mongol|ᠬ}}
|| {{Mongol|ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠬᠠᠴᠢᠨ}}
|| hauli hacin
|| хууль хачин
|| Эр үгийн “Ха”
|-
| J
|| {{Mongol|ᠵ}}
|| {{Mongol|ᠵᠢᠯ ᠵᠠᠷᠢᠮ}}
|| jil jarim
|| жил зарим
||
|-
| K
|| {{Mongol|ᢈ}}
|| {{Mongol|ᢈᠡᠷᠪᠡ ᢈᠡᠯᠡ}}
|| kerbe kele
|| хэрвээ хэл
|| Эм үгийн “Хэ”
|-
| L
|| {{Mongol|ᠯ}}
|| {{Mongol|ᠯᠠ ᠯᠤᠤᠪᠠᠩ}}
|| la luuba;
|| лаа лууван
||
|-
| Z
|| {{Mongol|ᠽ}}
|| {{Mongol|ᠠᠽᠢ ᠽᠠᠨᠳᠠᠨ}}
|| azi zandan
|| ази зандан
||
|-
| X
|| {{Mongol|ᠱ}}
|| {{Mongol|ᠱᠠᠭᠠᠷᠳᠠ ᠵᠢᠱᠢᠶᠡᠯᠡ }}
|| xagarda jixiyel
|| шаард жишээл
||
|-
| C
|| {{Mongol|ᠴ}}
|| {{Mongol|ᠴᠠᠭᠠᠨ ᠴᠢᠮᠡᢉᠡ}}
|| cagan cimefe
|| цагаан чимээ
||
|-
| V || {{Mongol|ᠦ}}
|| {{Mongol|ᠦᠨᠦᠷ ᢈᠦᠮᠦᠨ}}
|| vnvr kvmvn
|| үнэр хүмүүн ||
|-
| B
|| {{Mongol|ᠪ}}
|| {{Mongol|ᠪᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ}}
|| bi bagatur
|| би баатар
||
|-
| N
|| {{Mongol|ᠨ}}
|| {{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ ᠨᠠᠷᠠ}}
|| altan nara
|| алтан нар
||
|-
| M
|| {{Mongol|ᠮ}}
|| {{Mongol|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠮᠥᠩᢈᠡ}}
|| mo;gol mq;ke
|| Монгол мөнх
||
|}

=== Шифттэй дарагдах болон гадаад үсгүүд ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар

|-
| [
|| {{Mongol|ᠧ}}
|| {{Mongol|ᠸᠧᠪ ᠯᠧᠨᠢᠨ }}
|| w[b l[nin
|| веб ленин
|| Гадаад үгийн “Е”
|-
| Shift+L
|| {{Mongol|ᡀ}}
|| {{Mongol|ᡀᠠᠭᠪᠠ ᡀᠠᠰᠠ }}
|| (shift+l)agba (shift+l)asa
|| лхагва Лхас
|| “Лх”
|-
| Shift+K
|| {{Mongol|ᠻ}}
|| {{Mongol|ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠻᠢᠷᠢᠯᠯ }}
|| (shift+k)in(shift+o) (shift+k)irill
|| кино кирилл
|| Гадаад үгийн “К”
|-
| Shift+F
|| {{Mongol|ᠹ}}
|| {{Mongol|ᠹᠠᠻᠰ ᠹᠧᠷᠮ }}
|| (shift+f)a(shift+k)s (shif+f)[rm
|| факс ферм
|| Гадаад үгийн “Ф”
|-
| Shift+C
|| {{Mongol|ᠼ}}
|| {{Mongol|ᠼᠢᠷᠻᠣᠨ ᠸᠠᠻᠼᠢᠨ }}
|| (shift+c)ir(shift+k)on wa(shift+k)(shift+c)in
|| циркон вакцин
|| Гадаад үгийн “Ц”
|-
| Shift+H
|| {{Mongol|ᠾ}}
|| {{Mongol|ᠾᠷᠣᠮ ᠾᠯᠣᠷ }}
|| (shift+h)rom (shift+h)lor
|| хром хлор
|| Гадаад үгийн “Х”
|-
| Shift+Z
|| {{Mongol|ᠿ}}
|| {{Mongol|ᠿᠦᠷᠨᠠᠯ ᠿᠦᠻᠣᠸ}}
|| (shift+z)vrnal (shift+z)v(shift+k)ow
|| журнал Жуков || Гадаад үгийн “Ж”
|-
| Shift+X
|| {{Mongol|ᠺ}}
||
||
||
|| Чагтан “Га” үсэг.
|-
| Shift+R
|| {{Mongol|ᡁ}}
|| {{Mongol|ᡁᠢᠯᠢ }}
|| (shift+r)ili
|| Жыли
|| Хятад хэлний “жы” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.
|-
| Shift+;
|| {{Mongol|ᡂ}}
|| {{Mongol|ᡂᠢ}}
|| (shift+;)i
|| чий
|| Хятад хэлний “qi” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.

|}

File:CTL3.jpg

2025-01-08T15:00:22Z

Ariungoo:

File:Libre-2.jpeg

2025-01-08T14:53:50Z

Ariungoo:

File:Libre-1.jpg

2025-01-08T14:35:49Z

Ariungoo:

=Фонт сонгох

2025-01-08T14:29:53Z

Ariungoo: Created page with "https://wiki.mngl.net/index.php?title=File:Screenshot_2025-01-08_221849.png"

https://wiki.mngl.net/index.php?title=File:Screenshot_2025-01-08_221849.png

File:Screenshot 2025-01-08 221849.png

2025-01-08T14:29:06Z

Ariungoo:

Бичих зөвлөгөө

2025-01-08T14:28:19Z

Ariungoo: /* Майкрософт оффис */

= Бичих зөвлөмж =
== Бэлтгэл ==
Монгол бичихээр компьютерт бичихийн тулд дараах үндсэн алхмуудыг дагаарай.
# Фонт
#; Монгол бичгийн фонт суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.A4.D0.BE.D0.BD.D1.82_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Гарын драйвер
#; Өөрийн үйлдлийн системд тохирсон гарын драйвер суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.93.D0.B0.D1.80.D1.8B.D0.BD_.D0.B4.D1.80.D0.B0.D0.B9.D0.B2.D0.B5.D1.80_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Бичвэрийн программ
#; Монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихийн тулд босоо чиглэл дэмждэг бичвэрийн программ байх шаардлагатай.
#;* Виндоус үйлдлийн системд Майкрософт оффис 2007 ба түүнээс шинэ хувилбар
#;* Мак үйлдлийн системд Лайбре оффис
#;* Линүкс үйлдлийн системд Лайбре оффис юм уу Опеноффис дээр бичихийг зөвлөж байна.
#; Хэрвээ танд оффис байхгүй бол үйлдлийн системдээ тохирсон төлбөргүй, нээлттэй эх бүхий [https://www.libreoffice.org/download/download/ Лайбре оффис], [http://www.openoffice.org/download/ Опен оффис]ыг татаж аваарай.
# Гарын байрлал
#; Доорх зурагт монгол бичгийн гарын байрлалыг харуулав.
#; Анхаарах <nowiki>:</nowiki> Монгол бичгийн гарын байрлал нь латин цагаан толгойн qwerty байрлалтай бараг адил бөгөөд Гэ-f, Га-g, Ха-h, Хэ-k үсгүүд дээр тус тус байршиж байгааг анхаарна уу.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

== Оффисын программууд дээр бичих ==
=== Майкрософт оффис ===
Майкрософт оффис нь 2007 ба түүнээс шинэ хувилбартаа босоо чиглэл дэмждэг болсон. Та майкрософт оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу.

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''1. Хэлээ сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгох (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 

|-
|'''2. Майкрософт оффист босоо чиглэл идэвхжүүлэх:''' 
Оффисын Page Layout цэсний Text Direction-аас Vertical for Mongolian-ыг сонгон босоо чиглэл идэвхжүүлнэ.
|
[[File:Text_direction.PNG|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл|Босоо чиглэл]] 

|-
| colspan="2" |'''3. Бичих:''' 
Тунгаамал загварыг дэмжсэн фонт сонгоно. (MongolianScript, Classical Mongolian Dashtseden гэх мэт) 
Ингээд л шууд бичиж эхэлнэ. 
[[=Фонт сонгох|Фонт сонгох]]
|}

=== Лайбре оффис ===
Та Лайбре оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу. 

'''ҮНДСЭН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
CTL буюу "Төвөгтэй бичвэрийг зураглах" сонголтыг идэвхжүүлэхдээ Tools->Language->For All Text->More-г сонгоно.
|
[[File:Libre-1.png|border|300px|center|alt=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Asian болон Complex text layout-г идэвхжүүлэн Apply дарна.
|
[[File:Libre-2.png|border|300px|center|alt=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL-ийн үндсэн фонт сонгох:''' 
CTL-ийн үндсэн фонтоор монгол бичгийн фонт сонгосноор таныг монгол бичгээр бичиж эхлэхэд автоматаар танин тухайн фонт руу шилжинэ. 
Basic Fonts(CTL) рүү орон фонтыг монгол бичгийн фонт болгон тохируулна
|
[[File:Libre-3.png|border|300px|center|alt=Фонт тохируулах|Фонт тохируулах]]
|
|}

'''Санамж: Эдгээр алхмуудыг нэг удаа тохируулахад таны тохиргоо хадгалагдах тул оффис нээх бүрдээ тохируулах шаардлагагүй. ''' 

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
Format цэсний Page-ийг сонгоно.
|
[[File:Libre-4.png|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Text direction-ээс Left-to-right(vertical) сонгоно. Ингэснээр та тухайн баримтад босоо чиглэлд бичих боломжтой болно. 

'''Санамж:''' Хэрвээ таны оффис хуучирсан хувилбар бол энэ хэсэгт Left-to-right(vertical) сонголт гарч ирэхгүй. Тиймээс оффисоо шинэчлэх эсвэл [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9E.D0.BF.D0.B5.D0.BD_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 энэ] хэсэгт бичсэнчлэн загвар файлыг Лайбре оффисоор нээн бичнэ.
|
[[File:Libre-5.png|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Монгол бичгээр бичих:''' 
1. Хэлний сонголтоос "Mongolian (Mongolian script, Bolorsoft)"-г сонгоно. 
2. Бичнэ.
|
[[File:Libre-6.png|border|300px|center|alt=Бичих|Бичих]]
|
|}

=== Опен оффис ===
Опен оффис монгол бичгийн босоо чиглэл дэмждэг боловч тохиргоо нь нээгдээгүй тул загвар файлын тусламжтай бичнэ. Ийнхүү бичихдээ дараах алхмуудыг дагна уу.

'''Опен оффист бичих заавар'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Загвар файл татаж авах:''' 
Энэ [https://www.mngl.net/downloads/templates/mongolian_script.ott холбоос]оор орж загвар файл татаж авна. Татсан загвар файл дээр хулганын баруун товчийг дарж "Open with"-ыг сонгоно.
|
[[File:Open-1.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|'''Загвар файл нээх:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Опен оффис программыг сонгоно. Цаашид энэ файлыг дандаа Опен оффисоор нээхийг хүсвэл "Always use this app to open .ott files" цонхыг идэвхжүүлэн OK дарна.
|
[[File:Open-2.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|colspan=2 |'''Загвар файл нээх:''' 
Нээгдсэн загвар файл дараах байдалтай харагдана. Үсгийн фонт өөр харагдаж байвал танд тухайн фонт суугаагүй байна гэсэн үг. (Фонтуудыг https://www.mngl.net/download/ хаягаас татаж авна.) 
Та монгол бичгээр бичих бүрдээ энэхүү файлыг засварлан бичиж болно. 
[[File:Open-3.PNG|border|600px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|-
|'''Хэл сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгоно. (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно. 

Ингээд Опен оффис программ дээр босоо чиглэлд бичих боломжтой боллоо.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|
|
|}

'''Санамж: Хэрвээ та Мак үйлдлийн системийн хэрэглэгч бол Опен оффисын Мак дээрх хувилбар чиглэлийн алдаатай тул ижил төстэй Лайбре оффис программыг хэрэглэхийг зөвлөж байна.''' 

== Гарын байрлал ==
Монгол бичгээр хурдан, зөв бичихийн тулд гарын байрлал болон тусгай тэмдэгтүүдийн талаар мэдэх шаардлагатай.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

=== Тусгай тэмдэгтийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" | Латин товч !! rowspan="2" | Нэр !! colspan="3" | Жишээ !! rowspan="2" | Тайлбар
|-
! Монгол бичгээр !! Дарах товч !! Кириллээр
|-

| Shift+1 (Shift+хувилбарт үсгүүд)
||Хувилбар сонгуур (FVS - Free variation selector)
||{{Mongol|ᠠᠲ᠋ᠣᠮ ᠡᠳ᠋ ᠳ᠋ᠤᠭᠠᠷ ᠳ᠋ᠦ᠋ᢉᠡᠷ ᠯᠧᠨ᠋ᠲ ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠪᠦ᠋ᠦ }}
||a(shift+t)om e(shift+d) (shift+d)ugar (shift+d)(shift+v)fer l[(shift+n)t (shift+k)in(shift+o) bv(shift+v)
||атом эд дугаар дүгээр лент кино бүү
||Үсгийн онцлог хэлбэрийг гаргахын тулд тухайн үсгээ шифттэй давхар дарна. Эсвэл тухайн үсгийн ард Shift+1 дарна.
|-
||
||Хувилбар сонгуурыг дараах нөхцөлүүдийг бичихэд ашиглана.
||{{Mongol|ᢈᠦᠮᠦᠨ ᠦ᠋ ᠡᠵᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠮᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠮᠣᠳᠤᠨ ᠳ᠋ᠤ ᠡᠵᠢ ᠳ᠋ᠦ ᠠᠪᠤ ᠠ᠋ᠴᠠ ᠰᠡᠳᢈᠢᠯ ᠢ᠋ ᠤᠰᠤ ᠶ᠋ᠢ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠷ ᢉᠡᠷ ᠢ᠋ᠶᠡᠷ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᢉᠡᠷ ᠢ᠋ᠶᠡᠨ}}
|| kvmvn (shift+v) eji (shift+y)in mal (shift+u)n modun (shift+d)u eji (shift+d)v abu (shift+a)ca sedkil (shift+i) usu (shift+y)i gar (shift+i)yar fer (shift+i)yer gar (shift+i)yan fer (shift+i)yen
|| хүний ээжийн малын модонд ээжид ааваас сэтгэлийг усыг гараар гэрээр
|| Нэрийн тийн ялгалын харьяалах (у/ү), (ун/үн), (йин) өгөх орших (ду/дү), заах (и/йи), гарах (ача), үйлдэх (ийар/ийэр) болон хамаатуулах (ийан/ийэн) нөхцөлүүдийг бичихдээ хувилбар сонгуур (FVS) ашиглана.
|-
| Shift+2 (Shift+,)
||Тэг урттай холбогч (ZWJ- Zero width joiner)
||{{Mongol|ᠠ‍ ᠡ‍ ᠣ‍᠂ ᠦ‍ ᠂ ᠨᠢ‍᠂ᠦ‍᠂ᠪᠠ‍ }}
||a(shift+2) e(shift+2) o(shift+,) v(shift+,) ni(shift+,)v(shift+,)ba(shift+2)
||А Э О. Ү. НҮБ
||Овгийн эхний үсэг, цагаан толгой гэх мэтэд үсгийг дангаар бичихэд мөн товчилсон үг бичихэд ашиглана.
|-
|
||
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ‍ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ‍ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ‍ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ‍ᠦᠵᠢᠨ }}
|| altan(shift+2)odu nasun(shift+2)urtu mendv(shift+2)amur anu(shift+2)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар А. Ану-Үжин
|| Өвөр Монголд дээрх тохиолдолд залгаж бичих ба эгшгийг үгийн эхний хэлбэрээр нь, гэхдээ титмийг шүд болгон бичдэг.
|-
|'
|| Эгшиг тусгаарлагч (MVS – Mongolian vowel separator)
|| {{Mongol|ᠪᠠᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠠᠬ᠎ᠠ ᢈᠡᠯᠡᠨ᠎ᠡ ᠪᠢᠴᠢᠯ᠎ᠡ }}
|| bayin'a ah'a kelen'e bicil'e
|| байна ах хэлнэ бичлээ
|| Үгээс тусад нь бичих эгшгийг бичихдээ үндсэн үгээ бичээд ' товчлуурыг дараад а/э товчлуурыг дарна.
|-
| Shift+/
|| Зураас (soft hyphen)
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ᠆ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ᠆ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ᠆ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ᠆ᠦᠵᠢᠨ}}
||altan(shift+/)odu nasun(shift+/)urtu mendv(shift+/)amur anu(shift+/)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар Ану-Үжин
||Монголд хоёроос дээш үгээс бүтсэн нэрийн хоёр дахь үг эгшгээр эхэлж байвал зураас тавьдаг.
|-
| / || Нуруу (nirugu)
|| {{Mongol|ᠨᠠ᠊ᠷᠣ᠋ ᠪᠠᠨ᠋᠊ᠨᠧᠷ ᠲᠧᠨ᠋᠊ᠨᠢᠰ}}
|| na/r(shift+o) ba(shift+n)/n[r t[(shift+n)/nis
|| Наро баннер теннис
|| Зориудаар нуруу нэмж бичих шаардлагатай үед дарна. Жишээ нь үгийн дунд орсон давхар н-ийг эр үгийн г үсгээс ялгахын тулд ашиглана.
|}

=== Үсгийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар
|-
| Q
|| {{Mongol|ᠥ }}
|| {{Mongol|ᠥᠳᠦ ᠥᠰ}}
|| qdv qs
|| өд өс
||
|-
| W
|| {{Mongol|ᠸ}}
|| {{Mongol|ᠬᠣᠷᠸᠠ ᠸᠠᠭᠠᠷ}}
|| horwa wagar
|| хорвоо ваар
||
|-
| E
|| {{Mongol|ᠡ}}
|| {{Mongol|ᠡᠵᠢ ᠡᠨᠡ}}
|| eji ene
|| ээж энэ
||
|-
| R
|| {{Mongol|ᠷ}}
|| {{Mongol|ᠷᠠᠰᠢᠶᠠᠨ ᠠᠷᠪᠠᠨ}}
|| rasiyan arban
|| рашаан арван
||
|-
| T
|| {{Mongol|ᠲ}}
|| {{Mongol|ᠲᠡᠷᠡ ᠲᠡᠮᠡᢉᠡ}}
|| tere temefe
|| тэр тэмээ
||
|-
| Y
|| {{Mongol|ᠶ}}
|| {{Mongol|ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠣᠷᠤᠨ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᠰᠠᠶᠢᠬᠠᠨ ᠰᠠᠶ᠋ᠢᠬᠠᠨ}}
|| yamun gurba (shift+y)in orun (shift+i)yan sayiqan sa(shift+y)ihan
|| яам гурвын орноо сайхан саяхан
|| 1. Я гийгүүлэгч бүхий үгэнд шууд бичихэд этгэртэй гарна. 2. -йин, ийан/ийэн нөхцөлийг бичихэд шилбэ хэлбэртэй гарна. 3. Хос эгшгийн бүтцэд бичихэд шууд шилбэ хэлбэртэй гарна. 4. Хос эгшигтэй адил бүтцэд “я” бичих үед ард нь FVS (хувилбар сонгуур) дарахад этгэр хэлбэртэй гарна.
|-
| U
|| {{Mongol|ᠤ}}
|| {{Mongol|ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠬᠠᠭᠠᠨ}}
|| ulus uhagan
|| улс ухаан
||
|-
| I
|| {{Mongol|ᠢ}}
|| {{Mongol|ᠢᠨᠢᠶᠡ ᠢᠵᠢᠯᠢ}}
|| iniye ijili
|| инээ ижил
||
|-
| O
|| {{Mongol|ᠣ}}
|| {{Mongol|ᠣᠳᠤ ᠣᠯᠠᠨ}}
|| odu olan
|| одоо олон
||
|-
| P
|| {{Mongol|ᠫ}}
|| {{Mongol|ᠫᠠᠷᠢᠰ ᠫᠤᠤᠵᠢᠩ}}
|| paris puuji;
|| Парис пуужин
||
|-
| A
|| {{Mongol|ᠠ}}
|| {{Mongol|ᠠᠪᠤ ᠠᠮᠤᠷ}}
|| abu amur
|| аав амар
||
|-
| S
|| {{Mongol|ᠰ}}
|| {{Mongol|ᠰᠠᠷᠠᠨ ᠰᠤᠪᠤᠳ}}
|| saran subud
|| саран сувд
||
|-
| D
|| {{Mongol|ᠳ}}
|| {{Mongol|ᠡᠳᠡ ᠡᠳ᠋}}
|| ende e(shift+d)
|| энд эд
|| Зарим өвөрмөц бичлэгтэй үгэнд “д” үсгийг хэвтээ бичих хэрэгтэй бол хувилбар сонгох тэмдэгт (FVS) ашиглах ба shift+d дарна.
|-
| F
|| {{Mongol|ᢉ}}
|| {{Mongol|ᢉᠡᠷ ᢉᢈᠢᠷ}}
|| fer fkir
|| гэр хир
|| Эм үгийн “Гэ”
|-
| G
|| {{Mongol|ᠭ}}
|| {{Mongol|ᠭᠠᠯ ᠭᠠᠷᠴᠠᠭ}}
|| gal garcag
|| гал гарчиг
|| Эр үгийн “Га”
|-
| H
|| {{Mongol|ᠬ}}
|| {{Mongol|ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠬᠠᠴᠢᠨ}}
|| hauli hacin
|| хууль хачин
|| Эр үгийн “Ха”
|-
| J
|| {{Mongol|ᠵ}}
|| {{Mongol|ᠵᠢᠯ ᠵᠠᠷᠢᠮ}}
|| jil jarim
|| жил зарим
||
|-
| K
|| {{Mongol|ᢈ}}
|| {{Mongol|ᢈᠡᠷᠪᠡ ᢈᠡᠯᠡ}}
|| kerbe kele
|| хэрвээ хэл
|| Эм үгийн “Хэ”
|-
| L
|| {{Mongol|ᠯ}}
|| {{Mongol|ᠯᠠ ᠯᠤᠤᠪᠠᠩ}}
|| la luuba;
|| лаа лууван
||
|-
| Z
|| {{Mongol|ᠽ}}
|| {{Mongol|ᠠᠽᠢ ᠽᠠᠨᠳᠠᠨ}}
|| azi zandan
|| ази зандан
||
|-
| X
|| {{Mongol|ᠱ}}
|| {{Mongol|ᠱᠠᠭᠠᠷᠳᠠ ᠵᠢᠱᠢᠶᠡᠯᠡ }}
|| xagarda jixiyel
|| шаард жишээл
||
|-
| C
|| {{Mongol|ᠴ}}
|| {{Mongol|ᠴᠠᠭᠠᠨ ᠴᠢᠮᠡᢉᠡ}}
|| cagan cimefe
|| цагаан чимээ
||
|-
| V || {{Mongol|ᠦ}}
|| {{Mongol|ᠦᠨᠦᠷ ᢈᠦᠮᠦᠨ}}
|| vnvr kvmvn
|| үнэр хүмүүн ||
|-
| B
|| {{Mongol|ᠪ}}
|| {{Mongol|ᠪᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ}}
|| bi bagatur
|| би баатар
||
|-
| N
|| {{Mongol|ᠨ}}
|| {{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ ᠨᠠᠷᠠ}}
|| altan nara
|| алтан нар
||
|-
| M
|| {{Mongol|ᠮ}}
|| {{Mongol|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠮᠥᠩᢈᠡ}}
|| mo;gol mq;ke
|| Монгол мөнх
||
|}

=== Шифттэй дарагдах болон гадаад үсгүүд ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар

|-
| [
|| {{Mongol|ᠧ}}
|| {{Mongol|ᠸᠧᠪ ᠯᠧᠨᠢᠨ }}
|| w[b l[nin
|| веб ленин
|| Гадаад үгийн “Е”
|-
| Shift+L
|| {{Mongol|ᡀ}}
|| {{Mongol|ᡀᠠᠭᠪᠠ ᡀᠠᠰᠠ }}
|| (shift+l)agba (shift+l)asa
|| лхагва Лхас
|| “Лх”
|-
| Shift+K
|| {{Mongol|ᠻ}}
|| {{Mongol|ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠻᠢᠷᠢᠯᠯ }}
|| (shift+k)in(shift+o) (shift+k)irill
|| кино кирилл
|| Гадаад үгийн “К”
|-
| Shift+F
|| {{Mongol|ᠹ}}
|| {{Mongol|ᠹᠠᠻᠰ ᠹᠧᠷᠮ }}
|| (shift+f)a(shift+k)s (shif+f)[rm
|| факс ферм
|| Гадаад үгийн “Ф”
|-
| Shift+C
|| {{Mongol|ᠼ}}
|| {{Mongol|ᠼᠢᠷᠻᠣᠨ ᠸᠠᠻᠼᠢᠨ }}
|| (shift+c)ir(shift+k)on wa(shift+k)(shift+c)in
|| циркон вакцин
|| Гадаад үгийн “Ц”
|-
| Shift+H
|| {{Mongol|ᠾ}}
|| {{Mongol|ᠾᠷᠣᠮ ᠾᠯᠣᠷ }}
|| (shift+h)rom (shift+h)lor
|| хром хлор
|| Гадаад үгийн “Х”
|-
| Shift+Z
|| {{Mongol|ᠿ}}
|| {{Mongol|ᠿᠦᠷᠨᠠᠯ ᠿᠦᠻᠣᠸ}}
|| (shift+z)vrnal (shift+z)v(shift+k)ow
|| журнал Жуков || Гадаад үгийн “Ж”
|-
| Shift+X
|| {{Mongol|ᠺ}}
||
||
||
|| Чагтан “Га” үсэг.
|-
| Shift+R
|| {{Mongol|ᡁ}}
|| {{Mongol|ᡁᠢᠯᠢ }}
|| (shift+r)ili
|| Жыли
|| Хятад хэлний “жы” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.
|-
| Shift+;
|| {{Mongol|ᡂ}}
|| {{Mongol|ᡂᠢ}}
|| (shift+;)i
|| чий
|| Хятад хэлний “qi” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.

|}

File:Text direction.PNG

2025-01-08T14:12:50Z

Ariungoo:

Бичих зөвлөгөө

2025-01-08T14:10:48Z

Ariungoo:

= Бичих зөвлөмж =
== Бэлтгэл ==
Монгол бичихээр компьютерт бичихийн тулд дараах үндсэн алхмуудыг дагаарай.
# Фонт
#; Монгол бичгийн фонт суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.A4.D0.BE.D0.BD.D1.82_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Гарын драйвер
#; Өөрийн үйлдлийн системд тохирсон гарын драйвер суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.93.D0.B0.D1.80.D1.8B.D0.BD_.D0.B4.D1.80.D0.B0.D0.B9.D0.B2.D0.B5.D1.80_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Бичвэрийн программ
#; Монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихийн тулд босоо чиглэл дэмждэг бичвэрийн программ байх шаардлагатай.
#;* Виндоус үйлдлийн системд Майкрософт оффис 2007 ба түүнээс шинэ хувилбар
#;* Мак үйлдлийн системд Лайбре оффис
#;* Линүкс үйлдлийн системд Лайбре оффис юм уу Опеноффис дээр бичихийг зөвлөж байна.
#; Хэрвээ танд оффис байхгүй бол үйлдлийн системдээ тохирсон төлбөргүй, нээлттэй эх бүхий [https://www.libreoffice.org/download/download/ Лайбре оффис], [http://www.openoffice.org/download/ Опен оффис]ыг татаж аваарай.
# Гарын байрлал
#; Доорх зурагт монгол бичгийн гарын байрлалыг харуулав.
#; Анхаарах <nowiki>:</nowiki> Монгол бичгийн гарын байрлал нь латин цагаан толгойн qwerty байрлалтай бараг адил бөгөөд Гэ-f, Га-g, Ха-h, Хэ-k үсгүүд дээр тус тус байршиж байгааг анхаарна уу.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

== Оффисын программууд дээр бичих ==
=== Майкрософт оффис ===
Майкрософт оффис нь 2007 ба түүнээс шинэ хувилбартаа босоо чиглэл дэмждэг болсон. Та майкрософт оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу.

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''1. Хэлээ сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгох (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 

|-
|'''2. Майкрософт оффист босоо чиглэл идэвхжүүлэх:''' 
Оффисын Page Layout цэсний Text Direction-аас Vertical for Mongolian-ыг сонгон босоо чиглэл идэвхжүүлнэ.
|
[[File:Text_direction.PNG|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл|Босоо чиглэл]] 

|-
| colspan="2" |'''3. Бичих:''' 
Тунгаамал загварыг дэмжсэн фонт сонгоно. (MongolianScript, Classical Mongolian Dashtseden гэх мэт) 
Ингээд л шууд бичиж эхэлнэ. 
[[File:Text-2.PNG|border|600px|center|alt=Фонт сонгох|Фонт сонгох]]
|}

=== Лайбре оффис ===
Та Лайбре оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу. 

'''ҮНДСЭН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
CTL буюу "Төвөгтэй бичвэрийг зураглах" сонголтыг идэвхжүүлэхдээ Tools->Language->For All Text->More-г сонгоно.
|
[[File:Libre-1.png|border|300px|center|alt=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Asian болон Complex text layout-г идэвхжүүлэн Apply дарна.
|
[[File:Libre-2.png|border|300px|center|alt=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL-ийн үндсэн фонт сонгох:''' 
CTL-ийн үндсэн фонтоор монгол бичгийн фонт сонгосноор таныг монгол бичгээр бичиж эхлэхэд автоматаар танин тухайн фонт руу шилжинэ. 
Basic Fonts(CTL) рүү орон фонтыг монгол бичгийн фонт болгон тохируулна
|
[[File:Libre-3.png|border|300px|center|alt=Фонт тохируулах|Фонт тохируулах]]
|
|}

'''Санамж: Эдгээр алхмуудыг нэг удаа тохируулахад таны тохиргоо хадгалагдах тул оффис нээх бүрдээ тохируулах шаардлагагүй. ''' 

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
Format цэсний Page-ийг сонгоно.
|
[[File:Libre-4.png|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Text direction-ээс Left-to-right(vertical) сонгоно. Ингэснээр та тухайн баримтад босоо чиглэлд бичих боломжтой болно. 

'''Санамж:''' Хэрвээ таны оффис хуучирсан хувилбар бол энэ хэсэгт Left-to-right(vertical) сонголт гарч ирэхгүй. Тиймээс оффисоо шинэчлэх эсвэл [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9E.D0.BF.D0.B5.D0.BD_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 энэ] хэсэгт бичсэнчлэн загвар файлыг Лайбре оффисоор нээн бичнэ.
|
[[File:Libre-5.png|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Монгол бичгээр бичих:''' 
1. Хэлний сонголтоос "Mongolian (Mongolian script, Bolorsoft)"-г сонгоно. 
2. Бичнэ.
|
[[File:Libre-6.png|border|300px|center|alt=Бичих|Бичих]]
|
|}

=== Опен оффис ===
Опен оффис монгол бичгийн босоо чиглэл дэмждэг боловч тохиргоо нь нээгдээгүй тул загвар файлын тусламжтай бичнэ. Ийнхүү бичихдээ дараах алхмуудыг дагна уу.

'''Опен оффист бичих заавар'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Загвар файл татаж авах:''' 
Энэ [https://www.mngl.net/downloads/templates/mongolian_script.ott холбоос]оор орж загвар файл татаж авна. Татсан загвар файл дээр хулганын баруун товчийг дарж "Open with"-ыг сонгоно.
|
[[File:Open-1.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|'''Загвар файл нээх:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Опен оффис программыг сонгоно. Цаашид энэ файлыг дандаа Опен оффисоор нээхийг хүсвэл "Always use this app to open .ott files" цонхыг идэвхжүүлэн OK дарна.
|
[[File:Open-2.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|colspan=2 |'''Загвар файл нээх:''' 
Нээгдсэн загвар файл дараах байдалтай харагдана. Үсгийн фонт өөр харагдаж байвал танд тухайн фонт суугаагүй байна гэсэн үг. (Фонтуудыг https://www.mngl.net/download/ хаягаас татаж авна.) 
Та монгол бичгээр бичих бүрдээ энэхүү файлыг засварлан бичиж болно. 
[[File:Open-3.PNG|border|600px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|-
|'''Хэл сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгоно. (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно. 

Ингээд Опен оффис программ дээр босоо чиглэлд бичих боломжтой боллоо.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|
|
|}

'''Санамж: Хэрвээ та Мак үйлдлийн системийн хэрэглэгч бол Опен оффисын Мак дээрх хувилбар чиглэлийн алдаатай тул ижил төстэй Лайбре оффис программыг хэрэглэхийг зөвлөж байна.''' 

== Гарын байрлал ==
Монгол бичгээр хурдан, зөв бичихийн тулд гарын байрлал болон тусгай тэмдэгтүүдийн талаар мэдэх шаардлагатай.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

=== Тусгай тэмдэгтийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" | Латин товч !! rowspan="2" | Нэр !! colspan="3" | Жишээ !! rowspan="2" | Тайлбар
|-
! Монгол бичгээр !! Дарах товч !! Кириллээр
|-

| Shift+1 (Shift+хувилбарт үсгүүд)
||Хувилбар сонгуур (FVS - Free variation selector)
||{{Mongol|ᠠᠲ᠋ᠣᠮ ᠡᠳ᠋ ᠳ᠋ᠤᠭᠠᠷ ᠳ᠋ᠦ᠋ᢉᠡᠷ ᠯᠧᠨ᠋ᠲ ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠪᠦ᠋ᠦ }}
||a(shift+t)om e(shift+d) (shift+d)ugar (shift+d)(shift+v)fer l[(shift+n)t (shift+k)in(shift+o) bv(shift+v)
||атом эд дугаар дүгээр лент кино бүү
||Үсгийн онцлог хэлбэрийг гаргахын тулд тухайн үсгээ шифттэй давхар дарна. Эсвэл тухайн үсгийн ард Shift+1 дарна.
|-
||
||Хувилбар сонгуурыг дараах нөхцөлүүдийг бичихэд ашиглана.
||{{Mongol|ᢈᠦᠮᠦᠨ ᠦ᠋ ᠡᠵᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠮᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠮᠣᠳᠤᠨ ᠳ᠋ᠤ ᠡᠵᠢ ᠳ᠋ᠦ ᠠᠪᠤ ᠠ᠋ᠴᠠ ᠰᠡᠳᢈᠢᠯ ᠢ᠋ ᠤᠰᠤ ᠶ᠋ᠢ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠷ ᢉᠡᠷ ᠢ᠋ᠶᠡᠷ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᢉᠡᠷ ᠢ᠋ᠶᠡᠨ}}
|| kvmvn (shift+v) eji (shift+y)in mal (shift+u)n modun (shift+d)u eji (shift+d)v abu (shift+a)ca sedkil (shift+i) usu (shift+y)i gar (shift+i)yar fer (shift+i)yer gar (shift+i)yan fer (shift+i)yen
|| хүний ээжийн малын модонд ээжид ааваас сэтгэлийг усыг гараар гэрээр
|| Нэрийн тийн ялгалын харьяалах (у/ү), (ун/үн), (йин) өгөх орших (ду/дү), заах (и/йи), гарах (ача), үйлдэх (ийар/ийэр) болон хамаатуулах (ийан/ийэн) нөхцөлүүдийг бичихдээ хувилбар сонгуур (FVS) ашиглана.
|-
| Shift+2 (Shift+,)
||Тэг урттай холбогч (ZWJ- Zero width joiner)
||{{Mongol|ᠠ‍ ᠡ‍ ᠣ‍᠂ ᠦ‍ ᠂ ᠨᠢ‍᠂ᠦ‍᠂ᠪᠠ‍ }}
||a(shift+2) e(shift+2) o(shift+,) v(shift+,) ni(shift+,)v(shift+,)ba(shift+2)
||А Э О. Ү. НҮБ
||Овгийн эхний үсэг, цагаан толгой гэх мэтэд үсгийг дангаар бичихэд мөн товчилсон үг бичихэд ашиглана.
|-
|
||
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ‍ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ‍ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ‍ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ‍ᠦᠵᠢᠨ }}
|| altan(shift+2)odu nasun(shift+2)urtu mendv(shift+2)amur anu(shift+2)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар А. Ану-Үжин
|| Өвөр Монголд дээрх тохиолдолд залгаж бичих ба эгшгийг үгийн эхний хэлбэрээр нь, гэхдээ титмийг шүд болгон бичдэг.
|-
|'
|| Эгшиг тусгаарлагч (MVS – Mongolian vowel separator)
|| {{Mongol|ᠪᠠᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠠᠬ᠎ᠠ ᢈᠡᠯᠡᠨ᠎ᠡ ᠪᠢᠴᠢᠯ᠎ᠡ }}
|| bayin'a ah'a kelen'e bicil'e
|| байна ах хэлнэ бичлээ
|| Үгээс тусад нь бичих эгшгийг бичихдээ үндсэн үгээ бичээд ' товчлуурыг дараад а/э товчлуурыг дарна.
|-
| Shift+/
|| Зураас (soft hyphen)
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ᠆ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ᠆ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ᠆ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ᠆ᠦᠵᠢᠨ}}
||altan(shift+/)odu nasun(shift+/)urtu mendv(shift+/)amur anu(shift+/)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар Ану-Үжин
||Монголд хоёроос дээш үгээс бүтсэн нэрийн хоёр дахь үг эгшгээр эхэлж байвал зураас тавьдаг.
|-
| / || Нуруу (nirugu)
|| {{Mongol|ᠨᠠ᠊ᠷᠣ᠋ ᠪᠠᠨ᠋᠊ᠨᠧᠷ ᠲᠧᠨ᠋᠊ᠨᠢᠰ}}
|| na/r(shift+o) ba(shift+n)/n[r t[(shift+n)/nis
|| Наро баннер теннис
|| Зориудаар нуруу нэмж бичих шаардлагатай үед дарна. Жишээ нь үгийн дунд орсон давхар н-ийг эр үгийн г үсгээс ялгахын тулд ашиглана.
|}

=== Үсгийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар
|-
| Q
|| {{Mongol|ᠥ }}
|| {{Mongol|ᠥᠳᠦ ᠥᠰ}}
|| qdv qs
|| өд өс
||
|-
| W
|| {{Mongol|ᠸ}}
|| {{Mongol|ᠬᠣᠷᠸᠠ ᠸᠠᠭᠠᠷ}}
|| horwa wagar
|| хорвоо ваар
||
|-
| E
|| {{Mongol|ᠡ}}
|| {{Mongol|ᠡᠵᠢ ᠡᠨᠡ}}
|| eji ene
|| ээж энэ
||
|-
| R
|| {{Mongol|ᠷ}}
|| {{Mongol|ᠷᠠᠰᠢᠶᠠᠨ ᠠᠷᠪᠠᠨ}}
|| rasiyan arban
|| рашаан арван
||
|-
| T
|| {{Mongol|ᠲ}}
|| {{Mongol|ᠲᠡᠷᠡ ᠲᠡᠮᠡᢉᠡ}}
|| tere temefe
|| тэр тэмээ
||
|-
| Y
|| {{Mongol|ᠶ}}
|| {{Mongol|ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠣᠷᠤᠨ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᠰᠠᠶᠢᠬᠠᠨ ᠰᠠᠶ᠋ᠢᠬᠠᠨ}}
|| yamun gurba (shift+y)in orun (shift+i)yan sayiqan sa(shift+y)ihan
|| яам гурвын орноо сайхан саяхан
|| 1. Я гийгүүлэгч бүхий үгэнд шууд бичихэд этгэртэй гарна. 2. -йин, ийан/ийэн нөхцөлийг бичихэд шилбэ хэлбэртэй гарна. 3. Хос эгшгийн бүтцэд бичихэд шууд шилбэ хэлбэртэй гарна. 4. Хос эгшигтэй адил бүтцэд “я” бичих үед ард нь FVS (хувилбар сонгуур) дарахад этгэр хэлбэртэй гарна.
|-
| U
|| {{Mongol|ᠤ}}
|| {{Mongol|ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠬᠠᠭᠠᠨ}}
|| ulus uhagan
|| улс ухаан
||
|-
| I
|| {{Mongol|ᠢ}}
|| {{Mongol|ᠢᠨᠢᠶᠡ ᠢᠵᠢᠯᠢ}}
|| iniye ijili
|| инээ ижил
||
|-
| O
|| {{Mongol|ᠣ}}
|| {{Mongol|ᠣᠳᠤ ᠣᠯᠠᠨ}}
|| odu olan
|| одоо олон
||
|-
| P
|| {{Mongol|ᠫ}}
|| {{Mongol|ᠫᠠᠷᠢᠰ ᠫᠤᠤᠵᠢᠩ}}
|| paris puuji;
|| Парис пуужин
||
|-
| A
|| {{Mongol|ᠠ}}
|| {{Mongol|ᠠᠪᠤ ᠠᠮᠤᠷ}}
|| abu amur
|| аав амар
||
|-
| S
|| {{Mongol|ᠰ}}
|| {{Mongol|ᠰᠠᠷᠠᠨ ᠰᠤᠪᠤᠳ}}
|| saran subud
|| саран сувд
||
|-
| D
|| {{Mongol|ᠳ}}
|| {{Mongol|ᠡᠳᠡ ᠡᠳ᠋}}
|| ende e(shift+d)
|| энд эд
|| Зарим өвөрмөц бичлэгтэй үгэнд “д” үсгийг хэвтээ бичих хэрэгтэй бол хувилбар сонгох тэмдэгт (FVS) ашиглах ба shift+d дарна.
|-
| F
|| {{Mongol|ᢉ}}
|| {{Mongol|ᢉᠡᠷ ᢉᢈᠢᠷ}}
|| fer fkir
|| гэр хир
|| Эм үгийн “Гэ”
|-
| G
|| {{Mongol|ᠭ}}
|| {{Mongol|ᠭᠠᠯ ᠭᠠᠷᠴᠠᠭ}}
|| gal garcag
|| гал гарчиг
|| Эр үгийн “Га”
|-
| H
|| {{Mongol|ᠬ}}
|| {{Mongol|ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠬᠠᠴᠢᠨ}}
|| hauli hacin
|| хууль хачин
|| Эр үгийн “Ха”
|-
| J
|| {{Mongol|ᠵ}}
|| {{Mongol|ᠵᠢᠯ ᠵᠠᠷᠢᠮ}}
|| jil jarim
|| жил зарим
||
|-
| K
|| {{Mongol|ᢈ}}
|| {{Mongol|ᢈᠡᠷᠪᠡ ᢈᠡᠯᠡ}}
|| kerbe kele
|| хэрвээ хэл
|| Эм үгийн “Хэ”
|-
| L
|| {{Mongol|ᠯ}}
|| {{Mongol|ᠯᠠ ᠯᠤᠤᠪᠠᠩ}}
|| la luuba;
|| лаа лууван
||
|-
| Z
|| {{Mongol|ᠽ}}
|| {{Mongol|ᠠᠽᠢ ᠽᠠᠨᠳᠠᠨ}}
|| azi zandan
|| ази зандан
||
|-
| X
|| {{Mongol|ᠱ}}
|| {{Mongol|ᠱᠠᠭᠠᠷᠳᠠ ᠵᠢᠱᠢᠶᠡᠯᠡ }}
|| xagarda jixiyel
|| шаард жишээл
||
|-
| C
|| {{Mongol|ᠴ}}
|| {{Mongol|ᠴᠠᠭᠠᠨ ᠴᠢᠮᠡᢉᠡ}}
|| cagan cimefe
|| цагаан чимээ
||
|-
| V || {{Mongol|ᠦ}}
|| {{Mongol|ᠦᠨᠦᠷ ᢈᠦᠮᠦᠨ}}
|| vnvr kvmvn
|| үнэр хүмүүн ||
|-
| B
|| {{Mongol|ᠪ}}
|| {{Mongol|ᠪᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ}}
|| bi bagatur
|| би баатар
||
|-
| N
|| {{Mongol|ᠨ}}
|| {{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ ᠨᠠᠷᠠ}}
|| altan nara
|| алтан нар
||
|-
| M
|| {{Mongol|ᠮ}}
|| {{Mongol|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠮᠥᠩᢈᠡ}}
|| mo;gol mq;ke
|| Монгол мөнх
||
|}

=== Шифттэй дарагдах болон гадаад үсгүүд ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар

|-
| [
|| {{Mongol|ᠧ}}
|| {{Mongol|ᠸᠧᠪ ᠯᠧᠨᠢᠨ }}
|| w[b l[nin
|| веб ленин
|| Гадаад үгийн “Е”
|-
| Shift+L
|| {{Mongol|ᡀ}}
|| {{Mongol|ᡀᠠᠭᠪᠠ ᡀᠠᠰᠠ }}
|| (shift+l)agba (shift+l)asa
|| лхагва Лхас
|| “Лх”
|-
| Shift+K
|| {{Mongol|ᠻ}}
|| {{Mongol|ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠻᠢᠷᠢᠯᠯ }}
|| (shift+k)in(shift+o) (shift+k)irill
|| кино кирилл
|| Гадаад үгийн “К”
|-
| Shift+F
|| {{Mongol|ᠹ}}
|| {{Mongol|ᠹᠠᠻᠰ ᠹᠧᠷᠮ }}
|| (shift+f)a(shift+k)s (shif+f)[rm
|| факс ферм
|| Гадаад үгийн “Ф”
|-
| Shift+C
|| {{Mongol|ᠼ}}
|| {{Mongol|ᠼᠢᠷᠻᠣᠨ ᠸᠠᠻᠼᠢᠨ }}
|| (shift+c)ir(shift+k)on wa(shift+k)(shift+c)in
|| циркон вакцин
|| Гадаад үгийн “Ц”
|-
| Shift+H
|| {{Mongol|ᠾ}}
|| {{Mongol|ᠾᠷᠣᠮ ᠾᠯᠣᠷ }}
|| (shift+h)rom (shift+h)lor
|| хром хлор
|| Гадаад үгийн “Х”
|-
| Shift+Z
|| {{Mongol|ᠿ}}
|| {{Mongol|ᠿᠦᠷᠨᠠᠯ ᠿᠦᠻᠣᠸ}}
|| (shift+z)vrnal (shift+z)v(shift+k)ow
|| журнал Жуков || Гадаад үгийн “Ж”
|-
| Shift+X
|| {{Mongol|ᠺ}}
||
||
||
|| Чагтан “Га” үсэг.
|-
| Shift+R
|| {{Mongol|ᡁ}}
|| {{Mongol|ᡁᠢᠯᠢ }}
|| (shift+r)ili
|| Жыли
|| Хятад хэлний “жы” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.
|-
| Shift+;
|| {{Mongol|ᡂ}}
|| {{Mongol|ᡂᠢ}}
|| (shift+;)i
|| чий
|| Хятад хэлний “qi” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.

|}

Бичих зөвлөгөө

2025-01-08T12:14:16Z

Ariungoo:

= Бичих зөвлөмж =
== Бэлтгэл ==
Монгол бичихээр компьютерт бичихийн тулд дараах үндсэн алхмуудыг дагаарай.
# Фонт
#; Монгол бичгийн фонт суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.A4.D0.BE.D0.BD.D1.82_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Гарын драйвер
#; Өөрийн үйлдлийн системд тохирсон гарын драйвер суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.93.D0.B0.D1.80.D1.8B.D0.BD_.D0.B4.D1.80.D0.B0.D0.B9.D0.B2.D0.B5.D1.80_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Бичвэрийн программ
#; Монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихийн тулд босоо чиглэл дэмждэг бичвэрийн программ байх шаардлагатай.
#;* Виндоус үйлдлийн системд Майкрософт оффис 2007 ба түүнээс шинэ хувилбар
#;* Мак үйлдлийн системд Лайбре оффис
#;* Линүкс үйлдлийн системд Лайбре оффис юм уу Опеноффис дээр бичихийг зөвлөж байна.
#; Хэрвээ танд оффис байхгүй бол үйлдлийн системдээ тохирсон төлбөргүй, нээлттэй эх бүхий [https://www.libreoffice.org/download/download/ Лайбре оффис], [http://www.openoffice.org/download/ Опен оффис]ыг татаж аваарай.
# Гарын байрлал
#; Доорх зурагт монгол бичгийн гарын байрлалыг харуулав.
#; Анхаарах <nowiki>:</nowiki> Монгол бичгийн гарын байрлал нь латин цагаан толгойн qwerty байрлалтай бараг адил бөгөөд Гэ-f, Га-g, Ха-h, Хэ-k үсгүүд дээр тус тус байршиж байгааг анхаарна уу.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

== Оффисын программууд дээр бичих ==
=== Майкрософт оффис ===
Майкрософт оффис нь 2007 ба түүнээс шинэ хувилбартаа босоо чиглэл дэмждэг болсон. Та майкрософт оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу.

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''1. Хэлээ сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгох (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 

|-
|'''2. Майкрософт оффист босоо чиглэл идэвхжүүлэх:''' 
Оффисын Page Layout цэсний Text Direction-аас Vertical for Mongolian-ыг сонгон босоо чиглэл идэвхжүүлнэ.
|
[[File:Text_direction.PNG|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл|Босоо чиглэл]] 

|-
| colspan="2" |'''3. Бичих:''' 
Тунгаамал загварыг дэмжсэн фонт сонгоно. (MongolianScript, Classical Mongolian Dashtseden гэх мэт) 
Ингээд л шууд бичиж эхэлнэ. 
[[File:Text-2.PNG|border|600px|center|alt=Фонт сонгох|Фонт сонгох]]
|}

=== Лайбре оффис ===
Та Лайбре оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу. 

'''ҮНДСЭН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
CTL буюу "Төвөгтэй бичвэрийг зураглах" сонголтыг идэвхжүүлэхдээ Tools->Language->For All Text->More-г сонгоно.
|
[[File:Libre-1.png|border|300px|center|alt=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Asian болон Complex text layout-г идэвхжүүлэн Apply дарна.
|
[[File:Libre-2.png|border|300px|center|alt=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL-ийн үндсэн фонт сонгох:''' 
CTL-ийн үндсэн фонтоор монгол бичгийн фонт сонгосноор таныг монгол бичгээр бичиж эхлэхэд автоматаар танин тухайн фонт руу шилжинэ. 
Basic Fonts(CTL) рүү орон фонтыг монгол бичгийн фонт болгон тохируулна
|
[[File:Libre-3.png|border|300px|center|alt=Фонт тохируулах|Фонт тохируулах]]
|
|}

'''Санамж: Эдгээр алхмуудыг нэг удаа тохируулахад таны тохиргоо хадгалагдах тул оффис нээх бүрдээ тохируулах шаардлагагүй. ''' 

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
Format цэсний Page-ийг сонгоно.
|
[[File:Libre-4.png|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Text direction-ээс Left-to-right(vertical) сонгоно. Ингэснээр та тухайн баримтад босоо чиглэлд бичих боломжтой болно. 

'''Санамж:''' Хэрвээ таны оффис хуучирсан хувилбар бол энэ хэсэгт Left-to-right(vertical) сонголт гарч ирэхгүй. Тиймээс оффисоо шинэчлэх эсвэл [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9E.D0.BF.D0.B5.D0.BD_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 энэ] хэсэгт бичсэнчлэн загвар файлыг Лайбре оффисоор нээн бичнэ.
|
[[File:Libre-5.png|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Монгол бичгээр бичих:''' 
1. Хэлний сонголтоос "Mongolian (Mongolian script, Bolorsoft)"-г сонгоно. 
2. Бичнэ.
|
[[File:Libre-6.png|border|300px|center|alt=Бичих|Бичих]]
|
|}

=== Опен оффис ===
Опен оффис монгол бичгийн босоо чиглэл дэмждэг боловч тохиргоо нь нээгдээгүй тул загвар файлын тусламжтай бичнэ. Ийнхүү бичихдээ дараах алхмуудыг дагна уу.

'''Опен оффист бичих заавар'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Загвар файл татаж авах:''' 
Энэ [https://www.mngl.net/downloads/templates/mongolian_script.ott холбоос]оор орж загвар файл татаж авна. Татсан загвар файл дээр хулганын баруун товчийг дарж "Open with"-ыг сонгоно.
|
[[File:Open-1.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|'''Загвар файл нээх:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Опен оффис программыг сонгоно. Цаашид энэ файлыг дандаа Опен оффисоор нээхийг хүсвэл "Always use this app to open .ott files" цонхыг идэвхжүүлэн OK дарна.
|
[[File:Open-2.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|colspan=2 |'''Загвар файл нээх:''' 
Нээгдсэн загвар файл дараах байдалтай харагдана. Үсгийн фонт өөр харагдаж байвал танд тухайн фонт суугаагүй байна гэсэн үг. (Фонтуудыг https://www.mngl.net/download/ хаягаас татаж авна.) 
Та монгол бичгээр бичих бүрдээ энэхүү файлыг засварлан бичиж болно. 
[[File:Open-3.PNG|border|600px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|-
|'''Хэл сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгоно. (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно. 

Ингээд Опен оффис программ дээр босоо чиглэлд бичих боломжтой боллоо.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|
|
|}

'''Санамж: Хэрвээ та Мак үйлдлийн системийн хэрэглэгч бол Опен оффисын Мак дээрх хувилбар чиглэлийн алдаатай тул ижил төстэй Лайбре оффис программыг хэрэглэхийг зөвлөж байна.''' 

== Гарын байрлал ==
Монгол бичгээр хурдан, зөв бичихийн тулд гарын байрлал болон тусгай тэмдэгтүүдийн талаар мэдэх шаардлагатай.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

=== Тусгай тэмдэгтийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" | Латин товч !! rowspan="2" | Нэр !! colspan="3" | Жишээ !! rowspan="2" | Тайлбар
|-
! Монгол бичгээр !! Дарах товч !! Кириллээр
|-

| Shift+1
||Хувилбар сонгуур (FVS - Free variation selector)
||{{Mongol|ᠠᠲ᠋ᠣᠮ ᠡᠳ᠋ ᠯᠧᠨ᠋ᠲ ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠪᠦ᠋ᠦ }}
||a(shift+t)om e(shift+d) l[(shift+n) (shift+k)in(shift+o) bv(shift+v)
||атом эд лент кино бүү
||Үсгийн онцлог хэлбэрийг гаргахын тулд тухайн үсгээ шифттэй давхар дарна. Эсвэл тухайн үсгийн ард Shift+1 дарна.
|-
|
||
||{{Mongol|ᢈᠦᠮᠦᠨ ᠦ᠋ ᠡᠵᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠮᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠮᠣᠳᠤᠨ ᠳ᠋ᠤ ᠠᠪᠤ ᠠ᠋ᠴᠠ ᠰᠡᠳᢈᠢᠯ ᠢ᠋ ᠤᠰᠤ ᠶ᠋ᠢ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠷ }}
|| kvmvn (shift+v) eji (shift+y)in mal (shift+u)n modun (shift+d)u abu (shift+a)ca sedkil (shift+i) usu (shift+y)i gar (shift+i)yar
|| хүний ээжийн малын модонд ааваас сэтгэлийг усыг гараар
|-
| Shift+2 (Shift+,)
||Тэг урттай холбогч (ZWJ- Zero width joiner)
||{{Mongol|ᠠ‍ ᠡ‍ ᠣ‍᠂ ᠦ‍ ᠂ }}
||a(shift+2) e(shift+2) o(shift+2) v(shift+2)
||А Э О. Ү.
||Овгийн эхний үсэг, цагаан толгой гэх мэтэд үсгийг дангаар бичих үед дарна.
|-
|
||
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ‍ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ‍ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ‍ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ‍ᠦᠵᠢᠨ }}
|| altan(shift+2)odu nasun(shift+2)urtu mendv(shift+2)amur anu(shift+2)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар А. Ану-Үжин
|| Өвөр Монголд дээрх тохиолдолд залгаж бичих ба эгшгийг үгийн эхний хэлбэрээр нь, гэхдээ титмийг шүд болгон бичдэг.
|-
|'
|| Эгшиг тусгаарлагч (MVS – Mongolian vowel separator)
|| {{Mongol|ᠪᠠᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠠᠬ᠎ᠠ ᢈᠡᠯᠡᠨ᠎ᠡ ᠪᠢᠴᠢᠯ᠎ᠡ }}
|| bayin'a ah'a kelen'e bicil'e
|| байна ах хэлнэ бичлээ
|| Үгээс тусад нь бичих эгшгийг бичихдээ үндсэн үгээ бичээд ' товчлуурыг дараад а/э товчлуурыг дарна.
|-
| Shift+/
|| Зураас (soft hyphen)
||{{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ᠆ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ᠆ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ᠆ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ᠆ᠦᠵᠢᠨ}}
||altan(shift+/)odu nasun(shift+/)urtu mendv(shift+/)amur anu(shift+/)vjin
||Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар Ану-Үжин
||Монголд хоёроос дээш үгээс бүтсэн нэрийн хоёр дахь үг эгшгээр эхэлж байвал зураас тавьдаг.
|-
| / || Нуруу (nirugu)
|| {{Mongol|ᠨᠠ᠊ᠷᠣ᠋ }}
|| na/r(shift+o)
|| Наро
|| Зориудаар нуруу нэмж бичих шаардлагатай үед дарна.
|}

=== Үсгийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар
|-
| Q || {{Mongol|ᠥ }}|
|| {{Mongol|ᠥᠳᠦ ᠥᠰ}}
|| qdv qs
|| өд өс
||
|-
| W
|| {{Mongol|ᠸ}}
|| {{Mongol|ᠬᠣᠷᠸᠠ ᠸᠠᠭᠠᠷ}}
|| horwa wagar
|| хорвоо ваар
||
|-
| E
|| {{Mongol|ᠡ}}
|| {{Mongol|ᠡᠵᠢ ᠡᠨᠡ}}
|| eji ene
|| ээж энэ
||
|-
| R
|| {{Mongol|ᠷ}}
|| {{Mongol|ᠷᠠᠰᠢᠶᠠᠨ ᠠᠷᠪᠠᠨ}}
|| rasiyan arban
|| рашаан арван
||
|-
| T
|| {{Mongol|ᠲ}}
|| {{Mongol|ᠲᠡᠷᠡ ᠲᠡᠮᠡᢉᠡ}}
|| tere temefe
|| тэр тэмээ
||
|-
| Y
|| {{Mongol|ᠶ}}
|| {{Mongol|ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠ ᠶᠢᠨ ᠣᠷᠤᠨ ᠢᠶᠠᠨ ᠰᠠᠶᠢᠬᠠᠨ ᠰᠠᠶ᠋ᠢᠬᠠᠨ}}
|| yamun gurba‘yin orun‘iyan sayiqan sa(shift+y)ihan
|| яам гурвын орноо сайхан саяхан
|| 1. Я гийгүүлэгч бүхий үгэнд шууд бичихэд этгэртэй гарна. 2. -йин, ийан/ийэн нөхцөлийг бичихэд шилбэ хэлбэртэй гарна. 3. Хос эгшгийн бүтцэд бичихэд шууд шилбэ хэлбэртэй гарна. 4. Хос эгшигтэй адил бүтцэд “я” бичих үед ард нь FVS (хувилбар сонгуур) дарахад этгэр хэлбэртэй гарна.
|-
| U
|| {{Mongol|ᠤ}}
|| {{Mongol|ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠬᠠᠭᠠᠨ}}
|| ulus uhagan
|| улс ухаан
||
|-
| I
|| {{Mongol|ᠢ}}
|| {{Mongol|ᠢᠨᠢᠶᠡ ᠢᠵᠢᠯᠢ}}
|| iniye ijili
|| инээ ижил
||
|-
| O
|| {{Mongol|ᠣ}}
|| {{Mongol|ᠣᠳᠤ ᠣᠯᠠᠨ}}
|| odu olan
|| одоо олон
||
|-
| P
|| {{Mongol|ᠫ}}
|| {{Mongol|ᠫᠠᠷᠢᠰ ᠫᠤᠤᠵᠢᠩ}}
|| paris puuji;
|| Парис пуужин
||
|-
| [
|| {{Mongol|ᠺ}}
||
||
||
|| Чагтан “Га” үсэг.
|-
| A
|| {{Mongol|ᠠ}}
|| {{Mongol|ᠠᠪᠤ ᠠᠮᠤᠷ}}
|| abu amur
|| аав амар
||
|-
| S
|| {{Mongol|ᠰ}}
|| {{Mongol|ᠰᠠᠷᠠᠨ ᠰᠤᠪᠤᠳ}}
|| saran subud
|| саран сувд
||
|-
| D
|| {{Mongol|ᠳ}}
|| {{Mongol|ᠡᠳᠡ ᠡᠳ᠋}}
|| ende e(shift+d)
|| энд эд
|| Зарим өвөрмөц бичлэгтэй үгэнд “д” үсгийг хэвтээ бичих хэрэгтэй бол хувилбар сонгох тэмдэгт (FVS) ашиглах ба shift+d дарна.
|-
| F
|| {{Mongol|ᢉ}}
|| {{Mongol|ᢉᠡᠷ ᢉᢈᠢᠷ}}
|| fer fkir
|| гэр хир
|| Эм үгийн “Гэ”
|-
| G
|| {{Mongol|ᠭ}}
|| {{Mongol|ᠭᠠᠯ ᠭᠠᠷᠴᠠᠭ}}
|| gal garcag
|| гал гарчиг
|| Эр үгийн “Га”
|-
| H
|| {{Mongol|ᠬ}}
|| {{Mongol|ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠬᠠᠴᠢᠨ}}
|| hauli hacin
|| хууль хачин
|| Эр үгийн “Ха”
|-
| J
|| {{Mongol|ᠵ}}
|| {{Mongol|ᠵᠢᠯ ᠵᠠᠷᠢᠮ}}
|| jil jarim
|| жил зарим
||
|-
| K
|| {{Mongol|ᢈ}}
|| {{Mongol|ᢈᠡᠷᠪᠡ ᢈᠡᠯᠡ}}
|| kerbe kele
|| хэрвээ хэл
|| Эм үгийн “Хэ”
|-
| L
|| {{Mongol|ᠯ}}
|| {{Mongol|ᠯᠠ ᠯᠤᠤᠪᠠᠩ}}
|| la luuba;
|| лаа лууван
||
|-
| Z
|| {{Mongol|ᠽ}}
|| {{Mongol|ᠠᠽᠢ ᠽᠠᠨᠳᠠᠨ}}
|| azi zandan
|| ази зандан
||
|-
| X
|| {{Mongol|ᠱ}}
|| {{Mongol|ᠱᠠᠭᠠᠷᠳᠠ ᠵᠢᠱᠢᠶᠡᠯᠡ }}
|| xagarda jixiyel
|| шаард жишээл
||
|-
| C
|| {{Mongol|ᠴ}}
|| {{Mongol|ᠴᠠᠭᠠᠨ ᠴᠢᠮᠡᢉᠡ}}
|| cagan cimefe
|| цагаан чимээ
||
|-
| V || {{Mongol|ᠦ}}
|| {{Mongol|ᠦᠨᠦᠷ ᢈᠦᠮᠦᠨ}}
|| vnvr kvmvn
|| үнэр хүмүүн ||
|-
| B
|| {{Mongol|ᠪ}}
|| {{Mongol|ᠪᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ}}
|| bi bagatur
|| би баатар
||
|-
| N
|| {{Mongol|ᠨ}}
|| {{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ ᠨᠠᠷᠠ}}
|| altan nara
|| алтан нар
||
|-
| M
|| {{Mongol|ᠮ}}
|| {{Mongol|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠮᠥᠩᢈᠡ}}
|| mo;gol mq;ke
|| Монгол мөнх
||
|}

=== Шифттэй дарагдах болон гадаад үсгүүд ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар

|-
| Shift+L
|| {{Mongol| ᡀ}}
|| {{Mongol|ᡀᠠᠭᠪᠠ ᡀᠠᠰᠠ }}
|| (shift+l)agba (shift+l)asa
|| лхагва Лхас
|| “Лх”
|-
| [
|| {{Mongol| ᠧ}}
|| {{Mongol|ᠸᠧᠪ ᠯᠧᠨᠢᠨ }}
|| w[b l[nin
|| веб ленин
|| Гадаад үгийн “Е”
|-
| Shift+K
|| {{Mongol| ᠻ}}
|| {{Mongol|ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠻᠢᠷᠢᠯᠯ }}
|| (shift+k)ino(shift+1) (shift+k)irill
|| кино кирилл
|| Гадаад үгийн “К”
|-
| Shift+F
|| {{Mongol| ᠹ}}
|| {{Mongol|ᠹᠠᠻᠰ ᠹᠧᠷᠮ }}
|| (shift+f)a(shift+k)s (shif+f)[rm
|| факс ферм
|| Гадаад үгийн “Ф”
|-
| Shift+C
|| {{Mongol| ᠼ}}
|| {{Mongol|ᠼᠢᠷᠻᠣᠨ ᠸᠠᠻᠼᠢᠨ }}
|| (shift+c)ir(shift+k)on wa(shift+k)(shift+c)in
|| циркон вакцин
|| Гадаад үгийн “Ц”
|-
| Shift+H
|| {{Mongol| ᠾ}}
|| {{Mongol|ᠾᠷᠣᠮ ᠾᠯᠣᠷ }}
|| (shift+h)rom (shift+h)lor
|| хром хлор
|| Гадаад үгийн “Х”
|-
| Shift+Z
|| {{Mongol| ᠿ}}
|| {{Mongol|ᠿᠦᠷᠨᠠᠯ ᠿᠦᠻᠣᠸ}}
|| (shift+z)vrnal (shift+z)v(shift+k)ow
|| журнал Жуков || Гадаад үгийн “Ж”
|-
| Shift+Q
|| {{Mongol| ᡂ}}
|| {{Mongol|ᡂᠢ }}
|| (Shift+q)i
|| чий
|| Хятад хэлний “qi” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.
|-
| Shift+Q
|| {{Mongol| ᡁ}}
|| {{Mongol|ᡁᠢᠯᠢ }}
|| (shift+q)ili
|| Жыли
|| Хятад хэлний “жы” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.
|}

Бичих зөвлөгөө

2025-01-08T11:15:49Z

Ariungoo:

= Бичих зөвлөмж =
== Бэлтгэл ==
Монгол бичихээр компьютерт бичихийн тулд дараах үндсэн алхмуудыг дагаарай.
# Фонт
#; Монгол бичгийн фонт суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.A4.D0.BE.D0.BD.D1.82_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Гарын драйвер
#; Өөрийн үйлдлийн системд тохирсон гарын драйвер суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.93.D0.B0.D1.80.D1.8B.D0.BD_.D0.B4.D1.80.D0.B0.D0.B9.D0.B2.D0.B5.D1.80_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Бичвэрийн программ
#; Монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихийн тулд босоо чиглэл дэмждэг бичвэрийн программ байх шаардлагатай.
#;* Виндоус үйлдлийн системд Майкрософт оффис 2007 ба түүнээс шинэ хувилбар
#;* Мак үйлдлийн системд Лайбре оффис
#;* Линүкс үйлдлийн системд Лайбре оффис юм уу Опеноффис дээр бичихийг зөвлөж байна.
#; Хэрвээ танд оффис байхгүй бол үйлдлийн системдээ тохирсон төлбөргүй, нээлттэй эх бүхий [https://www.libreoffice.org/download/download/ Лайбре оффис], [http://www.openoffice.org/download/ Опен оффис]ыг татаж аваарай.
# Гарын байрлал
#; Доорх зурагт монгол бичгийн гарын байрлалыг харуулав.
#; Анхаарах <nowiki>:</nowiki> Монгол бичгийн гарын байрлал нь латин цагаан толгойн qwerty байрлалтай бараг адил бөгөөд Гэ-f, Га-g, Ха-h, Хэ-k үсгүүд дээр тус тус байршиж байгааг анхаарна уу.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

== Оффисын программууд дээр бичих ==
=== Майкрософт оффис ===
Майкрософт оффис нь 2007 ба түүнээс шинэ хувилбартаа босоо чиглэл дэмждэг болсон. Та майкрософт оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу.

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''1. Хэлээ сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгох (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 

|-
|'''2. Майкрософт оффист босоо чиглэл идэвхжүүлэх:''' 
Оффисын Page Layout цэсний Text Direction-аас Vertical for Mongolian-ыг сонгон босоо чиглэл идэвхжүүлнэ.
|
[[File:Text_direction.PNG|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл|Босоо чиглэл]] 

|-
| colspan="2" |'''3. Бичих:''' 
Тунгаамал загварыг дэмжсэн фонт сонгоно. (MongolianScript, Classical Mongolian Dashtseden гэх мэт) 
Ингээд л шууд бичиж эхэлнэ. 
[[File:Text-2.PNG|border|600px|center|alt=Фонт сонгох|Фонт сонгох]]
|}

=== Лайбре оффис ===
Та Лайбре оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу. 

'''ҮНДСЭН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
CTL буюу "Төвөгтэй бичвэрийг зураглах" сонголтыг идэвхжүүлэхдээ Tools->Language->For All Text->More-г сонгоно.
|
[[File:Libre-1.png|border|300px|center|alt=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Asian болон Complex text layout-г идэвхжүүлэн Apply дарна.
|
[[File:Libre-2.png|border|300px|center|alt=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL-ийн үндсэн фонт сонгох:''' 
CTL-ийн үндсэн фонтоор монгол бичгийн фонт сонгосноор таныг монгол бичгээр бичиж эхлэхэд автоматаар танин тухайн фонт руу шилжинэ. 
Basic Fonts(CTL) рүү орон фонтыг монгол бичгийн фонт болгон тохируулна
|
[[File:Libre-3.png|border|300px|center|alt=Фонт тохируулах|Фонт тохируулах]]
|
|}

'''Санамж: Эдгээр алхмуудыг нэг удаа тохируулахад таны тохиргоо хадгалагдах тул оффис нээх бүрдээ тохируулах шаардлагагүй. ''' 

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
Format цэсний Page-ийг сонгоно.
|
[[File:Libre-4.png|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Text direction-ээс Left-to-right(vertical) сонгоно. Ингэснээр та тухайн баримтад босоо чиглэлд бичих боломжтой болно. 

'''Санамж:''' Хэрвээ таны оффис хуучирсан хувилбар бол энэ хэсэгт Left-to-right(vertical) сонголт гарч ирэхгүй. Тиймээс оффисоо шинэчлэх эсвэл [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9E.D0.BF.D0.B5.D0.BD_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 энэ] хэсэгт бичсэнчлэн загвар файлыг Лайбре оффисоор нээн бичнэ.
|
[[File:Libre-5.png|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Монгол бичгээр бичих:''' 
1. Хэлний сонголтоос "Mongolian (Mongolian script, Bolorsoft)"-г сонгоно. 
2. Бичнэ.
|
[[File:Libre-6.png|border|300px|center|alt=Бичих|Бичих]]
|
|}

=== Опен оффис ===
Опен оффис монгол бичгийн босоо чиглэл дэмждэг боловч тохиргоо нь нээгдээгүй тул загвар файлын тусламжтай бичнэ. Ийнхүү бичихдээ дараах алхмуудыг дагна уу.

'''Опен оффист бичих заавар'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Загвар файл татаж авах:''' 
Энэ [https://www.mngl.net/downloads/templates/mongolian_script.ott холбоос]оор орж загвар файл татаж авна. Татсан загвар файл дээр хулганын баруун товчийг дарж "Open with"-ыг сонгоно.
|
[[File:Open-1.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|'''Загвар файл нээх:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Опен оффис программыг сонгоно. Цаашид энэ файлыг дандаа Опен оффисоор нээхийг хүсвэл "Always use this app to open .ott files" цонхыг идэвхжүүлэн OK дарна.
|
[[File:Open-2.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|colspan=2 |'''Загвар файл нээх:''' 
Нээгдсэн загвар файл дараах байдалтай харагдана. Үсгийн фонт өөр харагдаж байвал танд тухайн фонт суугаагүй байна гэсэн үг. (Фонтуудыг https://www.mngl.net/download/ хаягаас татаж авна.) 
Та монгол бичгээр бичих бүрдээ энэхүү файлыг засварлан бичиж болно. 
[[File:Open-3.PNG|border|600px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|-
|'''Хэл сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгоно. (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно. 

Ингээд Опен оффис программ дээр босоо чиглэлд бичих боломжтой боллоо.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|
|
|}

'''Санамж: Хэрвээ та Мак үйлдлийн системийн хэрэглэгч бол Опен оффисын Мак дээрх хувилбар чиглэлийн алдаатай тул ижил төстэй Лайбре оффис программыг хэрэглэхийг зөвлөж байна.''' 

== Гарын байрлал ==
Монгол бичгээр хурдан, зөв бичихийн тулд гарын байрлал болон тусгай тэмдэгтүүдийн талаар мэдэх шаардлагатай.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

=== Тусгай тэмдэгтийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" | Латин товч !! rowspan="2" | Нэр !! colspan="3" | Жишээ !! rowspan="2" | Тайлбар
|-
! Монгол бичгээр !! Дарах товч !! Кириллээр
|-

| Shift+1 || Хувилбар сонгуур (FVS - Free variation selector) || {{Mongol|ᠠᠲ᠋ᠣᠮ ᠡᠳ᠋ ᠯᠧᠨ᠋ᠲ ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠪᠦ᠋ᠦ }} || a(shift+t)om e(shift+d) l[(shift+n) (shift+k)in(shift+o) bv(shift+v) || атом эд лент кино бүү || Үсгийн онцлог хэлбэрийг гаргахын тулд тухайн үсгээ шифттэй давхар дарна. Эсвэл тухайн үсгийн ард Shift+1 дарна.
| || || {{Mongol|ᢈᠦᠮᠦᠨ ᠦ᠋ ᠡᠵᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠮᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠮᠣᠳᠤᠨ ᠳ᠋ᠤ ᠰᠡᠳᢈᠢᠯ ᠢ᠋ ᠤᠰᠤ ᠶ᠋ᠢ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠷ }} ||
|-
| Shift+2 (Shift+,)|| Тэг урттай холбогч (ZWJ- Zero width joiner) || {{Mongol|ᠠ‍ ᠡ‍ ᠣ‍᠂ ᠦ‍ ᠂ }} || a(shift+,) e(shift+,) o(shift+,), v(shift+,), || А Э О. Ү. || Овгийн эхний үсэг, цагаан толгой гэх мэтэд үсгийг дангаар бичих үед дарна.
|-
| || || {{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ‍ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ‍ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ‍ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ‍ᠦᠵᠢᠨ }} || altan(shift+2)odu nasun(shift+2)urtu mendv(shift+2)amur anu(shift+2)vjin || Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар А. Ану-Үжин || Өвөр Монголд дээрх тохиолдолд залгаж бичих ба эгшгийг үгийн эхний хэлбэрээр нь, гэхдээ титмийг шүд болгон бичдэг.
|-
|' || Эгшиг тусгаарлагч (MVS – Mongolian vowel separator) || {{Mongol|ᠪᠠᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠠᠬ᠎ᠠ ᢈᠡᠯᠡᠨ᠎ᠡ ᠪᠢᠴᠢᠯ᠎ᠡ }} || bayin'a ah'a kelen'e bicil'e || байна ах хэлнэ бичлээ || Үгээс тусад нь бичих эгшгийн өмнө дарна. Хялбарчлахын үүднээсshift+a, shift+e дээр мөн байрлуулсан.
|-
| Shift+/ || Зураас (soft hyphen)
{{Mongol| ᠠᠯᠲᠠᠨ᠆ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ᠆ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ᠆ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ᠆ᠦᠵᠢᠨ }} || altan(shift+/)odu nasun(shift+/)urtu mendv(shift+/)amur anu(shift+/)vjin || Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар Ану-Үжин || Монголд хоёроос дээш үгээс бүтсэн нэрийн хоёр дахь үг эгшгээр эхэлж байвал зураас тавьдаг.
|-
| / || Нуруу (nirugu) || {{Mongol|ᠨᠠ᠊ᠷᠣ᠋ }} || na/r(shift+o) || Наро || Зориудаар нуруу нэмж бичих шаардлагатай үед дарна.
|}

=== Үсгийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар
|-
| Q || {{Mongol|ᠥ }}|| {{Mongol|ᠥᠳᠦ ᠥᠰ}} || qdv qs || өд өс ||
|-
| W || {{Mongol|ᠸ}}|| {{Mongol|ᠬᠣᠷᠸᠠ ᠸᠠᠭᠠᠷ}} || horwa wagar || хорвоо ваар ||
|-
| E || {{Mongol|ᠡ}} || {{Mongol|ᠡᠵᠢ ᠡᠨᠡ}} || eji ene || ээж энэ ||
|-
| R || {{Mongol|ᠷ}}|| {{Mongol|ᠷᠠᠰᠢᠶᠠᠨ ᠠᠷᠪᠠᠨ}} || rasiyan arban || рашаан арван ||
|-
| T || {{Mongol|ᠲ}}|| {{Mongol|ᠲᠡᠷᠡ ᠲᠡᠮᠡᢉᠡ}} || tere temefe || тэр тэмээ ||
|-
| Y || {{Mongol|ᠶ}}|| {{Mongol|ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠ ᠶᠢᠨ ᠣᠷᠤᠨ ᠢᠶᠠᠨ ᠰᠠᠶᠢᠬᠠᠨ ᠰᠠᠶ᠋ᠢᠬᠠᠨ}} || yamun gurba‘yin orun‘iyan sayiqan say(shift+1)ihan || яам гурвын орноо сайхан саяхан || 1. Я гийгүүлэгч бүхий үгэнд шууд бичихэд этгэртэй гарна. 2. -йин, ийан/ийэн нөхцөлийг бичихэд шилбэ хэлбэртэй гарна. 3. Хос эгшгийн бүтцэд бичихэд шууд шилбэ хэлбэртэй гарна. 4. Хос эгшигтэй адил бүтцэд “я” бичих үед ард нь FVS (хувилбар сонгуур) дарахад этгэр хэлбэртэй гарна.
|-
| U || {{Mongol|ᠤ}}|| {{Mongol|ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠬᠠᠭᠠᠨ}} || ulus uhagan || улс ухаан ||
|-
| I || {{Mongol|ᠢ}}|| {{Mongol|ᠢᠨᠢᠶᠡ ᠢᠵᠢᠯᠢ}} || iniye ijili || инээ ижил ||
|-
| O || {{Mongol|ᠣ}}|| {{Mongol|ᠣᠳᠤ ᠣᠯᠠᠨ}} || odu olan || одоо олон ||
|-
| P || {{Mongol|ᠫ}}|| {{Mongol|ᠫᠠᠷᠢᠰ ᠫᠤᠤᠵᠢᠩ}} || paris puujishift+n || Парис пуужин ||
|-
| [ || {{Mongol|ᠺ}}|| || || || Чагтан “Га” үсэг.
|-
| A || {{Mongol|ᠠ}}|| {{Mongol|ᠠᠪᠤ ᠠᠮᠤᠷ}} || abu amur || аав амар ||
|-
| S || {{Mongol|ᠰ}}|| {{Mongol|ᠰᠠᠷᠠᠨ ᠰᠤᠪᠤᠳ}} || saran subud || саран сувд || Зарим өвөрмөц бичлэгтэй үгэнд “д” үсгийг хэвтээ бичих хэрэгтэй бол ард нь хувилбар сонгох тэмдэгт (FVS) буюу shift+1 дарна.
|-
| D || {{Mongol|ᠳ}}|| {{Mongol|ᠡᠳᠡ ᠡᠳ᠋}} || ende ed(shift+1) || энд эд ||
|-
| F || {{Mongol|ᢉ}}|| {{Mongol|ᢉᠡᠷ ᢉᢈᠢᠷ}} || fer fkir || гэр хир || Эм үгийн “Гэ”
|-
| G || {{Mongol|ᠭ}}|| {{Mongol|ᠭᠠᠯ ᠭᠠᠷᠴᠠᠭ}}|| gal garcag || гал гарчиг || Эр үгийн “Га”
|-
| H || {{Mongol|ᠬ}}|| {{Mongol|ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠬᠠᠴᠢᠨ}} || hauli hacin || хууль хачин || Эр үгийн “Ха”
|-
| J || {{Mongol|ᠵ}}|| {{Mongol|ᠵᠢᠯ ᠵᠠᠷᠢᠮ}} || jil jarim || жил зарим ||
|-
| K || {{Mongol|ᢈ}}|| {{Mongol|ᢈᠡᠷᠪᠡ ᢈᠡᠯᠡ}} || kerbe kele || хэрвээ хэл || Эм үгийн “Хэ”
|-
| L || {{Mongol|ᠯ}}|| {{Mongol|ᠯᠠ ᠯᠤᠤᠪᠠᠩ}} || la luuba(shift+n) || лаа лууван ||
|-
| Z || {{Mongol|ᠽ}}|| {{Mongol|ᠠᠽᠢ ᠽᠠᠨᠳᠠᠨ}} || azi zandan || ази зандан ||
|-
| X || {{Mongol|ᠱ}}|| {{Mongol|ᠱᠠᠭᠠᠷᠳᠠ ᠵᠢᠱᠢᠶᠡᠯᠡ }} || xagarda jixiyel || шаард жишээл ||
|-
| C || {{Mongol|ᠴ}}|| {{Mongol|ᠴᠠᠭᠠᠨ ᠴᠢᠮᠡᢉᠡ}} || cagan cimefe || цагаан чимээ ||
|-
| V || {{Mongol|ᠦ}}|| {{Mongol|ᠦᠨᠦᠷ ᢈᠦᠮᠦᠨ}} || vnvr kvmvn || үнэр хүмүүн ||
|-
| B || {{Mongol|ᠪ}}|| {{Mongol|ᠪᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ}} || bi bagatur || би баатар ||
|-
| N || {{Mongol|ᠨ}}|| {{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ ᠨᠠᠷᠠ}} || altan nara || алтан нар ||
|-
| M || {{Mongol|ᠮ}}|| {{Mongol|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠮᠥᠩᢈᠡ}} || mo(shift+n)gol mq(shift+n)ke || Монгол мөнх ||
|}

=== Шифттэй дарагдах болон гадаад үсгүүд ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар
|-
| Shift+A || {{Mongol| ᠎ᠠ }} || {{Mongol|ᠪᠠᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠠᠬ᠎ᠠ }} || bayinshift+a ahshift+a || байна ах || Үгийн адагт орсон орхиц А (эгшиг тусгаарлагч MVS тэмдэгтийн хамт)
|-
| Shift+E || {{Mongol| ᠎ᠡ }} || {{Mongol|ᢈᠡᠨ᠎ᠡ ᠨᠡᠷ᠎ᠡ }} || gen(shift+e) ner(shift+e) || гэнэ нэр || Үгийн адагт орсон орхиц Э (эгшиг тусгаарлагч MVS тэмдэгтийн хамт)
|-
| Shift+N || {{Mongol| ᠩ}} || {{Mongol|ᠠᠩᠬ᠎ᠠ ᠡᠩᢈᠡ }} || a(shift+n)h(shift+a) e(shift+n)ke || анх энх || Их инхлэг
|-
| Shift+L || {{Mongol| ᡀ}} || {{Mongol|ᡀᠠᠭᠪᠠ ᡀᠠᠰᠠ }} || (shift+l)agba (shift+l)asa || лхагва Лхас || “Лх”
|-
| ; || {{Mongol| ᠧ}} || {{Mongol|ᠸᠧᠪ ᠯᠧᠨᠢᠨ }} || w;b l;nin || веб ленин || Гадаад үгийн “Е”
|-
| Shift+K || {{Mongol| ᠻ}} || {{Mongol|ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠻᠢᠷᠢᠯᠯ }} || (shift+k)ino(shift+1) (shift+k)irill || кино кирилл || Гадаад үгийн “К”
|-
| Shift+F || {{Mongol| ᠹ}} || {{Mongol|ᠹᠠᠻᠰ ᠹᠧᠷᠮ }} || (shift+f)a(shift+k)s (shif+f);rm || факс ферм || Гадаад үгийн “Ф”
|-
| Shift+C || {{Mongol| ᠼ}} || {{Mongol|ᠼᠢᠷᠻᠣᠨ ᠸᠠᠻᠼᠢᠨ }} || (shift+c)ir(shift+k)on wa(shift+k)(shift+c)in || циркон вакцин || Гадаад үгийн “Ц”
|-
| Shift+H || {{Mongol| ᠾ}} || {{Mongol|ᠾᠷᠣᠮ ᠾᠯᠣᠷ }} || (shift+h)rom (shift+h)lor || хром хлор || Гадаад үгийн “Х”
|-
| Shift+J || {{Mongol| ᠿ}} || {{Mongol|ᠿᠦᠷᠨᠠᠯ ᠿᠦᠻᠣᠸ}} || (shift+j)vrnal (shift+j)v(shift+k)ow || журнал Жуков || Гадаад үгийн “Ж”
|-
| Shift+Q || {{Mongol| ᡂ}} || {{Mongol|ᡂᠢ }} || (Shift+q)i || чий || Хятад хэлний “qi” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.
|-
| Shift+Z || {{Mongol| ᡁ}} || {{Mongol|ᡁᠢᠯᠢ }} || (shift+z)ili || Жыли || Хятад хэлний “жы” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.
|}

Бичих зөвлөгөө

2025-01-08T10:46:27Z

Ariungoo:

= Бичих зөвлөмж =
== Бэлтгэл ==
Монгол бичихээр компьютерт бичихийн тулд дараах үндсэн алхмуудыг дагаарай.
# Фонт
#; Монгол бичгийн фонт суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.A4.D0.BE.D0.BD.D1.82_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Гарын драйвер
#; Өөрийн үйлдлийн системд тохирсон гарын драйвер суулгах [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80#.D0.93.D0.B0.D1.80.D1.8B.D0.BD_.D0.B4.D1.80.D0.B0.D0.B9.D0.B2.D0.B5.D1.80_.D1.81.D1.83.D1.83.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.85 заавар]
# Бичвэрийн программ
#; Монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихийн тулд босоо чиглэл дэмждэг бичвэрийн программ байх шаардлагатай.
#;* Виндоус үйлдлийн системд Майкрософт оффис 2007 ба түүнээс шинэ хувилбар
#;* Мак үйлдлийн системд Лайбре оффис
#;* Линүкс үйлдлийн системд Лайбре оффис юм уу Опеноффис дээр бичихийг зөвлөж байна.
#; Хэрвээ танд оффис байхгүй бол үйлдлийн системдээ тохирсон төлбөргүй, нээлттэй эх бүхий [https://www.libreoffice.org/download/download/ Лайбре оффис], [http://www.openoffice.org/download/ Опен оффис]ыг татаж аваарай.
# Гарын байрлал
#; Доорх зурагт монгол бичгийн гарын байрлалыг харуулав.
#; Анхаарах <nowiki>:</nowiki> Монгол бичгийн гарын байрлал нь латин цагаан толгойн qwerty байрлалтай бараг адил бөгөөд Гэ-f, Га-g, Ха-h, Хэ-k үсгүүд дээр тус тус байршиж байгааг анхаарна уу.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

== Оффисын программууд дээр бичих ==
=== Майкрософт оффис ===
Майкрософт оффис нь 2007 ба түүнээс шинэ хувилбартаа босоо чиглэл дэмждэг болсон. Та майкрософт оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу.

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''1. Хэлээ сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгох (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]] 

|-
|'''2. Майкрософт оффист босоо чиглэл идэвхжүүлэх:''' 
Оффисын Page Layout цэсний Text Direction-аас Vertical for Mongolian-ыг сонгон босоо чиглэл идэвхжүүлнэ.
|
[[File:Text_direction.PNG|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл|Босоо чиглэл]] 

|-
| colspan="2" |'''3. Бичих:''' 
Тунгаамал загварыг дэмжсэн фонт сонгоно. (MongolianScript, Classical Mongolian Dashtseden гэх мэт) 
Ингээд л шууд бичиж эхэлнэ. 
[[File:Text-2.PNG|border|600px|center|alt=Фонт сонгох|Фонт сонгох]]
|}

=== Лайбре оффис ===
Та Лайбре оффист монгол бичгээр босоо чиглэлд бичихдээ дараах алхмуудыг дагана уу. 

'''ҮНДСЭН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
CTL буюу "Төвөгтэй бичвэрийг зураглах" сонголтыг идэвхжүүлэхдээ Tools->Language->For All Text->More-г сонгоно.
|
[[File:Libre-1.png|border|300px|center|alt=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Asian болон Complex text layout-г идэвхжүүлэн Apply дарна.
|
[[File:Libre-2.png|border|300px|center|alt=CTL идэвхжүүлэх|CTL идэвхжүүлэх]]
|
|-
|'''CTL-ийн үндсэн фонт сонгох:''' 
CTL-ийн үндсэн фонтоор монгол бичгийн фонт сонгосноор таныг монгол бичгээр бичиж эхлэхэд автоматаар танин тухайн фонт руу шилжинэ. 
Basic Fonts(CTL) рүү орон фонтыг монгол бичгийн фонт болгон тохируулна
|
[[File:Libre-3.png|border|300px|center|alt=Фонт тохируулах|Фонт тохируулах]]
|
|}

'''Санамж: Эдгээр алхмуудыг нэг удаа тохируулахад таны тохиргоо хадгалагдах тул оффис нээх бүрдээ тохируулах шаардлагагүй. ''' 

'''БАРИМТЫН ТОХИРГОО'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 1:''' 
Format цэсний Page-ийг сонгоно.
|
[[File:Libre-4.png|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Босоо чиглэл идэвхжүүлэх алхам 2:''' 
Text direction-ээс Left-to-right(vertical) сонгоно. Ингэснээр та тухайн баримтад босоо чиглэлд бичих боломжтой болно. 

'''Санамж:''' Хэрвээ таны оффис хуучирсан хувилбар бол энэ хэсэгт Left-to-right(vertical) сонголт гарч ирэхгүй. Тиймээс оффисоо шинэчлэх эсвэл [https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.9E.D0.BF.D0.B5.D0.BD_.D0.BE.D1.84.D1.84.D0.B8.D1.81 энэ] хэсэгт бичсэнчлэн загвар файлыг Лайбре оффисоор нээн бичнэ.
|
[[File:Libre-5.png|border|300px|center|alt=Босоо чиглэл тохируулах|Босоо чиглэл тохируулах]]
|
|-
|'''Монгол бичгээр бичих:''' 
1. Хэлний сонголтоос "Mongolian (Mongolian script, Bolorsoft)"-г сонгоно. 
2. Бичнэ.
|
[[File:Libre-6.png|border|300px|center|alt=Бичих|Бичих]]
|
|}

=== Опен оффис ===
Опен оффис монгол бичгийн босоо чиглэл дэмждэг боловч тохиргоо нь нээгдээгүй тул загвар файлын тусламжтай бичнэ. Ийнхүү бичихдээ дараах алхмуудыг дагна уу.

'''Опен оффист бичих заавар'''

{| class="wikitable"
|-
|'''Загвар файл татаж авах:''' 
Энэ [https://www.mngl.net/downloads/templates/mongolian_script.ott холбоос]оор орж загвар файл татаж авна. Татсан загвар файл дээр хулганын баруун товчийг дарж "Open with"-ыг сонгоно.
|
[[File:Open-1.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|'''Загвар файл нээх:''' 
Гарч ирсэн цонхноос Опен оффис программыг сонгоно. Цаашид энэ файлыг дандаа Опен оффисоор нээхийг хүсвэл "Always use this app to open .ott files" цонхыг идэвхжүүлэн OK дарна.
|
[[File:Open-2.PNG|border|300px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|
|-
|colspan=2 |'''Загвар файл нээх:''' 
Нээгдсэн загвар файл дараах байдалтай харагдана. Үсгийн фонт өөр харагдаж байвал танд тухайн фонт суугаагүй байна гэсэн үг. (Фонтуудыг https://www.mngl.net/download/ хаягаас татаж авна.) 
Та монгол бичгээр бичих бүрдээ энэхүү файлыг засварлан бичиж болно. 
[[File:Open-3.PNG|border|600px|center|alt=Загвар файл нээх|Загвар файл нээх]]
|-
|'''Хэл сонгох:''' 
Хэлээ "Mongolian (Traditional Mongolian, Mongolia)" болгон сонгоно. (Таны үйлдлийн систем виндоус 7 бол "Mongolian (Traditional Mongolian, PRC)"-г сонгоно) 
[https://wiki.mngl.net/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%85_%D0%B7%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D3%A9#.D0.91.D1.8D.D0.BB.D1.82.D0.B3.D1.8D.D0.BB Бэлтгэл] хэсэгт гарын драйвер суулгаснаар таны хэлний сонголтод монгол бичиг орж ирсэн байх болно. 

Ингээд Опен оффис программ дээр босоо чиглэлд бичих боломжтой боллоо.
|
[[File:Language_bar.PNG|border|300px|center|alt=Хэл сонгох|Хэл сонгох]]
|
|
|}

'''Санамж: Хэрвээ та Мак үйлдлийн системийн хэрэглэгч бол Опен оффисын Мак дээрх хувилбар чиглэлийн алдаатай тул ижил төстэй Лайбре оффис программыг хэрэглэхийг зөвлөж байна.''' 

== Гарын байрлал ==
Монгол бичгээр хурдан, зөв бичихийн тулд гарын байрлал болон тусгай тэмдэгтүүдийн талаар мэдэх шаардлагатай.
[[File:keyboard-layout.png|710px|center|alt=Гарын байрлал|Гарын байрлал ]]

=== Тусгай тэмдэгтийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" | Латин товч !! rowspan="2" | Нэр !! colspan="3" | Жишээ !! rowspan="2" | Тайлбар
|-
! Монгол бичгээр !! Дарах товч !! Кириллээр
|-

| Shift+1 || Хувилбар сонгуур (FVS - Free variation selector) || {{Mongol|ᠠᠲ᠋ᠣᠮ ᠡᠳ᠋ ᠯᠧᠨ᠋ᠲ ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠪᠦ᠋ᠦ }} || a(shift+t)om e(shift+d) l[(shift+n) (shift+k)in(shift+o) bv(shift+v) || атом эд лент кино бүү || Үсгийн онцлог хэлбэрийг гаргахын тулд тухайн үсгээ шифттэй давхар дарна. Эсвэл тухайн үсгийн ард Shift+1 дарна.
| {{Mongol|ᢈᠦᠮᠦᠨ ᠦ᠋ ᠡᠵᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠮᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠮᠣᠳᠤᠨ ᠳ᠋ᠤ ᠰᠡᠳᢈᠢᠯ ᠢ᠋ ᠤᠰᠤ ᠶ᠋ᠢ ᠭᠠᠷ ᠢ᠋ᠶᠠᠷ }} ||
|-
| Shift+2 (Shift+,)|| Тэг урттай холбогч (ZWJ- Zero width joiner) || {{Mongol|ᠠ‍ ᠡ‍ ᠣ‍᠂ ᠦ‍ ᠂ }} || a(shift+,) e(shift+,) o(shift+,), v(shift+,), || А Э О. Ү. || Овгийн эхний үсэг, цагаан толгой гэх мэтэд үсгийг дангаар бичих үед дарна.
|-
| || || {{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ‍ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ‍ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ‍ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ‍ᠦᠵᠢᠨ }} || altan(shift+2)odu nasun(shift+2)urtu mendv(shift+2)amur anu(shift+2)vjin || Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар А. Ану-Үжин || Өвөр Монголд дээрх тохиолдолд залгаж бичих ба эгшгийг үгийн эхний хэлбэрээр нь, гэхдээ титмийг шүд болгон бичдэг.|-
| Shift+/ || Зураас (soft hyphen)
{{Mongol| ᠠᠯᠲᠠᠨ᠆ᠣᠳᠤ ᠨᠠᠰᠤᠨ᠆ᠤᠷᠲᠤ ᠮᠡᠨᠳᠦ᠆ᠠᠮᠤᠷ ᠠᠨᠤ᠆ᠦᠵᠢᠨ }} || altan(shift+/)odu nasun(shift+/)urtu mendv(shift+/)amur anu(shift+/)vjin || Алтан-Од Насан-Урт Мэнд-Амар Ану-Үжин || Монголд хоёроос дээш үгээс бүтсэн нэрийн хоёр дахь үг эгшгээр эхэлж байвал зураас тавьдаг.
|-
| / || Нуруу (nirugu) || {{Mongol|ᠨᠠ᠊ᠷᠣ᠋ }} || na/r(shift+o) || Наро || Зориудаар нуруу нэмж бичих шаардлагатай үед дарна.
|}

=== Үсгийн тайлбар ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар
|-
| Q || {{Mongol|ᠥ }}|| {{Mongol|ᠥᠳᠦ ᠥᠰ}} || qdv qs || өд өс ||
|-
| W || {{Mongol|ᠸ}}|| {{Mongol|ᠬᠣᠷᠸᠠ ᠸᠠᠭᠠᠷ}} || horwa wagar || хорвоо ваар ||
|-
| E || {{Mongol|ᠡ}} || {{Mongol|ᠡᠵᠢ ᠡᠨᠡ}} || eji ene || ээж энэ ||
|-
| R || {{Mongol|ᠷ}}|| {{Mongol|ᠷᠠᠰᠢᠶᠠᠨ ᠠᠷᠪᠠᠨ}} || rasiyan arban || рашаан арван ||
|-
| T || {{Mongol|ᠲ}}|| {{Mongol|ᠲᠡᠷᠡ ᠲᠡᠮᠡᢉᠡ}} || tere temefe || тэр тэмээ ||
|-
| Y || {{Mongol|ᠶ}}|| {{Mongol|ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠ ᠶᠢᠨ ᠣᠷᠤᠨ ᠢᠶᠠᠨ ᠰᠠᠶᠢᠬᠠᠨ ᠰᠠᠶ᠋ᠢᠬᠠᠨ}} || yamun gurba‘yin orun‘iyan sayiqan say(shift+1)ihan || яам гурвын орноо сайхан саяхан || 1. Я гийгүүлэгч бүхий үгэнд шууд бичихэд этгэртэй гарна. 2. -йин, ийан/ийэн нөхцөлийг бичихэд шилбэ хэлбэртэй гарна. 3. Хос эгшгийн бүтцэд бичихэд шууд шилбэ хэлбэртэй гарна. 4. Хос эгшигтэй адил бүтцэд “я” бичих үед ард нь FVS (хувилбар сонгуур) дарахад этгэр хэлбэртэй гарна.
|-
| U || {{Mongol|ᠤ}}|| {{Mongol|ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠬᠠᠭᠠᠨ}} || ulus uhagan || улс ухаан ||
|-
| I || {{Mongol|ᠢ}}|| {{Mongol|ᠢᠨᠢᠶᠡ ᠢᠵᠢᠯᠢ}} || iniye ijili || инээ ижил ||
|-
| O || {{Mongol|ᠣ}}|| {{Mongol|ᠣᠳᠤ ᠣᠯᠠᠨ}} || odu olan || одоо олон ||
|-
| P || {{Mongol|ᠫ}}|| {{Mongol|ᠫᠠᠷᠢᠰ ᠫᠤᠤᠵᠢᠩ}} || paris puujishift+n || Парис пуужин ||
|-
| [ || {{Mongol|ᠺ}}|| || || || Чагтан “Га” үсэг.
|-
| A || {{Mongol|ᠠ}}|| {{Mongol|ᠠᠪᠤ ᠠᠮᠤᠷ}} || abu amur || аав амар ||
|-
| S || {{Mongol|ᠰ}}|| {{Mongol|ᠰᠠᠷᠠᠨ ᠰᠤᠪᠤᠳ}} || saran subud || саран сувд || Зарим өвөрмөц бичлэгтэй үгэнд “д” үсгийг хэвтээ бичих хэрэгтэй бол ард нь хувилбар сонгох тэмдэгт (FVS) буюу shift+1 дарна.
|-
| D || {{Mongol|ᠳ}}|| {{Mongol|ᠡᠳᠡ ᠡᠳ᠋}} || ende ed(shift+1) || энд эд ||
|-
| F || {{Mongol|ᢉ}}|| {{Mongol|ᢉᠡᠷ ᢉᢈᠢᠷ}} || fer fkir || гэр хир || Эм үгийн “Гэ”
|-
| G || {{Mongol|ᠭ}}|| {{Mongol|ᠭᠠᠯ ᠭᠠᠷᠴᠠᠭ}}|| gal garcag || гал гарчиг || Эр үгийн “Га”
|-
| H || {{Mongol|ᠬ}}|| {{Mongol|ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠬᠠᠴᠢᠨ}} || hauli hacin || хууль хачин || Эр үгийн “Ха”
|-
| J || {{Mongol|ᠵ}}|| {{Mongol|ᠵᠢᠯ ᠵᠠᠷᠢᠮ}} || jil jarim || жил зарим ||
|-
| K || {{Mongol|ᢈ}}|| {{Mongol|ᢈᠡᠷᠪᠡ ᢈᠡᠯᠡ}} || kerbe kele || хэрвээ хэл || Эм үгийн “Хэ”
|-
| L || {{Mongol|ᠯ}}|| {{Mongol|ᠯᠠ ᠯᠤᠤᠪᠠᠩ}} || la luuba(shift+n) || лаа лууван ||
|-
| Z || {{Mongol|ᠽ}}|| {{Mongol|ᠠᠽᠢ ᠽᠠᠨᠳᠠᠨ}} || azi zandan || ази зандан ||
|-
| X || {{Mongol|ᠱ}}|| {{Mongol|ᠱᠠᠭᠠᠷᠳᠠ ᠵᠢᠱᠢᠶᠡᠯᠡ }} || xagarda jixiyel || шаард жишээл ||
|-
| C || {{Mongol|ᠴ}}|| {{Mongol|ᠴᠠᠭᠠᠨ ᠴᠢᠮᠡᢉᠡ}} || cagan cimefe || цагаан чимээ ||
|-
| V || {{Mongol|ᠦ}}|| {{Mongol|ᠦᠨᠦᠷ ᢈᠦᠮᠦᠨ}} || vnvr kvmvn || үнэр хүмүүн ||
|-
| B || {{Mongol|ᠪ}}|| {{Mongol|ᠪᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ}} || bi bagatur || би баатар ||
|-
| N || {{Mongol|ᠨ}}|| {{Mongol|ᠠᠯᠲᠠᠨ ᠨᠠᠷᠠ}} || altan nara || алтан нар ||
|-
| M || {{Mongol|ᠮ}}|| {{Mongol|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠮᠥᠩᢈᠡ}} || mo(shift+n)gol mq(shift+n)ke || Монгол мөнх ||
|}

=== Шифттэй дарагдах болон гадаад үсгүүд ===

{| class="wikitable"
|-
! Латин !! Монгол тэмдэгт !! Жишээ !! Дарах товч !! Кириллээр !! Тайлбар
|-
| Shift+A || {{Mongol| ᠎ᠠ }} || {{Mongol|ᠪᠠᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠠᠬ᠎ᠠ }} || bayinshift+a ahshift+a || байна ах || Үгийн адагт орсон орхиц А (эгшиг тусгаарлагч MVS тэмдэгтийн хамт)
|-
| Shift+E || {{Mongol| ᠎ᠡ }} || {{Mongol|ᢈᠡᠨ᠎ᠡ ᠨᠡᠷ᠎ᠡ }} || gen(shift+e) ner(shift+e) || гэнэ нэр || Үгийн адагт орсон орхиц Э (эгшиг тусгаарлагч MVS тэмдэгтийн хамт)
|-
| Shift+N || {{Mongol| ᠩ}} || {{Mongol|ᠠᠩᠬ᠎ᠠ ᠡᠩᢈᠡ }} || a(shift+n)h(shift+a) e(shift+n)ke || анх энх || Их инхлэг
|-
| Shift+L || {{Mongol| ᡀ}} || {{Mongol|ᡀᠠᠭᠪᠠ ᡀᠠᠰᠠ }} || (shift+l)agba (shift+l)asa || лхагва Лхас || “Лх”
|-
| ; || {{Mongol| ᠧ}} || {{Mongol|ᠸᠧᠪ ᠯᠧᠨᠢᠨ }} || w;b l;nin || веб ленин || Гадаад үгийн “Е”
|-
| Shift+K || {{Mongol| ᠻ}} || {{Mongol|ᠻᠢᠨᠣ᠋ ᠻᠢᠷᠢᠯᠯ }} || (shift+k)ino(shift+1) (shift+k)irill || кино кирилл || Гадаад үгийн “К”
|-
| Shift+F || {{Mongol| ᠹ}} || {{Mongol|ᠹᠠᠻᠰ ᠹᠧᠷᠮ }} || (shift+f)a(shift+k)s (shif+f);rm || факс ферм || Гадаад үгийн “Ф”
|-
| Shift+C || {{Mongol| ᠼ}} || {{Mongol|ᠼᠢᠷᠻᠣᠨ ᠸᠠᠻᠼᠢᠨ }} || (shift+c)ir(shift+k)on wa(shift+k)(shift+c)in || циркон вакцин || Гадаад үгийн “Ц”
|-
| Shift+H || {{Mongol| ᠾ}} || {{Mongol|ᠾᠷᠣᠮ ᠾᠯᠣᠷ }} || (shift+h)rom (shift+h)lor || хром хлор || Гадаад үгийн “Х”
|-
| Shift+J || {{Mongol| ᠿ}} || {{Mongol|ᠿᠦᠷᠨᠠᠯ ᠿᠦᠻᠣᠸ}} || (shift+j)vrnal (shift+j)v(shift+k)ow || журнал Жуков || Гадаад үгийн “Ж”
|-
| Shift+Q || {{Mongol| ᡂ}} || {{Mongol|ᡂᠢ }} || (Shift+q)i || чий || Хятад хэлний “qi” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.
|-
| Shift+Z || {{Mongol| ᡁ}} || {{Mongol|ᡁᠢᠯᠢ }} || (shift+z)ili || Жыли || Хятад хэлний “жы” үеийг тэмдэглэх тусгай үсэг.
|}

File:Mac-keyboard-2.jpeg

2025-01-08T09:44:42Z

Ariungoo: